KOMİSYON KONUŞMASI

YÜKSEL ARSLAN (Ankara) - Sayın Başkan, Sayın Bakan, Değerli Komisyon üyeleri; Komisyonumuzu saygıyla selamlıyorum.

2027 yılı bütçe teklifinde Sağlık Bakanlığı için yaklaşık 1 trilyon 967 milyar lira ödenek öngörülüyor ancak sağlık hizmetlerinin başarısı yalnızca ayrılan bütçenin büyüklüğüyle ölçülemez. Önemli olan bu bütçeyle, vatandaşımıza daha iyi sağlık hizmeti sunmak ve sağlık çalışanlarımızın çalışma şartlarını iyileştirmektir. Bu nedenle, öncelikle, vatandaşımızın sağlık hizmetine ilk başvurduğu yerden yani birinci basamaktan başlamak istiyorum. Çünkü, vatandaşımız hastalandığında zamanında muayene olmak, hastalığı ilerlemeden teşhis edilmek ve ihtiyaç duyduğu sağlık hizmetine yaşadığı yerde ulaşmak ister. Bu beklentilerinin karşılanabilmesi için birinci basamak sağlık hizmetlerinin güçlü ve erişilebilir olması gerekiyor.

Değerli Komisyon üyeleri, eskiden vatandaşımız mahallesindeki sağlık ocağına gider, birçok temel sağlık hizmetini oradan alabilirdi. Bugün ise aile hekimliği sistemi var ancak vatandaşlarımızın önemli bir bölümü aile sağlığı merkezlerinde çözülebilecek sağlık sorunları için bile hastanelere başvuruyor. Burada sorgulamamız gereken önemli bir konu var. Biz, neden hastanelerdeki yoğunluğu azaltmak için yalnızca daha fazla hastane yapmayı ve daha fazla muayene gerçekleştirmeyi konuşuyoruz? Neden vatandaşımızın hastaneye gitme ihtiyacını azaltacak bir sağlık sistemini yeterince güçlendirmiyoruz? Sayın Bakan, aile hekimlerinin görev yaptığı merkezlerde laboratuvar, görüntüleme ve temel tanı imkânlarını neden daha fazla geliştirmiyoruz? Acil olarak aşı, tarama, erken tanı ve kronik hastalık takibini ülkemizin her köşesinde güçlendirmeliyiz. Böylece hem hastalıkları erken yakalayabilir hem de hastanelerdeki önlenebilir yoğunluğu azaltabiliriz. Bir de aile hekimlerinin ödeme sisteminde tartışmaları gereken bir konu var. Kayıtlı vatandaşların hastanelere başvuru sıklığı aile hekimlerinin bazı ödeme unsurlarını etkileyebiliyor. Oysa, bir vatandaşın hastaneye gitmesinin pek çok nedeni olabilir; uzman hekim değerlendirmesine ihtiyaç duyabilir, acil bir şikâyeti olabilir veya kendi tercihiyle hastaneye başvurabilir. Aile hekiminin doğrudan kontrol edemediği bir hastane başvurusunun hekimin gelirine olumsuz yansıması ne kadar doğrudur? Bir başka soru da aile sağlığı merkezinin giderleriyle ilgili. Kira, temizlik, bakım, personel ve diğer işletme masrafları her merkezde aynı değil. Özellikle yüksek kira bedellerinin bulunduğu yerlerde bu giderler ciddi ve yük oluşturabiliyor. Sayın Bakan, hekim, hastasının sağlığıyla ilgilenirken sürekli kira ve işletme hesabı yapmak zorunda mı kalacak? Birinci basamağı güçlendireceksek uygun binaları, gerekli personeli, tetkik imkânlarını ve güvenliği birlikte sağlamalıyız.

