| Komisyon Adı | : | PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU |
| Konu | : | |
| Dönemi | : | 28 |
| Yasama Yılı | : | 5 |
| Tarih | : | 18 .11.2026 |
KAMURAN TANHAN (Mardin) - Teşekkürler Sayın Başkan.
Plan ve Bütçe Komisyonunun değerli üyeleri, Sayın Bakan, bürokratlar, basın emekçileri ve Meclis çalışanları, kıymetli arkadaşlar; hepinizi saygıyla selamlıyorum.
2027 yılı Merkezî Yönetim Bütçe Kanun Teklifi'ne baktığımızda şu tespiti çok net bir şekilde görebiliyoruz: Emekçiye, çiftçiye, kadınlara, çocuklara, gençlere ve yoksullara yani toplumun bir bütün olarak tamamına kemer sıkmayı dayatıyor, söz konusu silah ve güvenlik harcamaları olduğunda ise kesenin ağzı âdeta sonuna kadar açılıyor. 2027 bütçesinde yalnızca Millî Savunma Bakanlığına 1 trilyon 533 milyar lira ödenek ayrılmış, Savunma Sanayii Destekleme Fonu ve diğer güvenlik birimleri de eklendiğinde toplam savunma ve güvenlik harcamaları 3 trilyon 454 milyar liraya ulaşmakta yani toplanan her 100 liranın 15 lirasının doğrudan silaha ve güvenlik bürokrasisine gittiğini söyleyebiliriz. 2027 bütçesinde Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığına 761 milyar TL ayrılmış, Tarım ve Orman Bakanlığına ise 760 milyar lira ödenek ayrılmış yani tek başına Millî Savunma Bakanlığının 1 trilyon 533 milyarlık bütçesi hem Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığının hem de Tarım ve Orman Bakanlığının bütçesini tek tek ele alırsak 2 katından fazla oluyor. Hatta bu 2 dev Bakanlığın toplam bütçesini bile aşmakta. Bahsettiğimiz bu gerçeklik bütçenin gerçekliğidir. Mardin'de, Urfa'da, Diyarbakır'da, Konya'da, Mezopotamya ovalarında çiftçi mazot, gübre, elektrik borcu altında eziliyorken, sulama kanalları, demir yolları, altyapılar, yıllardır kaynak yetersizliğinden tamamlanmıyorken tarıma ve ulaştırmaya ayrılan payın 2 katından fazlasının silah ve mühimmat alımına aktarılması kabul edilecek bir husus değildir. Yapılması gereken, silahlara ayrılan bütçe yerine toplumsal barışa, huzura, kardeşliğe, üretime bütçe ayrılmasıdır. Bu noktada, 7 Ağustos 2026 tarihinde Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında imzalan Mekke Ortak Savunma Anlaşmasının tarihsel hafızamızdaki Bağdat Paktı yani sonraki adıyla CENTO olan siyasal ve askerî ittifakın tecrübeleriyle birlikte değerlendirmekte fayda olduğunu görüyoruz. 1955 yılında kurulan Bağdat Paktı Türkiye'yi Ortadoğu'da bölgesel kutuplaşmaların tam ortasına itmişti. Komşularımızla ilişkilerimiz zehirlenmiş, Türkiye de adeta bölgede yalnızlaşmıştı. Bugün anlaşılıyor ki tarihten hiçbir ders çıkarılmamış ve öyle anlaşılıyor ki benzer bir hatayı Mekke İttifakı'nda da tekrarlayacağız. Bakın, Mekke Anlaşması'nın 2'nci maddesi tıpkı NATO'nun 5'inci maddesindeki gibi "Birine yapılan saldırı hepsine yapılmış sayılır." hükmünü getiriyor. Üstelik anlaşma süresiz ve ilk on yıl boyunca hiçbir tarafının çekilmesine izin verilmiyor. Daha da vahimi bu anlaşma Meclisin asli ihtisas komisyonu olan Milli Savunma Komisyonunda dahi görüşülmeden Dışişleri Komisyonundan geçirilmiş ve Genel Kurulda kabul edilmiştir, hatta TBMM onayı tamamlanmadan Riyad'a kuvvet konuşlandırıldığı, karar alındığı ve yapıldığı ifade edilmektedir. Anayasa'nın 90'ıncı maddesi ve 92'nci maddesini yani halk iradesini devre dışı bırakan bu anlayış kabul edilebilir bir durum değildir.
