KOMİSYON KONUŞMASI

ÖZNUR BARTİN (Hakkâri) - Teşekkürler Sayın Başkan.

Ben de tümü üzerinde konuşacağım Sayın Başkan.

Sayın Başkan, Değerli Komisyon üyeleri; bugün önümüzde yalnızca bir enerji kanunu yok, adında "yenilenebilir enerji" yazan; jandarma ve polis okullarına giriş koşullarından İşsizlik Fonu'na, BOTAŞ'ın mali yükümlülüklerinden kamu hastanelerine, genel sağlık sigortası borçlarından yatırım fonlarının tasfiyesine kadar birbirinden farklı alanları tek metinde bir araya getiren bir torba kanun teklifi var. Ancak bu teklifin asıl meselesi kaç kanunda değişiklik yaptığı değildir, asıl mesele, nasıl bir ekonomiyi, nasıl bir sanayii ve nasıl bir yaşam düzeni kurduğudur çünkü bu metinde doğa, emek, kamu kaynakları ve toplumsal ihtiyaçlar bir bütün olarak ele alınmıyor, enerji ve doğal varlıklar sermayenin yeni yatırım ve birikim alanları olarak görülüyor. Buna karşılık, halkın söz ve karar hakkı, bölgesel eşitlik, kamusal planlama ve ekolojik sınırlar güvence altına alınmıyor.

Önce, Sanayi Komisyonunun önündeki gerçek gündemi konuşalım. Bu ülkenin sanayi politikası bugün yalnızca yatırım teşvikleri, lisanslar ve şirketlere açılan yeni imkânlar üzerinden tartışılamaz çünkü sanayide derinleşen bir daralma, kapanan işletmeler, kaybolan istihdam, finansmana erişemeyen KOBİ'ler ve büyüyen bölgesel eşitsizlikler var. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının kendi yayımladığı SEGE 2025 verileri bu eşitsizliği bütün açıklığıyla gösteriyor. Hakkâri'yi örnek vereyim, rekabetçi ve yenilikçi kapasite ile yaşam kalitesi göstergelerinde de son sırada. Bu tablo birkaç ilin başarısızlığı değildir, Türkiye'de kalkınmanın coğrafyaya, sermayeye ve siyasal önceliklere göre nasıl eşitsizce dağıtıldığının göstergesidir. Şimdi, soralım: Bu bölgenin ihtiyacı nedir? Daha fazla maden ruhsatı mı, daha fazla enerji tahsisi mi; yoksa nitelikli sanayi yatırımı, teknoloji, kamusal altyapı, üretim kapasitesi, kadın ve genç istihdamı, kooperatifçilik ve yerel ekonomiyi güçlendiren bir kalkınma politikası mı? Hakkâri'nin ihtiyacı yalnızca dağlarının, meralarının ve su havzalarının yatırım alanı olarak görülmesi değildir elbette, bu kentin ihtiyacı, kendi kaynakları üzerinde söz sahibi olması, üretimin, istihdamın ve ekonomik değerin yine bu coğrafyada yaratılmasıdır. Bir bölgenin dağlarından maden çıkarıp insanlarını işsizliğe, göçe ve yoksulluğa mahkûm etmek kalkınma değildir. Kaynakları bir coğrafyadan alıp ekonomik değeri başka merkezlerde biriktirmek bölgesel kalkınma değil, eşitsizliğin yeniden üretilmesidir. Üstelik, sanayinin geleneksel üretim alanlarında da ciddi bir daralma yaşanıyor. Türkiye Giyim Sanayicileri Derneğinin SGK verilerine dayanan çalışmasına göre, Aralık 2022-Temmuz 2026 arasında tekstil ve hazır giyim sektörlerinde 362 bin 879 kayıtlı istihdam kaybedildi, sigortalı çalıştırılan iş yeri sayısı 10.624 azaldı. İDMİB'in SGK verilerinden hazırladığı çalışmaya göre yalnızca Mayıs 2025-Mayıs 2026 arasında bu 2 sektörde 3.109 işletme eksildi, işletme sayısı yüzde 5,5 geriledi; daralma özellikle KOBİ ölçeğindeki işletmelerde yoğunlaştı. İstanbul Sanayi Odasının Ekim 2026 Sektörel PMI verileri de imalatın genel tablosunu ortaya koyuyor, izlenen 10 sektörün yalnızca 1'inde üretim artışı kaydedilirken sektörlerin çoğunda istihdam daraldı. İşte, Sanayi Komisyonunun gerçek gündemi aslında budur; kapanan iş yerleri, kaybolan istihdam, üretimden çekilen KOBİ'ler, yüksek enerji maliyetleri, finansman sorunu ve bölgesel yatırım uçurumu.

