KOMİSYON KONUŞMASI

CEYLAN AKÇA CUPOLO (Diyarbakır) - Teşekkür ederim.

Hoş geldiniz Sayın Bakan. Dışişleri Bakanlığının bütün emektarları hepiniz hoş geldiniz.

İzin verirseniz size eski Genelkurmay Başkanı, şimdiki Millî Savunma Komisyonu Başkanı Hulusi Akar'ın Mecliste tam olarak ne demek istediğini anlamadığımız bir konuşmasından bir atıfla başlamak istiyorum. Tutanaktan okuyacağım, sonra reddetmesin diye. "Bir Avrupa ülkesinde yapılan bir araştırmada, özellikle gençlerin yüzde 59'u, yüzde 60'ı silah almayacaklarını, bir savaş çıksa dahi savaşa girmek istemediklerini, ülkelerini korumak dahi söz konusu olsa istemediklerini ifade ediyorlar dolayısıyla ülkelerin ciddi problemleri söz konusu. Ayrıca, yine Avrupa'da yapılan bir araştırmada, yüzde 25 civarındaki nüfusta önümüzdeki beş yılda bir savaş çıkacağının kesin olduğuna dair düşünceler var, fikirler var, yaklaşımlar var. Bunun doğal sonucu olarak bütün ülkeler şu veya bu şekilde temaslar, görüşmeler, efendim, karşılıklı toplantılar, iş birliği için, koordinasyon için çalışmalar yapmakta, bunların da birçoğu birtakım ittifaklarla sonuçlanmakta." diyor. Benim asıl önemsediğim kısım, gençlerin yüzde 59'unun, yüzde 60'ının silah almak istemeyeceklerini ve bunun da bir fırsat aralığı doğurduğuna dair iması. Zaten sonrasında sizin seyahatlerinize biraz baktık, epey uzun, "stalk"lamış gibi olduk ama uzun uzun baktığımızda, neredeyse yaptığınız her bir seyahatin çıktısında, açıklamasında hep savunmayla ilgili, güvenlikle ilgili bir algı var. Oysaki Bakanlığınıza ilk geldiğinizde, 2024-2028 yılına bir stratejik plan yayınlamış ve bu stratejik planının kurucu felsefe ve temel paradigmasında yurtta barış, dünyada barış ilkesi doğrultusunda, çevrede istikrar, refah kuşağı oluşturmakla ilgili bir iddiada bulunmuştunuz ve diplomasi kalkınma araçlarını da bu hedef bağlamında kullanacağınızı iddia etmiştiniz. Fakat kabarık seyahat listeniz ve ağırladığınız misafirlere baktığımızda asıl hedefin tam da barış algısı değil ama Hulusi Akar'ın da bahsettiği gibi, farklı ülkelerin güvenlik ihtiyaçlarına verdikleri siparişler öncülüğünde, işte bu doğrultuda Türkiye'nin bir, taşeronvari bir görev üstlenmesi için çalışıyormuşsunuz gibi görünüyor. Malum, bu yılın bütçesinde savunma bütçesi, sizinki gibi kâğıt üzerinde barış ve diplomasi çalışmaları yürüten bir Bakanlığın neredeyse 51 katı. Yani aslında Cumhurbaşkanlığının da strateji belgelerinde geçen, nerdeyse bu Parlamentoya gelen her bir Bakanlığın strateji belgesinde barış algısını yansıtan bir rakamı, bir sayıyı, bir bedeli kâğıt üzerinde göremiyoruz. 51 kat yani diplomasiden alıkonulan 51 katlık bir bedel var, bir miktar var. Zaten, biz sürekli söylüyoruz, Dışişleri Bakanlığı bir savunma ve bir avuç malum şirketin çeşitli yerlerde ticaret yürütmesi ve silah satması için bir dış pazarlama bürosuymuşçasına çalışıyor.

Son sunumda, COP31'den bahsettiniz. Bir arkadaşımla konuşuyorduk, Numan Kurtulmuş konuşma yaptığında ve yine Cumhurbaşkanı konuşmalar yaptığında gözümüzü kapatsak demokratik bir sosyalist konuşuyormuş gibi hissederdik çünkü ekokırımdan, iklim adaletinden, işte değişen iklim durumu düşünüldüğünde Türkiye'nin çabalarından bahsederken bir tarafta zeytinlikler doğranıyor, öbür tarafta petrol...

