KOMİSYON KONUŞMASI

OSMAN CENGİZ ÇANDAR (Diyarbakır) - Sayın Başkan, Sayın Bakan, Dışişleri Bakanlığımızın değerli mensupları, sayın hazırun...

Sayın Bakan, çalışmadığınızı sandığım yerden konuya gireceğim, Türkiye'nin ta 1950'den beri altında imzasının bulunduğu Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin gereklerinin yerine getirmemesi hâli; bu giderek bir dış politika sorunu hâline gelecek ve doğrudan sizin görev alanınızı ilgilendiriyor. Kastettiğim şu: Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi AİHM kararlarına uyulmasını zorunlu kılıyor. AİHM'in hem de Büyük Dairesi yaklaşık üç ay önce, 25 Ağustosta Osman Kavala kararını açıklamıştı, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 18'inci maddesinin ihlal edildiğine hükmederek Osman Kavala'nın derhâl serbest bırakılması gerektiğini son kez bildirmişti. Bu kararın itirazı mümkün değil, hukuk yolu tükendi. Buna rağmen, yerel mahkemeler Osman Kavala'nın yeniden yargılanma talebini bile reddettiler. AİHM daha birkaç gün önce Hatay'dan milletvekili seçilen Can Atalay'la ilgili de ihlal kararı verdi. Türkiye adım adım Avrupa Konseyinde yaptırım uygulanma ihtimaliyle yüz yüze kalmaya doğru yol alıyor.

Sayın Bakan, üç yıl önce burada yaptığınız gibi "AİHM kararları siyasidir." diye geçiştirmeyin, bu yol kapandı. Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'ni ve bu çerçevede kendi Anayasa'mızın 90'ıncı maddesini çiğnemenin doğrudan sizi ve tüm ülkemizi ilgilendiren bir bedeli olacak. Bu durumun değiştirilmesi için mensubu bulunduğunuz yürütme organında, başta Sayın Cumhurbaşkanı ve Adalet Bakanına telkinde bulunmayı düşünüyor musunuz? Bir sorun bu.

Bu arada, Avrupa'yla ilişkilerden söz etmişken Avrupa Birliği bir dizi Türkiye'ye yönelik haksızlığının yanı sıra ülkemize kendi çöplüğü muamelesi yapıyor. Bu sabahki sunumunuzda Antalya iklim zirvesinden, diplomatik öneminden söz ettiniz. Bakın, elimde "New York Times" gazetesinin 9 Temmuz tarihli, zirve arifesinde yayınlanan sayısında çıkan yazısı var. "Avrupa'nın pisliği Türkiye'nin plajlarında son buluyor." başlığını taşıyor. Her yıl Türkiye'ye gönderilen Avrupa'nın plastik çöplerinin 700 bin tona eriştiğini ve bunun bir rekor olduğunu yazıyor. Adana'dan Antalya'ya kadar Türkiye'nin kıyılarının bu nedenle zehirlenmekte olduğu anlatılıyor. "Mavi vatan" kavramı üzerinde ve Doğu Akdeniz'de "münhasır ekonomik bölge" "deniz yetki alanları" gibi konularda görünürde pek duyarlıyız ama kendi kara sularımızı Avrupa'nın akıttığı pislikle para karşılığı zehirlemekte sanki bir beis görmüyoruz. Bu konudaki görüşünüzü merak ediyorum, ne diyeceksiniz?

Gelelim geçen ay Ankara'da yapılan Türk Devletleri Zirvesi'ne. Sayın Bakan, bu vesileyle şu soruları sormama lütfen izin verin. Türk Devletleri Teşkilatının 5 tam üyesinden 2'si Kazakistan ve Azerbaycan; Türkiye'nin Orta Doğu bölgesinde ve ötesinde bir numaralı güvenlik tehdidi olarak beliren İsrail'le yakın ilişki içindeler. Kazakistan bir yıl önce İsrail'le İbrahim Anlaşmaları'na katıldı. Bahreyn, Birleşik Arap Emirlikleri, Fas ve Sudan'dan gayri 5'inci ülke; Arap olmayan tek ülke ve tek Orta Asya ülkesi. Azerbaycan'ın İsrail'le ilişkileri ise bunun da çok ötesinde. Türkiye'nin İsrail hassasiyeti ortadayken Türk Devletleri Teşkilatı'nda niye Türkiye ağırlığı hissettirilmiyor, hissedilmiyor. Bu soruya cevabınızı merak ediyorum.

Bir başka sorum da Kıbrıs'la ilgili olacak. Türkiye 2021'den beri Kıbrıs'ta iki devletli çözüme yönelmiş durumda; hatta, iki devletli çözüm ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin tanınması yönündeki tutumu Türkiye Büyük Millet Meclisinde 18 Temmuz 2024'te oy birliğiyle kabul edildi. Peki, nasıl oluyor da temelleri 2009'a giden ve ismini aynı yıl 2021'de İstanbul zirvesinde alan Türk Devletleri Teşkilatı'nın tek bir üyesinin bile bugüne kadar KKTC'yi tanıması sağlanamadı? Bütün bunları Türkiye'nin dış politikasının etkili ve başarılı bir dış politika yürüttüğünün örnekleri arasında sayabiliyor musunuz Sayın Bakan? Son sorum da bu olacak.

Saygılar sunuyorum.