KOMİSYON KONUŞMASI

ÜMİT ÖZLALE (İzmir) - Teşekkürler Sayın Başkan.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri, Sayın Bakan, Dışişleri Bakanlığının değerli bürokratları, basın emekçileri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Bir sunum var.

Sayın Bakanım, ben, dış politika uzmanlık alanım olmadığı ama iktisatçı olduğum için biraz bugün güvenlik politikaları açısından değil de işe iktisadi taraftan bakmak istiyorum. Geçen sene de sizi izlemiş ve oldukça detaylı sunumumuzu görmüş birisi olarak ilk şöyle bir yorumda bulunmak istiyorum: Bu sene daha yorgun ve kapsamı daha dar bir sunum yaptınız. Mesela sunumunuzda dünya nüfusunun üçte 1'ini oluşturan Çin, Hindistan ve Rusya'dan Çin sadece 1 kere geçiyordu, Hindistan ve Rusya neredeyse hiç yoktu. Dolayısıyla, eğer önümüzdeki dönem yeni bir dönemse bizlerin, sizin, Bakanlığınızın; Çin, Hindistan ve Rusya politikasını da öğrenmemizde fayda var diye düşünüyorum.

İkinci olarak da çok zor bir dönemde Bakanlık yapıyorsunuz, aynısını Ticaret Bakanımıza da söyledim. Neden? Çünkü Ticaret Politikaları Belirsizlik Endeksi'ne baktığınız zaman çok yukarıda. Hep ben şuna benzetiyorum: 1800'lerin sonunda küreselleşme ve sanayi devrimiyle beraber dünya iki tane savaş ve arasında bir büyük buhran yaşadı. 1978'le beraber yeni küreselleşme, ondan sonrasında da yeni sanayi devrimi ve bir tane de o kadar büyük buhran olmasa bile bir iktisadi kriz yaşadık ve sonrasında, biliyorsunuz, dünyada İkinci Dünya Savaşı çıkmıştı 1939'da. Şimdi de böyle bir gerginlikte çok zor bir Bakanlığın başındasınız, Belirsizlik Endeksi'ne baktığınız zaman da görüyorsunuz. İşte, burada da jeopolitik risk göstergeleri var. Birbirlerine ihtilaflı olan ülke sayısı, Jeopolitik Risk Endeksi; bunların hepsi çok yukarıda. Dolayısıyla nazik bir dönemden geçiyoruz.

Peki, bu dönemi daha da önemli hâle getirecek olan hangi gelişmeler var derseniz, sizden enerji jeopolitiğiyle ilgili bir şeyler duymayı beklerdik, hâlâ bekliyoruz. Neden diyecek olursanız, Türkiye'nin çok değil, 2024'ten 2030'a kadar enerjiye ihtiyacı 2,3 kat artacak. Özellikle Hürmüz'deki krize baktığınız zaman, tedarik zincirlerindeki problemlere baktığınız zaman enerji jeopolitiği her zamankinden daha önemli olacak ve Hürmüz'deki toparlanma da oldukça sınırlı, bunun bizim ekonomimize etkilerini görüyoruz. Bu konuda da sizlerden ve Ticaret Bakanlığımızdan daha detaylı bir bilgilendirme istiyoruz.

Orta Koridor'dan bahsedeceğim. Tabii, Orta Koridor'dan bahsederken tedarik zincirlerinin Orta Koridor'daki en önemli bölümlerinden bir tanesi Malakka Boğazı. Malakka ve Hürmüz konusunda belki soru-cevap kısmında bize buradaki gelişmeleri ve Türkiye'nin küresel tedarik zincirinde, özellikle Asya'dan gelecek olan tedarik zincirinde nasıl bir rol alacağını söyleyebilirsiniz.

Bu Orta Koridor ve Türkiye için çok önemli fırsatların olduğunu düşündüğüm bir alan, bunun fırsatları da var, riskleri de var Sayın Bakan. Fırsat diyecek olursanız, Çin'i ve dünyanın en büyük küresel değer zincirini Avrupa'ya bağlayacak olan ve bizim coğrafyamızdan geçecek olan bir koridor. Ama riski ne derseniz, Çin'le rekabete henüz hazır olmadığımız bir ortamda, Çin'in Avrupa'ya mallarını bu kadar rahat satması da bizim imalat sanayimiz için önemli bir risk teşkil ediyor. Dolayısıyla, bu Orta Koridor'un ekonomik coğrafyasında biz sizden ve Ticaret Bakanlığından koordineli bir çalışma bekliyoruz.