Şimdi Sayın Bakan şunu sormak istiyorum: Bağdat Paktı'nın yol açtığı yıkımlardan hiç mi ders alınmadı? Mekke İttifakı'nın Türkiye açısından barındırdığı ağır riskleri görmüyor musunuz ya da neden bu riskleri görmezden geliyorsunuz? Dikkatinizi çekmek istediğim diğer bir husus da Mekke Paktı Türkiye'yi komşumuz olan İran'la doğrudan bir cepheleşmeye sürükleme riski taşımıyor mu? Suudi Arabistan ile İran arasındaki bölgesel rekabetin bir tarafı hâline gelmek, en uzun kara sınırımız olan İran'la düşmanlık geliştirmek bölge haklarına felaketten başka bir şey getirir mi? 2026 Şubatında ABD ve İsrail'in İran'a başlattığı saldırılarla bölgenin ateş çemberine döndüğü bu dönemde Türkiye'yi bu çatışma hattının içine çekmek akılcı mıdır?
Öte yandan, anlaşmanın 2'nci maddesindeki dış kaynaklı saldırı tanımı son derece muğlak ve belirsizdir. Suudi Arabistan'ın yıllardır sürdürdüğü Yemen savaşında Husilerin atacağı bir füze saldırı sayıldığında Türkiye Yemen bataklığına mı sürüklenecektir? Geçmişte Yemen'deki insani trajedi üzerinden Suudi Arabistan yönetimine yöneltilen ağır eleştirilerin ardından bugün ekonomik kaygılarla böylesi bağlayıcı bir askerî paktın parçası olunması dış politikada ilkesel bir tutarlılığın zedelendiğini göstermektedir. Ayrıca, Keşmir meselesi yüzünden sık sık savaşın eşiğine gelen ve her ikisi de nükleer silaha sahibi olan Hindistan ve Pakistan arasındaki bir krizde 3 bin kilometre ötedeki nükleer bir gerilimin tarafı olma riskini Türkiye halklarına nasıl açıklayacaksınız? Nitekim, Hindistan'da Türkiye'ye yönelik boykot çağrılarıyla bunun ekonomik bedelini şimdiden ödemeye başlamıştır.
Yine Bağdat Paktı döneminde olduğu gibi bugün de yerel bir işbirliği görüntüsü altında ekonomik güçlerin bölgesel güvenlik mimarisine dâhil olunması Ortadoğu halklarının kendi iradeleriyle inşa edeceği kalıcı barış zeminini zayıflatmaktadır. Bütün bu başlıkları yan yana koyduğumuzda ortaya şu sonuç, şu gerçek ortaya çıkıyor: İran sınırından Yemen'e, Keşmir'den bölgesel güç dengelerine kadar uzanan bu tablo Mekke Paktı'nın Türkiye'ye güvenlik değil ucu açık riskler, yeni cepheleşmeler getirdiğini ortaya koymaktadır. Uluslararası değerlendirmelerde de şu tespitler yapılıyor: İran kendisine karşı çevrilebilecek yeni bir güvenlik ekseninden endişe duymaktadır. Bazı İsrailli güvenlik uzmanları ise anlaşmayı İsrail'in bölgesel gücünü dengeleme girişimi olarak görmekteler. Hindistan ise Pakistan'ın yeni ortaklarının kendi güvenliği açısından ne anlama gelebileceğini hesaplamaktadır. Batı medyası ise aynı gelişmeyi ABD merkezli bir güvenlik düzeninin, daha özerk bir Ortadoğu'ya doğru kademeli bir geçişin işareti olarak yorumluyor. Tüm bunlar yapılıyorken bizim bunu ıskalamamız herhâlde doğru olmayacaktır.
