| Komisyon Adı | : | KAMU İKTİSADİ TEŞEBBÜSLERİ KOMİSYONU |
| Konu | : | |
| Dönemi | : | 28 |
| Yasama Yılı | : | 5 |
| Tarih | : | 18 .11.2026 |
ÖMER FETHİ GÜRER (Niğde) - Teşekkürler Sayın Başkan.
Ben de Tele1, Halk TV, Sözü TV gibi yayın kuruluşlarının yayınlarına getirilen engellemeleri kınadığımı ifade etmek istiyorum. "Basın hürdür, sansür edilemez." ifadesiyle sözlerime başlamak istiyorum.
Tabii, TRT önemli bir kurum. Bizim çocukluk yıllarımızda radyo yayını yapılırken ajans saati gelince büyükler radyoyu alırdı, herkes onun başına toplanır, radyoda hangi haber verilecek o dinlenir, ondan bilgi alınırdı. Türkiye çoğu olayı da TRT'den öğrenirdi. Daha sonraki süreçte siyah beyaz televizyonlar çıktığında yine TRT saatlerce yayını beklenen bir kuruluştu, süreli yayınlar vardı ve TRT'yi rahmetli İsmail Cem'i anarak anımsatayım: İsmail Cem'le birlikte büyük bir değişime uğradı. Hâlâ bugün TRT'yle ilgili bir şey oldu mu akıllara İsmail Cem geliyor. Onun o dönem yaptıklarıyla TRT'de değişim yaşandı. 12 Eylül sürecine kadar TRT'nin yayınları genelde toplumun önemli kesimleri tarafından izlenirdi ve neredeyse her spiker evimizden biriydi, isimleriyle bilirdik. Hangi haberi hangi spiker okursa onlara karşı sempatimiz, ilgimiz olurdu, aile bireyi gibiydi. 12 Eylülden sonra, tabii, dünyadaki gelişmelere paralel televizyonlar da radyolar da değişti, hatta bir ara radyoları kendimizin sanıp "Radyolara özgürlük." diye eylemlere giriştik, ardından da bugünlere kadar geldik.
Şimdi, Sayın Genel Müdür, öncelikle şunu söyleyeyim: Beş yıldır görevdesiniz. Sokağa çıktığınız zaman bir mikrofonu alıp "TRT Genel Müdürü kimdir?" sorusunu sordurduğunuzda yüzde kaçı isim olarak sizi hatırlıyor? Şunun için söylüyorum: Mutlaka emek veriyorsunuz, çalışıyorsunuz, çabalıyorsunuz, biz şeyler yapıyorsunuz ama TRT'ye toplumun bakışı değişti. TRT özerk bir kuruluş olmasına rağmen yalnızca bir kesimin haberini veren bir yapıya dönüştü. Öyle olunca da genellemede TRT'ye bakış yanlı haber veren bir yayın kuruluşu anlamına geliyor. Diyeceksiniz ki: "Özel sektördeki kuruluşlar böyle değil mi?" Şimdi, özel sektör doğal olarak para karşılığında geliri de beraberinde düşünen bir doku. Oradaki yayın politikasının oluşumuyla TRT'nin yayın politikasının aynı çizgide olması ne savunulabilir ne de düşünülebilir. Biz TRT gibi kurumun varlığıyla gurur duyuyoruz. Dünyanın başka ülkelerine de gitsek çoğu yerde TRT yayınları var, açıyoruz, oradan izlemeye çalışıyoruz ama TRT'nin de gerek uyguladığı yayın politikası gerekse programlarıyla ilgili farklı eleştirileri de beraberinde yapıyoruz. Ben kendi adıma söylüyorum: Şu silahın, tabancanın, kavganın, yumruğun, insanlar arasında bu ajanlık özentisinin yaratıldığı hiçbir programı çocukların izleyeceği saatte olmasını tasvip etmiyorum. Bunların toplumun dokusunu doğrudan olumsuz etkilediğine inananlardanım. Yarışma programları, kent tanıtımları, münazaralar, bunun yanı sıra, eğlence programları... Geçmişte pazar günü bir yarışma programı olurdu spor saatiyle beraber, ailenin tüm fertleri neredeyse ona bakardı, orada haftanın yorgunluğu, gerginliği üzerimizden atılırdı. Ya, şimdi, sabah açıyorsunuz, olumsuz haberler, insanlar konuşurken... Hele bir de bu itici bağıran, çağıran tipler olduğunda ben daha bir tuhaf oluyorum. Şöyle belgesele geçiyorsun: Bizi belgesele geçirmeyecek kadar haberi sevdirerek, anlatarak, eşitleyerek, dengeleyerek ve iyi yönlerine odaklanan örnek teşkil edecek biçimde yayın politikalarının geliştirilmesini istiyorum.