Tabii, bu coğrafyaya baktığınız zaman bunun en önemli noktalarından bir tanesi, potansiyellerinden bir tanesi budur. Taşıma süresinin yarıya ve daha sonrasında 2040'ta üçte 1'e inecek olması. Dolayısıyla, biz orta, uzun dönemli bir dış politika ve uluslararası ticaret politikası izleyecek olursak burada gerçekten çok ciddi bir yatırım potansiyeli var. Bunun tabii, darboğazlarına bakmak lazım, önemli noktalarına bakmak lazım. Bunlardan bir tanesi de Güney Kafkasya'daki bağlantı seçenekleri. Şimdi, burada haritaya Kars'tan bakacak olursak Bakü-Tiflis-Kars demir yolu Türkiye'yi Gürcistan üzerinden -gördüğünüz gibi- Azerbaycan'a ve Hazar'a bağlıyor. Haritadaki kesik çizgiler ise Ermenistan üzerinden açılabilecek yeni bağlantıları gösteriyor. Biz iş dünyasıyla konuştuğumuz zaman da Ermenistan'la olan sınır ticaretinin zenginleşmesi ve bizim o coğrafyada hem iktisadi olarak hem de siyasi açıdan daha etkili olmamızın çok önemli olduğunu söylüyorlar. Burada sorumuz şu: Ermenistan üzerinden açılabilecek bağlantılarda Türkiye'nin önceliği hangi hat olacaktır? Bu, bizim ticaretimiz ve jeopolitik açıdan önemli. Bu hattı ticarete açmak için sınır geçişleri ve gümrük işlemleri konusunda hangi somut adımları Bakanlığınız öneriyor ya da atmayı planlıyor?

Zengezur bağlantısı... Bu da önemli, ekonomik kazanımlarımız var burada, aynı zamanda riskler de var. Azerbaycan'ın ana karası ile Nahçıvan arasındaki Ermenistan üzerinden bağlantı bizim açımızdan önem taşıyor. Bu yüzden, Azerbaycan'la olan ilişkilerimiz, Azerbaycan'ın Ermenistan'la olan ilişkisi de bizim ticaret potansiyelimiz açısından oldukça önem taşıyan konular. Özellikle Azerbaycan'la basına da yansıyan gerilim, gerginlik, soğukluk bizim için önemli. Bunu demiş olurken de şunu da not etmek gerekiyor: Şu anda 21'inci yüzyılın en büyük soykırımını yapan, katliam yapan İsrail'in, bu bölgedeki en büyük destekçisinin Azerbaycan olması ve bizim Azerbaycan'a bu konuda herhangi bir yaptırımımızın, herhangi bir sözümüzün geçmemesi de bizim Türk dış politikası açısından zayıflık olarak değerlendireceğimiz koşullardan bir tanesi.

Dolayısıyla, şu ana kadar toparlayacak olursak coğrafi avantajın ekonomik karşılığında bir, sizden daha yoğun bir enerji diplomasisi bekliyoruz. İki, Orta Koridor. Üç -birazdan geleceğim- AB'yle ekonomik ilişkiler. Dört de tabii ki Türkiye'deki yatırım ortamını hukukun üstünlüğüyle beraber ele alacak olan bir yatırım diplomasisi.

Şimdi, sizler dış politika sunumunu, Dışişleri Bakanlığı sunumunu bir güvenlik stratejisi üzerinden kurdunuz ama tabii ki bir de Türkiye'nin ekonomik güvenliği var ve ben dış politikanın ülkeyi zenginleştirdiği sürece değerinin katlanacağına inananlardanım.

