| Komisyon Adı | : | PLAN VE BÜTÇE KOMİSYONU |
| Konu | : | |
| Dönemi | : | 28 |
| Yasama Yılı | : | 5 |
| Tarih | : | 16 .11.2026 |
ADALET KAYA (Diyarbakır) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.
Sayın Bakan, değerli bürokratlar; hoş geldiniz.
Şimdi, ben, öncelikle şu eleştiriyle başlamak istiyorum: Kadın çalışan sayısı en yüksek olan ilk 3'tesiniz yani Bakanlıkların içerisinde ilk 3'tesiniz ama burada kadroya bakıyorum, yüksek düzeyde yani bürokraside ne yazık ki kadın sayısı yok denecek kadar az. Bu eleştiriyle başlayayım ve bunun düzeltilmesini talep ediyoruz yani sanırım Bakanlığınız çalışanı kadınlar da bunu hak ediyorlar.
Ve şöyle başlayayım Sayın Bakan: Sağlık Bakanlığı için öngörülen 2027 yılı bütçesi bize neyi haber veriyor? 2027 yılında da sağlığı eşit ve ücretsiz bir kamu hakkı olarak güçlendirmekten uzak bir bütçe olduğunun haberini veriyor ne yazık ki; sağlık hizmetlerini piyasalaştıran politikalar son sürat devam edecek gibi görünüyor. 27 trilyon lirayı aşan toplam bütçede Sağlık Bakanlığına ayrılan ödenek 2 trilyon bile değil. Sağlığa düşen pay, geçen sene yüzde 7,8 seviyesindeyken, bu sene yüzde 7,2'ye gerilemiş. Oysa, halk sağlığını gerçekten koruyabilmek için, Tabipler Birliğinin de önerdiği gibi, sağlık sistemine bundan çok daha fazlası, genel bütçenin en az yüzde 15'inin ayrılması gerekir. Üstelik, bütçenin dağılımı koruyucu değil tedavi odaklı. Çalışan ve prim giderleri çıkarıldığında doğrudan sağlık hizmetlerine kişi başına yaklaşık 8 bin lira düşüyor, koruyucu sağlığa ise sadece 3.860 lira düşmekte. Tedavi bütçesinden 160 milyar lirayı aşkın tutar, şehir hastanelerindeki şirketlere kira ve hizmet bedeli olarak aktarılacak. Hem de Sayıştay 2025 Raporu 17 şehir hastanesinde nihai tamamlama belgesi bile bulunmadığını, eksik işlere rağmen bedellerin düşürülmediğini tespit etmişken yapılacak bu ödemeler.
Şimdi, Sayın Bakan, güçlendireceğinizi iddia ederken cezalandırıcı performans baskısıyla birinci basamak sağlık hizmetini zayıflattınız. Aile sağlığı merkezlerinde yığılma yaratıldı bu politikalarla. Birinci basamakta yıllık hekim başvuruları 1 milyar 138 milyonu aştı. Aile hekimleri bu talebe nasıl yetişsin? Kamudan hizmet alamayınca yurttaşlar mecburen özel hastanelere yöneldi. Cepten sağlık harcaması bir yılda yüzde 100 artışla 442 milyar liraya çıktı; bu harcamalardan özel sektörün aldığı pay da artmış oldu böylece.
Şimdi birazcık bölgedeki politikalardan bahsetmek istiyorum. Ben, Diyarbakır Milletvekiliyim. Yapısal ve bölgesel eşitsizliğin en belirgin olduğu alan sağlık alanı ne yazık ki. Sayın Bakan, bu politikaların yarattığı eşitsizliği en ağır biçimde yaşayan illerin başında bölge illeri geliyor. Sadece sağlıkta değil ekonomik verilerde, istihdamda, eğitimde, yatırım projelerinde, her alanda benzer bir durumu görüyoruz. Hatta, bu eşitsizliklere dikkat çekiyoruz diye rahatsızlık duyuluyor ama rahatsız olmalısınız, rahatsız olunmalı. Ya, biz bu ayrımcılığı konuşuyoruz, konuşmaya da devam edeceğiz. TTB'nin paylaştığı verilere göre tek bir tane örnek vereceğim. 2025'te bebek ölüm hızı Türkiye genelinde binde 7,7. Peki, bu ortalamanın çok üzerinde, binde 11,5'la neresi geliyor sizce? Resmî adlandırmayla söyleyeceğim, Güneydoğu Anadolu Bölgesi. Adlandırma değişince bahsettiğimiz coğrafya da değişmiyor, eşitsizlik tablosu da değişmiyor, ayrımcılık politikaları da değişmiyor.