SEDA GÖREN (İstanbul) - Basmakalıplardan çıkalım Ceylan Hanım, onu söylüyoruz.

CEYLAN AKÇA CUPOLO (Diyarbakır) - Sakin ol! Sakin ol, dinle!

Bir taraftan da işte yeni kömür madenlerine lisans veriliyor, termik santrallerinin kapasiteleri genişletiliyor ama işte COP31 bir tarafta. Mesela Parlamentolar Arası Birliğin İstanbul'da Genel Kurulu yapıldı, onun da başlığı umudu yeşertmek, barışı sağlamak ve adaleti temin etmekti. Bu olurken ana muhalefet partisi hukuki bir müdahaleyle bölünüyor, gazeteciler tutuklanmaya devam ediyor, yine kanallara, televizyon kanallarına kayyum atanıyordu. Adalet temin olmuyor, barış sağlanmıyor, umut neredeyse hiç yeşermiyor. Birleşmiş Milletlere dair kâğıt üzerindeki söylemlerinizi çok beğendiğimi söylemem gerekiyor fakat Birleşmiş Milletlerin reform ihtiyacından bahsederken bu reform ihtiyacına Türkiye'nin nasıl katılacağına dair somut bir aktivite sizin yanınızdan göremiyoruz. Örneğin, işte yeni Trump yönetimiyle ABD'nin çektiği bir katkı var; Birleşmiş Milletlerin kurumlarına işte hem USAID'i de lağvetmesiyle birlikte oluşan bir açık var. Bir insani kriz yaşanıyor, Hürmüz Boğazı'nın kapanmasıyla birlikte, bu boğazın kapalı kalmasıyla birlikte yeni bir gıda krizi geliyor ve Birleşmiş Milletlerin hiç olmadığı kadar yardıma ihtiyacı var. Türkiye NATO'ya olan yükümlülüklerinden yüzde 5'ten bahsederken ve bununla ilgili büyük çaba sarf ederken örneğin Birleşmiş Milletler gibi görece son seksen yıldır belki barış diyebileceğimiz, bir nevi barış diyebileceğimiz bu sürecin aslında garantörü gibi olan Birleşmiş Milletlerin korunması için Türkiye nasıl bir faaliyet yürütmektedir? Sunumunuzda bundan bahsedilmiyordu. Örneğin, bize sadece "Dünya 5'ten büyüktür." demek yetmiyor, bunun fazlasını görmek istiyoruz. Dünya 5'ten büyükse eğer dünyanın o 5'ten büyük olan 6'ncı ve 7'nci sırasında kalan devletler BM'yi nasıl koruyacaklar?

Bir de bu "middle power" olma hırsı her platforma sahne olmaya talip olma şeklinde kendini buluyor. İçerikler, söylem, eylem arasında da ne yazık ki bir eğretilik oluşuyor ve bu tiyatral bir performanstan fazlasına evrilemiyor. Neredeyse her metinde bölgesel sahiplenmeden bahsediliyor. Bakınız, mesela Mekke Paktı için sunumunuzda ve kitapçığınızda özel başlık açılmış. Mekke Paktı gerçekten bölgenin ihtiyaçları mıdır, yoksa ABD'nin bölgedeki çeşitli ticaret yaptığı devletlerin ihtiyacı mıdır? Mekke Paktı'na Türkiye'nin katılması Suudi Arabistan'ın mı ihtiyacıdır, yoksa gerçekten Yemen halkının mı bir ihtiyacıdır? Yemen'le ilgili bahsettiğiniz bölümlerin hiçbir kısmında barış için ara buluculuk yapmak ve orada barışı sağlamakla ilgili bir cümle kurmamışsınız. Biz, Türkiye ve bölge halklarının aslında ihtiyaçlarının öncelendiği bir stratejiyi ne yazık ki görmek istiyorduk. Malum, öykünülen, işte "middle power" dünyasında tercih edilen rol uluslararası diplomasi ve uzlaşıyı büyütecek kurumları güçlendirmekten, yeni kurumların inşasında yer almaktan geçiyor. Bu kurumları araçsallaştırmak, buradaki platformlarda konuşmak ama konuşmaları bir eyleme çevirmemek, bu kurumları sadece bir manivela gücü olarak kullanmaktan ne yazık ki geçmiyor. Türkiye'nin güvenliği NATO'ya, ticareti Avrupa'ya, teknolojisi de çok övündüğü savunma da dâhil olmak üzere ki savunma endüstrisinde en çok övündüğü parçaların büyükçe bir bölümü zaten ya Avrupa'dan ya da Batı'dan geliyor ve burada bir şekilde bir araya takılıyor; bir nevi Türkiye IKEA'sı gibi.