Sunumunuzda bahsettiniz teşekkürler, bu "Made in EU" meselesine soru-cevap kısmında bize biraz daha açıklama getirebilirseniz seviniriz çünkü Avrupa yeni bir sanayi politikası paradigmasını benimsiyor. Avrupa Birliğinin öneminden bahsedecek olursak bizim ihracatımızda yüzde 43, karşılıklı mal ticaretimiz 217,6 milyar euro ve hâlâ doğrudan yabancı yatırımlarda "FDI yani foreign direct investment" üçte 2'si Avrupa Birliğinden geliyor ve Avrupa Birliği yeni bir paradigmaya gidiyor. Bu paradigmada bizim AB politikamız nasıldır, AB yaklaşımınız nedir? Çin'i hiç duymadık sizden, hiç bahsetmediniz ama AB'den biraz bahsettiniz, soru-cevap kısmında bu sanayi politikasına, yeni sanayi politikasına karşı alacağınız önlemleri sizden bekliyoruz.

Tabii, Avrupa Birliği demek hukuk devleti olma koşulunu da beraberinde getiriyor. Maalesef burada iyi bir durumda değiliz, hepimiz de bunu görüyoruz, Hukukun Üstünlüğü Endeksi'ne bakın, 143 ülke arasında 117'nci sıradayız. Hükûmet yetkililerin denetimi konusunda ki fon vurgunu bunun tam ortasındadır; 143 ülke arasında 136'ncıyız. Neden bu önemli Sayın Bakan? Çünkü doğrudan yabancı yatırımımızın üçte 2'si Avrupa Birliğinden geliyor ve Avrupa Birliği hukukun üstünlüğünü, buradaki kriterleri dikkate alan bir topluluk, bir birlik. O bakımdan, bu konuyu sadece bizim daha hakça yaşamamız, daha özgür yaşamamız için değil aynı zamanda iktisadi kazanımları fazla olduğu için istiyoruz.

On yıl geçti, sunumunuzda bahsettiniz, Gümrük Birliği uygulamayı girdi 1996'da ama Haziran 2018'de modernizasyon yönünde Avrupa Konseyi bir çalışma öngörmedi ve orası tamamıyla kalmış durumda. Baktık, geçen sene de aynı cümleyi kullandınız, bu Gümrük Birliği revizyonu bizim için hayati derecede önem taşıyor ve eğer tek pazara erişimimiz olacaksa bunlar belli koşullara bağlanmak zorunda. Bu, o kadar önemli bir konu ki Avrupa Birliğine o yüzden biraz fazla zaman ayırdık. Bildiğiniz gibi, Avrupa Birliği otomotiv başta olmak üzere beyaz eşya ve diğer sektörlerde bize her zaman için bir ticaret partneri ya da yatırım partneri olarak görüyor ve bir sonraki otomotiv yatırımının, bir sonrasındaki imalat sanayi yatırımının nerede olacağı, Türkiye'nin Orta Avrupa ülkeleriyle rekabet edip edemeyeceği sizin Bakanlığınızın, Ticaret Bakanlığının ve bizim bütün ülkede alacağımız kurallara, kanunlara, hükümlere, yaklaşıma bağlı. O yüzden de biz sizden üç ay içerisinde bir ekonomik güvenlik programı talep ediyoruz. Bize "Made in Europe" kamu alımları, sınırda karbon düzenlemesi ve yeni tek pazar girişimiyle ilgili bir bilgilendirme sunarsanız çok müteşekkir oluruz.

Son olarak, Kanada'yla serbest ticaret anlaşmasından bahsettiniz, ben bunu önemsiyorum. Yalnız, Kanada'yla serbest ticaret antlaşmasında Kanada tarafı yumurta, tavuk ve süt ürünlerinin anlaşmaya dâhil edilmesini istemiyor. Biz hangi ürünleri anlaşmaya dâhil etmek istemiyoruz? İkincisi, daha kritik olan şey şu Sayın Bakan: Orada madenler ve kritik mineraller geçiyor. Şimdi, bildiğiniz gibi, önümüzdeki dönem dördüncü sanayi devriminin temel ham maddesi bu kritik mineral.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

ÜMİT ÖZLALE (İzmir) - Kanada'yla yapılacak olan serbest ticaret anlaşmasında bu kritik madenler, kritik mineraller konusunda nasıl bir iş birliği öngörülüyor? Bu konuda yürüttüğünüz bir ön müzakere var mı? Özellikle bu süreçte ben bunun çok etkili olduğunu düşünüyorum.

Hepinize saygılarımı sunuyorum.