| Komisyon Adı | : | PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU |
| Konu | : | |
| Dönemi | : | 28 |
| Yasama Yılı | : | 5 |
| Tarih | : | 17 .11.2026 |
MEHMET SALİH UZUN (İzmir) - Teşekkürler.
Sayın Başkan, değerli milletvekili arkadaşlarım ve yürütmenin sayın temsilcileri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.
Ben, bugünkü bütçe konuşması için elbette hazırlık yaptım ama hiçbir şey olmamış gibi, bugün hiçbir şey olmamış gibi, her şey normalmiş gibi, devlet idaresi normalmiş gibi, işleyen bir hukuk devleti varmış gibi, işleyen bir devlet düzeni varmış gibi bugün burada konuşamam, kusura bakmayın; hele İçişleri Bakanlığı bütçesinde konuşamam. Hazırladıklarımız çöp oldu, şimdi başka bir şey yapmak istiyorum.
Bugün bir televizyona daha el konuldu, bugün Sözcü TV'ye el konuldu, çöküldü ama bu yeni de değil daha önce Flash TV'ye çöküldü, sonra Tele1'e çöküldü; hem de sadece televizyonlara değil şirketlere çöküldü yani sadece ifade özgürlüğüne, basın özgürlüğüne el konulmadı, onlar gasbedilmedi, mülkiyet hakları da gasbediliyor.
NİLGÜN ÖK (Denizli) - Kim çöktü?
MEHMET SALİH UZUN (İzmir) - Sonra Halk TV'ye çöküldü, bugün de Sözcü TV'ye. Dolayısıyla, işleyen bir devlet idaresinden bahsedemeyiz.
Sayın Bakan, onun için, ben sizi hemen notlarımla Mülkiye yıllarınıza götürmek istiyorum. Ben de sizden birkaç sene önce Mülkiyeden mezun olmuşum, orada aldığımız derslerden birini hatırlatmak istiyorum; tabii, bu hatırlatmayı size yapacağım ama aslında sonuçları itibarıyla milleti ilgilendiren konular. Devleti "devlet" yapan temel ilkeler var, bunlar öğretildi bize. Özellikle, modern devleti "devlet" yapan temel ilkeler var. 4 ilke var: Bir tanesi kanuni idare ilkesi yani devletin bütün iş ve işlemleri önceden belirlenmiş soyut genel kurallara yani kanunlara göre yapılır, devlet keyfî olamaz. İkincisi, kurumsal idare ilkesi yani devletler, kişiler ve şahıslar üzerine kaim değildir, kurumlar üzerine kaimdir. Birincisi, devlet keyfî olamaz; ikincisi, devlet şahsi olamaz. Üçüncüsü düzenli idare ilkesidir yani devletin bütün faaliyetleri, bütün iş ve işlemleri öngörülebilir olur; bu ilke aynı zamanda müktesep hakkın da teminatıdır, mülkiyet hakkının da teminatıdır, kanun önünde eşitliğin de teminatıdır. Bu vesileyle, bu ilkelerle devlet bir zulüm mekanizması olmaktan çıkar. Dördüncü ilke de zor kullanma tekelidir; devletten gayrı hiçbir kişi yahut yapı zor kullanamaz. Bütün bu 4 ilkeye bir de modern devletin işlevlerinden bir tanesi olan asayişi de eklediğimiz zaman, işte, İçişleri Bakanlığı devletin ta kendisidir, devletin somutlaşmış hâlidir, devletin işleyen elidir. Onun için, bu sözleri bu bütçede İçişleri Bakanına söylemeliyim, başkasına değil.
Değerli arkadaşlar, 2018'den bu yana Türkiye maalesef bırakın hukuk devleti olmayı, tam anlamıyla bir kanun devleti olmaktan da çıkıyor -inanın, çok samimi söylüyorum- bunu bir muhalif eleştiri olarak almayın, biraz önce saydığım o 4 ilke var ya, o 4 ilkeye göre yapılmış bir tespittir. 2017'de bir Anayasa değişikliği yapıldı, yönetim sistemi değişti; 2018'de 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'yle Tanzimat'tan bu yana böyle ilmek ilmek işlediğimiz o bütün kurumlar, kanuni idareler, düzenli işlemlerin hepsi lağvedildi; bir siyasal iktidar ile yani bir hükûmet ile devlet arasındaki ayrım ortadan kalktı, bir hükûmeti devletten ayıran bütün kurumlar imha edildi ve tam anlamıyla böyle kişisel, şahsi bir yönetime geçildi. Şimdi, yapılması gereken, yapmamız gereken tam da budur; tekrar devlete dönmeliyiz, tekrar devleti "devlet" gibi yönetmeye dönmeliyiz, tekrar devletin gereklerine dönmeliyiz, biraz önce saydığım o 4 ilke var ya, tekrar o 4 ilkeye dönmeliyiz.