Peki, iktidar ne yapıyor? Bu yapısal sorunlarla yüzleşmek yerine yeni tahsis, lisans, muafiyet ve istisna düzenlemelerini önümüze getiriyor; üretim krizini çözmek yerine düzenleme krizini yönetiyor, bölgesel eşitsizliği gidermek yerine kaynakları merkezileştiren modeli sürdürüyor; sanayiyi emekçinin, üreticinin ve toplumun ihtiyaçları üzerinden değil, sermayenin yatırım ve maliyet hesabı üzerinden ele alıyor. Bizim itirazımız tam da bu siyasal ekonomi anlayışınadır. Bu anlayışın emek üzerindeki sonuçlarını Aliağa'da bir kez daha gördük, 9 Kasımda HABAŞ Demir Çelik Fabrikası'nda meydana gelen patlamada 19 işçi iş cinayetinde yaşamını yitirdi. 19 işçinin yaşamını yitirdiği bir sanayi katliamını yalnızca teknik bir olay olarak geçiştiremeyiz. İSİG Meclisinin bağımsız izleme raporuna göre, ekim ayında en az 193, 2026 yılının ilk on ayında ise en az 1.930 işçi çalışırken iş cinayetlerinde yaşamını yitirdi. Her bir sayı, bir ailenin yıkılan hayatı, yarım kalan bir emek ve alın terinin karşılığında ödenen ağır bir bedeldir.

İş cinayetlerini üretimin kaçınılmaz sonucu gibi gösteren anlayışı reddediyoruz. İşçinin yaşam hakkı üretim maliyetlerinin arkasına saklanamaz, iş güvenliğini maliyet, sendikal örgütlenmeyi engel, işçiyi ise ucuz ve kolay ikame edilebilir bir girdi olarak gören üretim modeli sorgulanmadan sanayinin geleceği tartışılamaz. Özelleştirme, taşeronlaşma, güvencesizlik ve zayıf denetim düzeninin işçi yaşamı üzerindeki sonuçları bu Komisyonunun gündeminde olmak zorundadır.