Şimdi, sağlık turizminden bahsettiniz Sayın Bakan. Çok ironik bir şey geldi aklıma; yıllardır Kürtler yerel sağlık turizmi hizmeti verir gibi il il, şehir şehir şifa bulmak için dolaşıyorlar. Bir komedyen Kürtlerin hastanelerle imtihanına şöyle diyor: "Biz Kürtler hastaneye nerede tedavi olacağımızı öğrenmeye gidiyoruz kendi şehrimizde." diyerek bunu mizah konusu yapmış ama mizah konusu yapılmayacak kadar ciddi bir mesele bu. Şimdi, ciddi sonuçlar da doğuruyor; Ağrı Erzurum'a gidiyor, Şırnak Mardin, Diyarbakır'a geliyor, Urfa Antep'e gidiyor, Diyarbakır Elâzığ'a gidiyor, topyekûn, bütün şehirler İstanbul'a, Ankara'ya, İzmir'e tedavi olmaya gidiyorlar. Şimdi, 120 bin nüfuslu Gever'de, Hakkâri Yüksekova'da anjiyo ünitesi olmadığından onlarca insan Hakkâri'ye veya Van'a sevk edildiği için yolda yaşamını yitirmiş, üç yıldır yapılacağı iddia ediliyor bu ünitenin ancak tek bir adım atılmadı.
Şimdi, Sayın Bakan, Diyarbakır'da Selahaddin Eyyübi Devlet Hastanesi, Çocuk Hastalıkları Hastanesi ve Lice Devlet Hastanesinin deprem karot ve teknik raporları başvurulara rağmen neden açıklanmıyor? Bu konuda size soru önergesi de yönlendirdik ancak aylar sonra verdiğiniz cevapta "Çevre, Şehircilik İl Müdürlüğünün raporunda risk teşkil etmediği anlaşıldı." demişsiniz. Yine karot raporuna dair bir şey söylemiyorsunuz, sadece şunu söylüyorsunuz: "Güçlendirme ve onarım süreçlerine yönelik değerlendirme ve planlama çalışmalarını sürdürüyoruz." Şimdi, güçlendirme, onarım gerektiğini kabul etmişsiniz. Peki, hayata geçirmek için neyi bekliyorsunuz? Öte yandan, Diyarbakır'da hastanelerde hekim eksik, sağlık personeli yetersiz, ekipman yok ve hastanelerin tamamı hijyen ve temizlik konusunda çok kötü durumda. Çocuk hastalıkları hastanesinde tek kardiyoloji uzmanı var, efor ve holter cihazı dahi yok, başka illere giden tahlil sonuçlarının çıkması bir aya kadar uzayabiliyor, yoğun bakımda iki yıldır klinik destek personeli açığı sürüyor. Şimdi, Diyarbakır 2 milyon ve diğer bütün çevre şehirler de bize, Diyarbakır'a geliyorlar. Çınar Devlet Hastanesinde laboratuvar kiti yok Sayın Bakan. Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesinde uzman doktora ulaşmak mesele, hasta yatak kapasitesi yetersiz, zamanla yarışılan onkoloji bölümünde hastalar sıra bekliyor. "Erken tanı hayat kurtarır." diyor doktorlar, şimdi şunu da eklemeleri gerekir: Erken sıra bulmak da hayat kurtarır.