Bir diğer husus da bugün biliyorsunuz demokratik toplum ve barış sürecindeyiz. Barış sürecinin konuşulduğu böylesi kritik bir eşikte ihtiyacımız olan şey öncelikle süreçte aktif olan tarafların sürecin ruhuna uygun hareket etmeleri ve bunun başlangıcının dilde başlamasının önemli olduğunu ifade ediyoruz. Zira siz de bu Komisyonda tarafsınız ve açıklamalarınızdan bu demokratik toplum ve barış sürecinin gereklerini yerine getirmediğinizi, zamanın ve zeminin barışı, barış dilini getirdiğini görmezden geldiğinizi ya da bu hususu gözden kaçırdığınızı tespit etmekte fayda var Sayın Bakan. Ülkeyi başkalarının savaşlarına taraf yapacak bağlayıcı askerî paktlar değil, komşu halklarla diyaloğu ve ortak geleceği esas alan şeffaf bir barış diplomasisidir. Geçmişte Bağdat Paktı nasıl ki Türkiye'yi ve Orta Doğu halklarından koparıp soğuk savaşın ileri karakolu hâline getirdiyse Mekke İttifakı da Türkiye'nin geleceğine on yıllık bir ipotek koymaktadır.
Bizim talebimiz açıktır: Biz, dış politikanın güvenlik bürokrasisinin vesayetinden çıkarılmasını, halkların ve Meclisten kaçırılan Mekke Anlaşması'nın feshedilmesini talep ediyoruz. Savaş ekonomisi yerine çiftçinin, emekçinin ve halkların refahını büyüten barış diplomasisinin esas alınmasını savunuyoruz. Barışın maliyeti sadece silah, mühimmat, tank ve uçak alımından ibaret değil Sayın Bakan. Savaşın maliyeti, kaybedilen hayatlar, üretimden koparılan gençler, ertelenen yatırımlar, yoksulluk, göç, toplumsal travmalar ve gelecek kuşakların kaybettiği fırsatlardır.
Yine, Birleşmiş Milletler ve Dünya Bankasının barış inşasına ilişkin çalışmalarına ve çatışmayı önlemede ekonomik fırsatları artırma ve kurumları güçlendirmeye yapılan yatırımların uzun süreli ekonomik kayıpları azaltabileceğine dikkat çekiyor ve yine, IMF, 2025 yılında yaptığı bir araştırmada ise önleyici politikalarla yatırılan her 1 doların olası çatışma maliyetlerine kazancı 26 ila 103 dolar arasında tasarruf sağlayabileceğini tahmin ediyor. Dolayısıyla, bütçenin bir bölümünü barışa, eğitime, sağlığa, sanayiye, istihdama, tarıma ayırsaydınız Türkiye bugün farklı bir noktada olabilirdi. Bunun için geç kalmış da sayılmayız.
Bir de Sayın Bakan, seçim bölgem Mardin'den, özellikle Mardin Kalesi'nden bahsetmek istiyorum. Biliyorsunuz, hava radar sistemi kurulmuş 1960'lı yıllarda ve sivil ulaşıma, sivil erişime kapalı bir alan. Süreç de var, demokratik toplum ve barış süreci de var, sizin atacağınız olumlu bir adım, Bakanlığınızın atacağı olumlu bir adım bu süreci güçlendirecektir. Dolayısıyla, gelin, bu adımın bir ayağı olarak da Mardin'de Mardin Kalesi'nin sivil alanlara terk etmesini ve turizme kazandırılmasını sizden talep ediyoruz.
Teşekkür ediyorum.