Değerli arkadaşlar, o biraz önce saydığım dört 4 ilke var ya, o bir güvencedir ama sadece yönetilenler için bir güvence değildir, yönetenlerin ta kendisi için de bir güvencedir; sadece muhalifler için bir güvence değildir, iktidar sahipleri için de güvencedir.
Onun için, Sayın Bakanım, bu noktada, ben size değil arkanızdaki bürokratlara seslenmek istiyorum çünkü elbette siz de bir kamu görevlisisiniz ama siz bu düzenin bir parçasısınız, siz bu düzenin gönüllü neferisiniz, onun için size nefes tüketemem. Arkanızdaki bürokratlara seslenmek istiyorum: Değerli bürokratlar, sizin sadakatiniz devlete ve kanunlara olmalıdır. Devlete ve kanunlara, şahıslara değil, devlete ve kanunlara.
İSMAİL GÜNEŞ (Uşak) - Zaten öyle.
ORHAN YEGİN (Ankara) - Öyle zaten.
AYYÜCE TÜRKEŞ TAŞ (Adana) - Öyle mi? Sedat Peker ne oluyor?
MEHMET SALİH UZUN (İzmir) - Onun için söylüyorum, sizin güvenceniz, hepimizin güvencesi kanuni idare ilkesidir. Aman ha, buna dikkat edin.
Şimdi, bakın, hepiniz için ibret olsun, bak, bu söyleyeceklerim, hepimiz için ibret olsun: Daha bir yıl öncesine kadar devletin en üst kademesindeki bürokratlardan birisi olan, on yıla yakın Devlet Denetleme Kurulu Başkanı olan kişi, bürokrat şimdi "Ben bir tek ifadeyle tutuklandım." diye dert yanıyor. Bak, bunu herkes ibret alsın. Herkes ibret alsın bunu. Bugün eğer siz, bu biraz önce saydığım şeyleri ortadan kaldırırsanız, insanların şirketlerine çökerseniz, mülkiyet hakkını ortadan kaldırırsanız, efendime söyleyeyim, otuz yıl önce verilmiş bir diplomayı geriye dönük iptal ederseniz yani kanuni idare güvencesini ortadan kaldırırsanız yani düzenli idare güvencesini ortadan kaldırırsanız devlet olma vasfını ortadan kaldırırsınız, o zaman da işte o yapı gelir, sizin en üst bürokratınızı bir kişinin ifadesiyle tutuklar, o da dert yanar "Ben bir ifadeyle tutuklandım." diye. Onun için ne yapın edin değerli bürokratlar, kanuna sadık olun. Kanunu, idarenin güvencesinin anlamını bilin, buraya bakın. Bu bir ifadeyle yoksa, bir ifadeyle itibarınızı kaybedersiniz, bir iradeyle her şeyinizi kaybedersiniz.
Özellikle mülki idare amirlerine sesleniyorum: Mülki idare amiri değerli dostlar, bakın, bizim Tanzimat'tan bu yana, bu modern devlet kurma çabamız var ya, onda mülki idarenin büyük katkısı vardır, çok büyük bir katkısı vardır. Bir yabancı yazar şöyle tarif eder: "Türk devleti bir müfettişlik ve mülki idare yapısıdır." der. Gerçekten de öyledir ama işte şimdi her gün o devletin bir parçasının yıkıldığını görünce insan ister istemez son kale olarak gördüğü o mülki idareye seslenesi geliyor, ben öyle yapıyorum. Son kale olarak gördüğüm o mülki idareye sesleniyorum: Bari siz dikkatli olun, bari siz bunlara uymayın.
Bakın, hiç kimse unutmasın, herkes bunu mutlaka... Zaten siz de biliyorsunuz ama vurgulayarak bir daha söylüyorum: Bugün içinde bulunduğumuz bu sistemle, bu ucube sistemle bu devlet yönetilemez, asla yönetilemez. Bir gün gelecek, önünde sonunda Türkiye tekrar devlete dönecek; önce kanun devletine, sonra hukuk devletine dönecek. Ama o güne kadar ne olur mülki idare hiç olmazsa ayakta kalsın, mülki idare dağılmasın. Mülki idare dağılmasın ki tekrar toparlama imkânımız ortadan kalkmasın. Sizlere özellikle sesleniyorum: Şimdi, bugün, önünüzdeki siyasetçileri kendinize örnek almayın. Tanzimat'ın paşalarını, Tanzimat'ın nazırlarını, Tanzimat'ın bürokratlarını kendinize örnek alın. Açın Tanzimat Fermanı'nı okuyun. Tanzimat Fermanı'ndan önce, yani Tanzimat Fermanı'ndan önce kanuni idare güvencesi yokken paşaların, bürokratların, sadrazamların başına ne geliyor, ona bakın; Tanzimat'la birlikte gelen kanuni idare güvencesinin ne anlama geldiğini fark edin, buna sahip çıkın. Tanzimat'a sahip çıkın, Türk devletine, Türk devlet geleneğine sahip çıkın. Türk devlet geleneğine, mülki idare amirleri, sahip çıkın diyorum.
Hepinizi saygıyla selamlıyorum.