Şimdi bir de Diyarbakır Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesinin başhekimine ulaşmak size ulaşmaktan daha zor Sayın Bakan. Dicle Üniversitesi Hastanelerinde mesai içi ücretli hasta kabulü ve acil ameliyatlarda dahi ücret talebi iddiaları açıklığa kavuşturulmalı. Bize de ameliyat olması gereken hastalar sık sık ulaşıyor, bıçak parası, malzeme parası istendiğini ifade ediyorlar, gerekli denetimler yapılmıyor mu diye sormak istiyorum. Ayrıca, Kurmanci ve Zazaki dillerinde sağlık hizmeti ve yönlendirme tabelalarının eksikliği hastaların doğru tanı ve tedaviye erişimini engelliyor ve çoğu hastada geç tanı ve geç tedavi yaşam hakkı ihlaline kadar varıyor.
Sağlık emekçilerine yönelik şiddet sorunu var bir de Sayın Bakan. Diyarbakır'da son dönemde yaşayan intihar vakaları arasında sağlık emekçilerinin de bulunması sahadaki tükenmişliğin vahametini göstermekte. Personel açığı nedeniyle emekçiler bazı birimlerde aylık yüz yirmi sekiz saati aşan fazla mesai ve nöbet yükü altında eziliyor; dinlenme odalarındaki koltuk, klima, buzdolabı gibi ihtiyaçlarını kendi aralarında çalışanlar gideriyorlar. Gazi Yaşargil Eğitim ve Araştırma Hastanesi başta olmak üzere, kreş hakkı sağlanmıyor, yemekhane koşulları yetersiz, yönetici atamalarında siyasi ve sendikal yakınlık gözetiliyor. Bir de 15 Mayıs 2025 tarihinde Diyarbakır İl Sağlık Müdürü olarak göreve başlayan Uzman Doktor Emre Asiltürk'e ilişkin iddialar var, bütün bunların hepsi bize yurttaşlar ve hekimler tarafından iletilmiş iddialar. İl Sağlık Müdürümüz açısından da aynı şeyi söyleyebilirim, sanırım size ulaşmak benim açımdan daha kolay Sayın Bakan, kendisine ulaşamıyoruz, müdürlük ve hastane yönetimlerinde sık sık görev değişiklikleri yaptığı, kilit birimlere tecrübesiz ve liyakatsiz kişileri atadığı iddia ediliyor. Personelin oda ve görev yerlerinin sürekli değiştirilmesi çalışan motivasyonunu düşürmekte, sekretarya odalarının kapatılması gibi uygulamalarla çifte standart yapılmakta, il müdürünün ulaşılamaz bir yönetim tarzı sergilediği ve personel sorunlarına çözüm üretmediği belirtilmekte.
Hastanelerde hijyen ve temizlik koşullarının yetersizliğini söylemiştim. Şimdi, biz temizlik ve hijyen koşullarından bahsettiğimizde Millî Eğitim Bakanlığının oturumunda da okullarla ilgili aynı durumdan bahsetmiştik ve çocukların hasta olduğunu ifade etmiştik. Diyarbakır İl Millî Eğitim Müdürü okulu teftişe gitmiş, umarım siz de hastaneleri bu anlamda teftişe yönlendirmezsiniz il sağlık müdürlerini çünkü mesele merkezden kaynaklanıyor yani ayrılan bütçeden kaynaklanıyor. Şimdi, öğretmenler, okul müdürleri, hekimler, sağlık emekçileri, eğitim emekçileri de fiziki koşullardan, hijyen ve temizlik koşullarından en çok çocuklar ve hastalar kadar etki alan kesimler yani onlar da zarar görüyorlar, bunu belirtmek lazım ve onların çabasını takdir etmek lazım. Bu eleştiriyi yaparken tabii ki amacımız emekçiler değil, hedefimiz onlar değil, bu alandaki hizmetlerin eksik kalmasının nedeni bütçe eksikliği, personel eksikliği, yönetimlerin tercihleri, kaynakların doğru dağıtılmamasıdır.
Hepinizi saygıyla selamlıyorum.
Teşekkür ediyorum.