Bölgesel eşitsizlik meselesi de tam olarak burada karşımıza çıkıyor çünkü emeğin ucuzlatıldığı, doğal kaynakların çıkarıldığı, ekolojik maliyetin yerelde bırakıldığı; buna karşılık ekonomik kararların ve kazancın başka merkezlerde toplandığı bir düzenle karşı karşıyayız. Bu, yalnızca ekonomik geri kalmışlık değil, sınıfsal ve mekânsal eşitsizliğin birlikte üretilmesidir. Cilo ve Sat Dağları, biliyorsunuz, Hakkâri'de Zap havzası, Yüksekova'nın ovası, Şemdinli meraları, Çukurca'nın dağ ekosistemleri birer yatırım parselinden ibaret değildir; bunlar suyun, tarımın, hayvancılığın, biyolojik çeşitliliğin ve yaşamın birbirine bağlı olduğu ekolojik bir bütündür. Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığının 11 Mart 2026 tarihli TBMM'ye verilen yazılı soru önergesine yanıtında, 2022-2025 arasında Hakkâri'de 129 maden ruhsatı verildiği, bunların 90'ının aktif, 26'sının işletme izinli olduğu ve 2024 yılı faaliyet raporlarında 12 ruhsatta üretim bildirildiği açıklanmıştır. Halkın yaşadığı coğrafyada hangi şirket, hangi koordinatta, hangi su kaynağını ve hangi yaşam alanını etkiliyor? Bu bilgileri neden açıklamıyorsunuz? Halkın suyunu, merasını ve toprağını etkileyen kararlar "ticari sır" gerekçesiyle kapalı tutulamaz; yerel halkın bilgisine, iradesine ve karar süreçlerine katılımına dayanmayan bir yatırım politikası demokratik değildir. Cilo ve Sat'ı, Zap'ı, meraları ve tarım alanlarını yalnızca ruhsat ve tahsis belgelerinde gösterilen alanlar olarak gören anlayış ekolojik yaşamın bütünlüğünü kavrayamaz. Şırnak'ta Cudi, Gabar ve Besta'daki orman kesimleri, ülkenin başka bölgelerindeki maden ve enerji bölgeleri de aynı soruları gündeme getiriyor. Doğal varlıklar üzerinde karar kimin? Ekolojik maliyeti kim taşıyor? Ekonomik değeri kim elde ediyor? Yerel halkın söz hakkı nerede? Bu mesele yalnızca Hakkâri'nin, Şırnak'ın ya da Kürt coğrafyasının meselesi değildir; Kaz Dağları'ndan İliç'e, Muğla'dan Karadeniz'e kadar bu ülkenin farklı bölgelerinde aynı kalkınma anlayışının sonuçlarını görüyoruz. Kaynakların çıkarıldığı bölgeler çoğu zaman ekolojik tahribatı, su kaybını, geçim kaynaklarının daralmasını ve sağlık risklerini üstlenirken ekonomik değer başka merkezlerde birikiyor. Biz bu eşitsizliği kalkınma diye kabul etmiyoruz. Enerji politikası da bu çelişkinin merkezindedir. Güneş paneli kurmak tek başına ekolojik dönüşüm değildir, rüzgâr türbini dikmek tek başına adalet üretmez. Eğer meralar tahrip ediliyor, su havzaları baskı altına alınıyor, tarım alanları daraltılıyor, köylüler karar süreçlerinin dışına itiliyor ve enerji üretiminin kazancı birkaç şirketin elinde toplanıyorsa bunun adı "demokratik enerji dönüşümü" değildir; bu, eski birikim düzeninin yeşil bir söylemle devam ettirilmesidir. COP 31'in Antalya'da sürdüğü bir dönemde bunu özellikle vurguluyoruz. İklim adaleti konferans salonlarında verilen sözlerle değil; işçinin yaşamını, halkın suyunu, toprağını, ormanını, merasını ve enerjiye erişim hakkını koruyan politikalarla ölçülür. Yeşil dönüşüm, emeği dışarıda bırakamaz; ekolojik adalet, toplumsal adaletten ayrı düşünülemez.

Değerli Komisyon üyeleri, teklifin maddelerine baktığımızda, bu siyasal tercihin hukuki düzenlemelere nasıl yansıdığını görüyoruz. 4'üncü madde, yüzen LNG tesislerinin yer değiştirmesine ilişkin yetkileri genişletiyor. Yer değişikliğinin kapsamı, süresi ve koşulları kanunda açık biçimde güvence altına alınmıyor. Anayasa Mahkemesinin E. 2024/133; K. 2025/233 sayılı Kararlarında önceki FSRU düzenlemesi bakımından ortaya koyduğu kanunilik ve belirlilik ölçütleri ortadadır. Yeni düzenleme bu ölçütleri karşılamıyorsa aynı anayasal sorun yeniden üretilmiş olur. Bu madde tekliften çıkarılmalıdır.