TRT'nin birden çok kanalı var, ben çoğunluğu da geziyorum, bakıyorum. Ya, müzikte mesela belli saatlerde 5-6 sanatçılı Akşam Sefası gibi programlar vardı. Şimdi, onun yerine tekli program o saate denk getiriliyor. Onun başka bir saat olur, akşam aile bir araya geldiği zaman herkese hitap edecek, özellikle Türk sanat müziği ağırlıklı programlar öne çıkarılabilir. Kentlerle ilgili programlar yapılıyor. "Bu konuda yeterli tanıtım var mı?" derseniz şimdi yapılmıyor desek yanlış olur ama benim ilim Niğde. Niğde ili kendi içinde çok bilinmeyen, her ili tarih kokan, on iki bin yıla dayanan zenginliği olan, kültürel varlıklarıyla ve TRT arşivindeki şarkılarıyla çok önemli bir merkez. Bugün herhâlde en çok şarkı, türkü kayıtlarda olan illerden biri ama Niğde'ye ait bir tane türkü, şarkı, Niğde Bağları'ndan başka kimsenin bildiği yok yani kentle ilgili olanların da öne çıkması lazım. Burada bizi kimin ayağa kaldırması gerekir? TRT. Çünkü diğer yayın kuruluşlarında böyle bir olanak sağlamak sınırlı olduğu için TRT'nin olması gerek.
Sonra, bölgelere gidiyoruz, biz de milletvekiliyiz. Sonunda, sıfatımız "milletvekili" olduğuna göre, herhâlde konuştuğumuzun bir haber değer olur. Bakıyorsunuz, "Elma para etti." diye haber yapıyorsunuz, elma çöp oluyor; bizim haberden vazgeçtik, o öbür haberi yapmıyorsunuz. Yani elma yalnızca iyi olduğu zaman mı haber olur ya da buğday para etmedi diye feryat eden çiftçinin sesini vermemekle ne gelişir? Bence iktidar daha başarılı olmak istiyorsa sokakta ve alandaki olanı da duymak zorunda, onu duyarsa belki bir çözüm üretilir ama gördüğümüz kadarıyla yalnızca tarımda güzel olan haberler veriliyor, yoğun ilgilendiğim için söylüyorum, olumsuz haberlerle ilgili bir cümle kurulmuyor. 7-8 kanal bizim haberlerimize yer veriyor. Ben herhâlde on iki yıldır milletvekiliyim, daha TRT'de alanda, tarlada, ahırda yaptığımız bir tek haberin haber değeri olmadı. Yani ya öbürleri yayıncılıktan anlamıyor çünkü buna bütün kanallar dâhil -bir dönem şu anda haber verse de vermese de bazı kanalların da adına anmayayım- hepsi veriyor. TRT neden böyle bir ayırıma gidiyor? Yani haber niteliği olan bir şey varsa ve bu söylendiğinde de kimseye bir zararı yok çünkü yanlış var, yanlış söyleniyor. Niye yer verilmiyor? Bu konuda yayın politikası nasıl belirleniyor, kim belirliyor? Neden bu tür yayınlara yer verilmiyor? Yalnızca iyi olan anlatılıyor, olumlu olan anlatılıyor. Şimdi, nasıl ki TRT -biraz evvel de söyledim- çok değerli bir kurum, kuruluş ve biz TRT'nin yaptığı iyi şeylerden memnuniyet duyarız. Bu, ülke açısından da faydalı. Ben, ayrıca, kamucu bir insanım, bu anlamda TRT gibi kuruluşların, kurumların yaşamasını, büyümesini, gelişmesini desteklerim. Yani tek sesliliğe dönecek bir özelleştirme yerine devletin kamu kurumu niteliğinde olmasa da özerk bir yapıda olsa yine de devlet adına işlevi olan bir yapının ayakta kalmasını da önemserim. Onun için, bu tür olaylarda biraz da konuştuğumuzda -bir şey değişmeyeceğini bilsek de bir çare olarak söylüyorum "biraz daha" derken- haber verirken bu ülkenin yalnızca bir iktidarının değil muhalefetinin de varlığını değerlendirerek