Şimdi, Board of Peace Kuruluna katıldınız siz de. O aşırı absürt videoyu izledik, 80'lerden bir müzik videosuyla fotoğraf çekmek için sıralanan dünya liderleri görüntüsü gerçekten korkunçtu, acınasıydı çünkü "Board of Peace" dediğimiz mekanizmanın Gazze'de devam eden çatışmanın barışçıl bir şekilde sonuçlanmasıyla ilgili 2023'ten bu yana -ki o zaman kurulmadı, farkındayım ama- hâlâ Gazzeli insanların yaşamına etki edebilecek bir adımını ne yazık ki göremiyoruz ve Türkiye'nin oradaki varlığı arasında makaslar var. En az 4 tane makas var: Birincisi, kurulun mesela 17 Kasım raporu İsrail'in teknokrat idareyi polisin dönüşünü ve insani yardımı engellediğini sanıyor ama mesela siz bu konuyla ilgili ne yapıyorsunuz Gazze'de, bu engellemeye dair ne yapıyorsunuz, bilmiyoruz. İkinci makas, yine liderlik iddiası ve kurumdaki rol. Soykırım yaptığını söylüyorsunuz İsrail'in ki hemfikiriz bu konuda ama Filistinlilerin bu Barış Kurulunda, bu Board of Peace'te bir temsilcileri yok. Avrupa'ya sık sık Gazze'yle ilgili hassas olmaları gerektiğini ve ikiyüzlü olduklarını söylüyorsunuz ama Gazze'yi bombalayan o bütün silahların barutunun neredeyse parasını veren Trump'a buna dair bir şey söylemiyorsunuz. Ankara'nın aslında kendi söylemine göre soykırım yapan tarafın güvenlik talebini karşı tarafa kabul ettiren bir ara bulucu olduğuna şahit oluyoruz. Bir üçüncü makas, ambargo ile enerji akışı. COP31'e gelen birçok aktivist vardı ve onların hepsi şu anda Gazze'de yürüyen soykırımın enerjisinin Türkiye'den geçtiğini söylediler. Buna dair bir durdurma yok.

Şimdi, zamanım az kaldığı için Afrika boynuzuna birazcık eğilmek istiyorum. Parçası olduğunuz Kabine öncülüğünde Sudan'da silah ambargolarını deliyorsunuz, Yemen'de barışa öncülük etmiyorsunuz, hatta Afrika'daki varlığınız tamamen askerî bir varlıktan oluşuyor. Türkiye'nin toplam 88-89 tane askerî ataşesi var, bunların 19'u Afrika'da.

Kanada'yla yeni iş birliklerinden bahsettiniz, bunun en büyük adımlardan olduğunu söylediniz ama şu hâliyle bölgede attığınız Mekke Paktı, Bedir Paktı'na baktığımızda "Kronos" mitindeki o yutulan tanrılar kendi istekleriyle yutulmuyordu ama siz kendi kendinize Kromusların midesine girmeye çalışıyorsunuz.

Yine, Türk dış politikasıyla ilgili, Türki devletlerle ilgili "aile içi mesele" olarak tanımlıyorsunuz fakat Azerbaycan'la çıkan son krizden de anladığımız üzere bu mesele sadece bir aile meselesi değil, ABD'yle, örneğin F-35'lerin alınması, tekrar bu programa dönülmesiyle ilgili İbrahim Anlaşmalarına katılma...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

CEYLAN AKÇA CUPOLO (Diyarbakır) - ...mecburiyeti dayatıldığı söyleniyor. Buna dair bize not, sunumunuzda herhangi bir şey söylemediniz.