5'inci madde, BOTAŞ'ın vergi, fon ve pay yükümlülüklerinin hazine alacaklarıyla merkezî yönetim bütçesinin gelir ve gider hesapları dışında mahsup edilmesine imkân tanıyor. Kamu bütçesi, şirketlerin kendi arasında netleştireceği kapalı bir hesap değildir; bütçe hakkı Meclisin de halkındır. Anayasa Mahkemesinin E. 2008/84; K. 2010/121 sayılı Kararları da bütçe hesapları dışında terkin yönteminin, bütçe birliğini ve TBMM denetimini zedeleyen yönünü açıkça ortaya koymuştur. Bu madde de çıkarılmalıdır.

7'nci madde, YEKA yarışmalarının temel yöntem ve ölçütlerini yeterince kanunda belirlemeyerek idari şartnameye bırakıyor. 8'inci madde, lisans bedelinin temel hesaplama esaslarını açıkça düzenlemiyor, küçük ölçekli üreticiler ve kooperatifler bakımından yeni mali yükler doğurabiliyor. Oysa Anayasa Mahkemesinin aynı kararında YEKA yarışmalarının temel çerçevesi ve lisans bedelinin ölçütleri bakımından ortaya koyduğu anayasal ilkeler bağlayıcıdır. Yenilenebilir enerji yalnızca büyük sermayenin yarışma ve tahsis alanı hâline getirilmemelidir.

11'inci madde, elektrik üretim faaliyetlerini kurumsal vergi indirimi bakımından geniş ve ayırım gözetmeyen bir biçimde dışlayabilecek sonuçlar doğuruyor.

12'nci madde ise rüzgâr ve güneş enerjisi kapasitesi artışlarında yatırım tutarına bağlı üst sınırı 50'ye ulaşabilen bir ödeme yükümlülüğünü gösteriyor. Bu bedelin hangi gerçek şebeke maliyetini karşıladığı, hangi ölçütlerle hesaplandığı ve aynı maliyetin ikinci kez tahsil edilmesinin nasıl önleneceği kanunda açıkça gösterilmelidir. Kamu gücüyle mali yükümlülük getirilecekse bunun ölçütleri idarenin sınırsız takdirine bırakılamaz.

13'üncü madde ise yatırım fonlarının tasfiyesiyle bağlantılı olarak bazı kişi ve kurumların hukuki ve idari mali sorumluluklarını geçmişe etkili biçimde sınırlıyor. SPK'nin 7 portföy yönetim şirketine ait 131 fonun tasfiyesine karar verdiği ve bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunduğunu açıkladığı bir süreçten söz ediyoruz. Yüz binlerce yatırımcıyı ilgilendiren bir tasfiye sürecinde sorumluluğun geniş biçimde sınırlandırılması ve zarar görenlerin başvuru yollarının zayıflatılması kabul edilemez. İyi niyetli ve hukuka uygun işlemlerin korunması başka, hukuki sorumluluğu geriye dönük biçimde ortadan kaldırabilecek bir güvence yaratmak başkadır. Meclisin görevi sorumluluğu görünmez kılmak değil, hesap verebilirliği güçlendirmektir. Bu maddenin de tekliften çıkarılması gerekiyor.

Teklifin 1'inci ve 6'ncı maddelerindeki kolluk eğitim kurumlarına kabul koşulları masumiyet karinesi, eşitlik, eğitim hakkı ve ölçülülük yönünden; 2'nci ve 3'üncü maddelerindeki eğitim ve istihdam destekleri sosyal devlet ve kamu kaynaklarının kullanımı bakımından; 9'uncu ve 10'uncu maddelerindeki sağlık ve sosyal güvenlik düzenlemeleri temel haklar yönünden incelenmelidir.