haberlerin yapılması ya da programların yapılmasını önemserim. Ben kendi adıma söyleyeyim: Benim 6 tane kitabım var, 6 kitabımdan yalnızca Niğde: Kapadokya'nın başkenti 900 sayfa ve cumhuriyete kadar Niğde'nin köy, kasaba tarihini anlatıyor. Hiçbiri siyasi bir kitap değil. Şimdi, bu kadar kenti bilen insanım. Kentle ilgili bir çekim oldu mu "O CHP'li ya, dursun, onu çağırmayalım." diyebiliyorsunuz. Şimdi, CHP'li olmak ayrı, tarihsel süreci anlatan, programlarda o kenti tanımlayan kişi olmak ayrı. Yani orada bir tek parti kimliğini düşünerek alabileceğiniz bilgiyi, alacağınız kişiyi kenara itmenin ne mantığı var ne anlamı var ne değeri var. Bugün için siz böylesiniz, yarın gelen iktidarlar da farklı olursa onları da ben aynı şekilde eleştirmeyi isterim çünkü bu TRT'nin parasının erişmediği hiçbir yurttaş yok. Yani herkesin vergiyle katkıda bulunduğu bir kuruluşun herkese de benzer biçimde... İlle saatlerce verin de demiyoruz, alt üstü vereceğiniz 30 saniyeyle 45 saniye aralığında bir süre. Bundan ne TRT batar ne fikirler değişir ne düşünceler farklılaşır. Bugün, bakın, 17 tane ayrı TRT yayını yapıyorsunuz, bir tek Halk Tv ya da Sözcü'nün yarattığı olguyu kamuoyu önünde yaratamıyorsanız oturup düşünmeniz de lazım diye bakıyorum.
TRT, kamu kaynaklarıyla faaliyet gösteren ve kamu hizmeti yayıncılığı yapmakla yükümlü bir kurum olduğu gerçek. Bu nedenle TRT harcamaları yalnızca kurumun iç işleyişi açısından değerlendirilemez, harcanan her kuruşun kamu yararı bakımından açıklanabilir olması da önemlidir. Son yıllarda harcama kalemlerine baktığımızda, özellikle dış yapım ve araç kiralama giderlerinde dikkat çekici artışlar görülüyor. 2022 yılında 3 milyar 422 milyon lira olan dış yapım giderleri 2024 yılında 11 milyar 541 milyon TL'ye yükselmiş. İki yıllık dönemde artış 8 milyar 118 milyon lira, oran olarak ise yüzde 237'yi aşmış. Bu artışın yalnızca enflasyonla açıklanması olası değil. Asıl sorulması gereken, TRT'nin kendi yapım kapasitesinin ne ölçüde kullanıldığı, hangi yapımları neden dışarıya yaptırdığı ve bu ihaleleri hangi ölçütlerle sonuçlandırdığıdır. Kamu yayıncılığı yapan bir kurumun kendi personeli ve teknik altyapısı dururken dış yapım hizmetlerine bu ölçüde kaynak ayırmasının gerekçesi açıkça ortaya konmalıdır çünkü daha önceki süreçte bu altyapıya dayalı personeller arasında hem çıkarmalar hem daraltmalar uygulanmıştı. Bugün gördüğümüz olayda o daraltma ve çıkarmaların özünde dışarıdan hizmet alımına yönelik olduğu algısı çıkıyor çünkü on iki yıl önceki süreçte bu tür şeyleri o zamanda yorumlamıştık. Burada bu dış yapımlarda bir de yurt dışında da bir film yaptırılmıştı. O dönemlerde o yaptırılan o filmin Türkiye'ye maliyet rakamları falan da bende, hepsi vardı, şimdi yanımda yok ama o film hiç oynatılmadı. Yani çektirildi, TRT binlerce lira zarara sokuldu ve oynatılmadı. Bu tür çekimlerin yani değerlendirilmeyen yapımların sorumluluğu, sorgulaması kurum içinde yapılıyor mu ya da böyle halihazırda çekimi yapılmış, arşivlerde bekleyen, yayınlanmamış ne kadar film veya çekim mevcut? Araç kiralama giderleri 2022 yılında 21 milyon 773 bin TL'yken 2024 yılında 93 