| Komisyon Adı | : | PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU |
| Konu | : | |
| Dönemi | : | 28 |
| Yasama Yılı | : | 5 |
| Tarih | : | 19 .11.2026 |
METİN ERGUN (Muğla) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.
Sayın Bakan, kıymetli bürokratlar, muhterem milletvekilleri; hepinize hoş geldiniz diyorum öncelikle.
Bakanlık bütçesi vesilesiyle dış politika değerlendirmemizi yapmaya gayret sarf edeceğim. Bilindiği üzere, dış politika yalnızca diğer devletlerle kurulan ilişkilerden ibaret değildir, millî egemenliğin, güvenliğin, ekonomik bağımsızlığın ve uluslararası itibarın korunmasıdır. Bu nedenle, dış politikamız günübirlik hesaplarla veya geçici tepkilerle değil uzun vadeli millî çıkarlarımız doğrultusunda şekillendirilmelidir çünkü Türkiye, Avrupa, Asya ve Afrika'nın kesiştiği, Karadeniz'den Doğu Akdeniz'e, Balkanlardan Kafkasya'ya uzanan stratejik bir coğrafyada yer almaktadır. Coğrafyamız ülkemize önemli imkânlar sunarken ciddi sorumluluklar da yüklemektedir. Dolayısıyla dış politikamızın güçlü bir vizyona, kurumsal devamlılığa, öngörülebilirliğe ve millî çıkarlarımızı esas alan bir devlet aklına dayanması elzemdir. Bunun formülü de Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün "yurtta sulh, cihanda sulh" ilkesiyle ortaya konulmuştur.
Muhterem milletvekilleri, öncelikle güney sınırlarımızdaki gelişmelere değinmek istiyorum. Suriye'de temel önceliğimiz ülkenin toprak bütünlüğünü ve siyasi birliğini korurken ülkemize yönelik terör tehdidini ortadan kaldırmak olması gerekir. Terör örgütlerinin farklı isimler veya siyasi görünümler altında varlıklarını sürdürmeleri güvenlik kaygılarımızı gidermez, kalıcı sonuçlar elde edilmesi temel önceliğimiz olmalıdır. Buradan Sayın Bakana sormak istiyoruz: Suriye'deki terör yapılanmalarının silahlı ve örgütsel varlığının sona erdirilmesi konusunda bugüne kadar hangi somut güvenceler elde edilmiştir.
İkinci sorumuz: Suriye'yle deniz yetki alanlarının belirlenmesine yönelik anlaşma konusunda Bakanlığınızın yürüttüğü çalışmalar nelerdir?
Üçüncüsü, Suriye Türkmenlerinin siyasi temsili, güvenliği ve haklarının korunması için hangi somut politikalar uygulanmaktadır? Benzer şekilde, Irak'ta da güvenlik, siyasi istikrar ve toprak bütünlüğü önceliklerimiz arasında yer almalıdır. Bağdat yönetimiyle geliştirilen iş birliğinin terör örgütünün Irak'taki varlığını sona erdirecek somut sonuçlar üretmesi gerekir. Irak ve Suriye'deki soydaşlarımızın haklarının, güvenliklerinin ve siyasi temsillerinin korunması da dış politikamızın önemli bir boyutudur.
Bir diğer önemli meselemiz Ege'de Yunanistan'la yaşadığımız sorunlardır. Buradan 2 soru sormak istiyorum Sayın Bakana: Yunanistan'ın egemenlik ihtilaflarını lehine şekillendirme girişimleri, adaların silahlandırılması ve deniz yetki alanlarındaki tek taraflı tutumu karşısında Türkiye'nin stratejisi nedir?
İkinci sorumuz: Bu gelişmelere karşı hangi diplomatik adımlar atılmakta, millî haklarımızın korunması için hangi politikalar uygulanmaktadır? Diyalog ve normalleşme elbette önemlidir ancak bu durum millî haklarımızdan ve çıkarlarımızdan vazgeçmek anlamına gelmemelidir. Doğu Akdeniz'de Türkiye'nin ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin hakları korunmalı, ülkemizi ve Kıbrıs Türk halkını dışlayan enerji projelerine karşı etkili diplomasi yürütülmelidir. Kıbrıs meselesinde ise 2 egemen eşit devlet temelindeki vizyona sadık kalınmalıdır.