Bir kanun teklifinin torba kanun olması tek başına otomatik olarak Anayasa'ya aykırılık anlamına gelmez ancak birbirinden farklı alanların yeterli etki analizi ve gerçek bir ihtisas değerlendirmesi olmadan tek bir metinde birleştirilmesi yasama denetimini zayıflatır. Yasama faaliyeti, idarenin hazırladığı metni kısa sürede onaylamak değildir, Meclisin görevi kamu yararını, temel hakları, emekçilerin yaşamını ve toplumun geleceğini gözeterek gerçek bir müzakere yürütmektir. Bizim önerdiğimiz sanayi ve enerji politikası ise açıktır: Kamu öncülüğünde bölgesel yatırımlar, yerel üretim ve kooperatiflerin desteklenmesi, kadınların ve gençlerin güvenceli istihdamı, sanayi çatıları, kamu binaları ve tahrip edilmiş alanlarda yenilenebilir enerji üretimi, şebekenin kamusal altyapı olarak planlanması, su havzaları, ormanlar, meralar ve tarım alanları için bağlayıcı ekolojik eşikler, madenlerde bağımsız işçi sağlığı ve güvenliği denetimi; yatırım teşvikleri ve koşulsuz şirket desteği olmamalıdır, kamu kaynağı aktarılıyorsa karşılığında nitelikli istihdam, sendikal haklara saygı ve iş güvenliği, yerel katma değer, ekolojik sorumluluk aranmalıdır. Bir bölgenin kalkınması o bölgeden ne kadar maden çıkarıldığıyla değil, halkının nasıl yaşadığı, nasıl üretim yaptığı, ne kadar güvenceli işe sahip olduğu ve kendi geleceği hakkında ne kadar söz sahibi olduğuyla ölçülmelidir.

Sayın Başkan, değerli Komisyon üyeleri; biz bu teklifin bütününe karşı çıkıyoruz çünkü teklif, demokratik ve ekolojik bir enerji dönüşümü için gerekli kamusal planlamayı kurmuyor, doğal varlıklar üzerinden halkın söz hakkını güvenceye almıyor; bölgesel eşitsizlikleri giderecek bir sanayi politikası ortaya koymuyor, emekçinin yaşamını ve iş güvenliğini merkeze almıyor, kamu maliyesinde şeffaflığı ve hesap verebilirliği güçlendirmiyor. Bu nedenle ilk talebimiz açıktır: Teklif sahiplerini (2/4042 sayılı Kanun Teklifi'nin tamamını geri almaya çağırıyoruz. İç Tüzük'ün 38'inci maddesi, Komisyonun kendisine havale edilen teklifleri önce Anayasa’nın metin ve ruhuna uygunluk yönünden incelemesini, Anayasa'ya aykırı gördüğü teklifi gerekçesini belirterek maddelerin müzakeresine geçmeden reddetmesini öngörüyor. Biz kanunun bu anayasal yükümlülüğünü yerine getirmesini istiyoruz. Teklif sahipleri metni geri almadığı takdirde, Komisyonu teklifin tümünü maddelerin müzakeresine geçmeden reddetmeye davet ediyoruz çünkü bir yanda bölgesel yoksulluğu ve üretim krizi derinleştiren, diğer yanda doğal varlıkları sermaye birikiminin girdisine dönüştüren bir anlayışla Türkiye'nin sanayi geleceği kurulamaz. Dağlarımızın, sularımızın, ormanlarımızın, meralarımızın, işçilerin, çiftçilerin ve halkların geleceği şirket bilançolarından önce gelir. Bizim savunduğumuz kalkınma, doğa tüketen değil, yaşamı çoğaltan; emeği ucuzlatan değil, emeği özgürleştiren; kaynakları merkezde biriktiren değil, halklar ve bölgeler arasında eşitliği kuran bir kalkınmadır. Bu nedenle bu teklifi mevcut hâliyle kabul etmiyoruz. Teklifin geri alınmasını, geri alınmadığı takdirde Anayasa'ya uygunluk ön incelemesi sonucunda tümünün reddedilmesini talep ediyoruz.