milyon 484 bin liraya çıkmış, iki yıldaki artış 71 milyon 711 bin lira yani yaklaşık %329'u bulmuş. Bu kadar yüksek artışın gerekçesi nedir? TRT'nin kaç aracı bulunmaktadır, kaç araç kiralanmaktadır? Kiralanan araçların marka, model, kullanım amacı ve aylık kira bedelleri nelerdir? Kamu kurumlarında tasarruf çağrılarının yapıldığı bir dönemde TRT'nin araç kiralama giderlerinin bu ölçüde yükselmesi nedendir? Bu harcamaların hangi ihtiyaca karşılık geldiği ve gerçekte zorunlu olup olmadığı belirtilmelidir. Büyük bir ihtimalle bu araçların taşeron hizmet alım sözleşmesine dayalıysa şoförleri taşeron mu, kadrolu mu, bunu da bir değerlendirirseniz ve bu kendi mülkiyetindeki araçların kullanılmayarak dışarıdan araç kiralanmasına neden ihtiyaç duyulmaktadır? TRT'nin personel yapısının değişiklikleri de önemli. 2022 yılında 3.941 olan özel hukuk hükümlerine tabi personel sayısı 2024 yılında 4.145'e yükselmiş. İki yılda 654 kişilik, yaklaşık yüzde 18,7'lik bir artış söz konusu. Aynı dönemde kadro karşılığı sözleşmeli personel sayısı 4.855'ten 4.711'e düşmüş yani 144 kişi azalma yaşanmış. İki personel grubunun toplamı içinde özel hukuk hükümlerine tabi personelin payı 2022 yılında yaklaşık yüzde 41,8 iken 2024 yılında yüzde 46,8'e çıkmıştır. Bu personel alımlarında hangi kriterler uygulanıyor? İşe alımlarda liyakat nasıl sağlanıyor? Ücretler hangi esaslara göre belirleniyor?
TRT yalnızca bir televizyon kanalı değildir, kamu kaynaklarıyla faaliyet gösteren bir kamu yayıncısıdır. Bu nedenle yayın politikası siyasi iktidarın veya herhangi bir siyasi anlayışın iletişim faaliyeti olarak değerlendirilemez. Kamu yayıncılığı toplumun farklı kesimlerine eşit mesafede durmayı, farklı görüşlere yer vermeyi ve haberlerde tarafsızlığı esas almayı gerektirir. TRT yayınlarında siyasi temsili ve görüşlerin dengeli biçimde yer almadığı, haber sürelerinin nasıl dağıtıldığı ve farklı siyasi partilere hangi ölçüde yer verdiği somut verilerle açıklanabilmelidir. TRT yönetimi yayın tarafsızlığının yalnızca mevzuatta yazılı bir ilke olmadığını, uygulamada da hayata geçirildiğini göstermek durumundadır. Bir kamu yayıncısının güvenilirliği yalnızca teknik kalitesiyle değil toplumun bütün kesimlerine eşit mesafede durabilmesiyle değerlidir. Bu bağlamda, TRT dış yapım giderlerindeki artışın somut gerekçesi nedir? TRT'nin kendi yapım kapasitesi ve personeli varken neden bu kadar yüksek tutarda dış yapım hizmeti satın alınmaktadır? 2024 yılında dış yapım kapsamında kaç program, dizi, belgesel ve diğer yayın içeriği satın alınmıştır? Her bir kategori için yapılan toplam ödeme ne kadardır? Son üç yılda TRT'den en yüksek tutarda yapım işi alan ilk 5 şirket hangileridir? Bu şirketlere yapılan toplam ödeme ne kadardır? TRT'nin araç kiralama giderlerindeki artışın gerekçesi nedir? TRT'nin mülkiyetindeki araç sayısı ve modelleri nedir? Araç kiralama ihaleleri hangi şirketlerden alınmıştır? Son üç yılda bir şirketlere yapılan toplam ödeme ne kadardır? TRT'nin mevcut araç filosu dikkate alındığında bu kadar yüksek tutarda araç kiralanması zorunlu mudur diyor, yayın yaşamınızda başarılar diliyor, teşekkür ediyorum.