Diğer önemli başlığımız Avrupa Birliğidir. İlişkilerimizde ciddi bir tıkanma vardır. Üyelik süreci fiilen dondurulmuş, Gümrük Birliği güncellenememiş, vize kolaylaştırması hayata geçirilememiştir, gerçeklik budur. Bu tablo demokrasi ve hukuk devleti ilkelerinden uzaklaşmanın ve Avrupa'daki stratejik ağırlığımızı kullanamamanın bir sonucudur gibi geliyor bize.
Muhterem milletvekilleri, dış politikamızın diğer bir boyutu ise ABD'yle ilişkilerimiz. ABD'yle sorunlarımız sürmektedir. NATO müttefiki Türkiye F-35 programından çıkarılmıştır, CAATSA yaptırımları ve savunma sanayimize yönelik kısıtlamalarla karşılaşılmıştır. Ayrıca ABD'nin bölücü terör örgütlerine desteği müttefiklik ruhuyla bağdaşmamaktadır. Türkiye, müttefiklerinden güvenlik tehditlerine karşı samimi dayanışma beklemektedir.
Hassasiyetle üzerinde durulması gereken diğer bir konu da Rusya-Ukrayna savaşıdır. Bu savaş Montrö Boğazlar Sözleşmesi'nin stratejik önemini artırmıştır. Bu nedenle sözleşmenin titizlikle uygulanması stratejik çıkarlarımızın gereğidir. Bu doğrultuda şu soruya cevap verilmesini istiyoruz: Karadeniz'de vurulan Türk gemileri ve denizcileriyle ilgili bugüne kadar hangi adımlar atılmıştır?
Stratejik öneme sahip bir diğer başlık, Türk dünyasıyla ilişkilerimizdir. Türk Devletleri Teşkilatı kültürel yakınlığın ötesine geçerek ekonomik, siyasi, teknolojik ve güvenlik alanlarında güçlü iş birliği mekanizmasına dönüşmelidir. Fakat iktidar bu imkânı da yok etme yolunda ilerlemektedir ne yazık ki. Bakü'yle geçtiğimiz haftalarda yaşanan durum -birçok milletvekilinin belirttiği gibi- en sağlam ilişkilerin dahi ne hâle getirilebildiğini acı şekilde göstermiştir bize.
Muhterem milletvekilleri, güçlü dış politika güçlü diplomatik kadro gerektirir. Dışişleri Bakanlığı ülkemizin dünyaya açılan yüzüdür. Büyükelçilerimiz yalnızca temsilcilerimiz değildir, aynı zamanda devletimizin itibarını, tarihini ve millî çıkarlarını temsil etmektedirler. Atamalarda liyakat, mesleki tecrübe, yabancı dil ve diplomatik birikim esas alınmalı, kariyer diplomatlığının itibarı korunmalıdır. Belirsizlikler çağında diplomasiyi bilen, hariciye geleneğinden beslenen uzmanlara ihtiyacımız her geçen gün daha da artmaktadır. Büyükelçilikler siyasi ödüllendirme veya kişisel takdir alanı görülmemelidir. Ne yazık ki durum bunun tam tersidir. Açıkça burada soruyoruz: Bakanlık dışından yapılan büyükelçi atamalarında hangi objektif kriterler uygulanmıştır? Bu kişilerin mesleki yeterlilikleri ve diplomatik tecrübeleri nasıl ölçülmüştür? Merkez ve yurt dışı teşkilatında uzmanlaşmış personel ihtiyacı ne durumdadır?
Muhterem milletvekilleri, daha güçlü diplomatik temsile, nitelikli insan kaynağına ve etkin ekonomik diplomasiye ihtiyacımız vardır. Söylediklerimiz eleştiri değil muhasebe niteliğinde görülmelidir. Amacımız, geçmişimizi mahkûm etmek değil, geleceği doğru kurmamızdır. Çözümün ana hatları açıktır; dış politika yeniden kurumsallaşmalıdır, ideoloji değil ulusal çıkar esas alınmalıdır, müttefiklikler karşılıklılık üzerine kurulmalıdır, ekonomik bağımsızlık ve çıkarlar stratejinin omurgası olmalıdır, kararlar milletin bilgisine ve onayına sunulmalıdır. Mekke Anlaşması, özellikle uygulama sürecinde yani daha Meclisten onaylanmadan bazı uygulamaları başladığı için bunu özellikle belirtmek istedim.
Bu duygu ve düşüncelerle Dışişleri Bakanlığının 2027 yılı bütçesinin ülkemiz ve milletimiz için hayırlı olmasını temenni ediyor, hepinize saygılarımı sunuyorum.