Değerli Komisyon üyeleri, vatandaş birinci basamakta çözülmeyen bir sorun yaşadığında veya uzman değerlendirmesine ihtiyaç duyduğunda karşısına bu kez de randevu meselesi çıkıyor. Bazı branşlarda günlerce randevu arıyor, sisteme tekrar tekrar giriyor ancak randevu alamıyor. Bu nedenle, yalnızca verilen randevu sayısını açıklamak yeterli değil. Randevu almak isteyip alamayan vatandaşlarımızı da görmeliyiz. Sayın Bakan, branşlarda randevu talebi karşılanamıyor. Vatandaş ilk randevu arayışından muayene olacağı güne kadar gerçekten kaç gün bekliyor? Bu süreyi ölçmeden erişim sorununu nasıl yöneteceksiniz? Üstelik randevu bulunduğunda da hastaya ayrılan zamanın ihtiyaca uygun olması gerekiyor. 65 yaşında, diyabet, tansiyon ve kalp hastalığı bulunan, birden fazla ilaç kullanan bir vatandaşımızı düşünelim. Bu hastanın yalnızca reçetesini yenilemek yeterli mi? Hastalıklarının seyri değerlendirilmeli, ilaçla birlikte incelenmeli, tetkikleri gözden geçirilmeli ve tedavisi kendisine anlatılmalıdır. Bütün bunlar birkaç dakikaya nasıl sığacak? Merkezi Hekim Randevu Sistemi planlamasında hastanın yaşı, hastalıklarının ağırlığı ve ihtiyaç duyduğu muayene süresi dikkate alınıyor mu, yoksa farklı ihtiyaçları olan bütün hastalar aynı randevu ağırlığında mı yerleştiriliyor?

Bakanlıktan 3 sorunun yanıtını bekliyorum: Birincisi, polikliniklerde hastaya fiilen kaç dakika ayrılıyor? Bakanlık bu süreyi branşlara ve hastaların ihtiyaçlarına göre ölçüyor mu? İkincisi, aynı şikâyetle yedi veya otuz gün içinde yeniden başvuran hastaların oranı nedir? Bu başvuruların nedenleri araştırılıyor mu? Üçüncüsü, kısa aralıklarla tekrarlanan tetkikler ne kadar tıbben gerekli, ne kadar koordinasyon eksikliğinden kaynaklanıyor, bunun kamuya maliyeti nedir? Bütün bunların merkezinde hekimin hastasına ayırabildiği bir zaman bulunuyor.

Sayın Bakan, ancak muayene olmak ve tanı almak da tek başına yeterli değil. Hastanın reçete edilen ilaca zamanında ulaşabilmesi ve tedavisini sürdürebilmesi gerekir. Özellikle düzenli ilaç kullanmak zorunda olan vatandaşımız açısından tedavinin sürekliliği hayati önem taşıyor. Bu nedenle soruyorum: Hastalarımız reçete edilen ilaçlara ne kadar sürede ulaşabiliyor? Temininde güçlük yaşanan ilaçlar ve bu nedenle tedavisi geciken hastalar düzenli olarak izleniyor mu? İlaç ve vatandaşın cebinden çıkan tutarın aile bütçesine yükünü ölçüyor musunuz? Maddi güçlük nedeniyle ilacını alamayan veya tedavisini aksatan vatandaşlarımız için nasıl bir çözüm üretiyorsunuz? Sağlık Bakanlığı, SGK ve ilgili kurumlarla birlikte hareket ederek ilaçların bulunabilirliğini ve vatandaşın tedaviye kesintisiz erişimini güvence altına almalıdır.

Sayın Bakan, randevu ve takip sorunları çözülmediğinde bunun sonuçlarını acil servislerdeki yoğunlukta da görüyoruz. Paylaşılan 2025 verilerine göre, ülkemizde hekime başvuru sayısı yaklaşık 1 milyar 138 milyona ulaşmış durumdadır. Bunun yaklaşık 470 milyonu birinci basamak, 668 milyonu ikinci ve üçüncü basamakta gerçekleşiyor. Aile hekimliğine yaklaşık 466 milyon, hastanelere yaklaşık 656 milyon başvuru yapılmış. Bu tablo vatandaşın doğru hizmeti doğru yerde alabilmesinin önemini gösteriyor. Acil başvurularının yılda 155 milyon düzeyinde olması, nüfusa oranlandığında her 100 kişiye yaklaşık 180 başvuru anlamına geliyor. Bakanlığınız, 2024 ve 2025 yıllarında acil başvurularını kırmızı, sarı ve yeşil alan ayrımıyla açıklamalıdır. Özellikle yeşil alan başvurularında randevu sorununun, mesai saatlerinin veya birinci basamaktaki imkânların etkisi incelenmelidir. Çünkü poliklinik için randevu alamayan vatandaş şikâyeti sürünce acile gidiyor ve yeşil alanda muayene oluyor. Aynı serviste kalp krizi geçiren, ağır travma geçirmiş veya solunum sıkıntısı yaşayan hastalar da bulunuyor. Bir de hastaneye yatmasına karar verildiği hâlde servis yatağa bulunmadığı için acilde bekleyen hastalar bulunuyor. Böylece acil çalışanları hem yeni gelen hastalara müdahale ediyor hem de yatış bekleyenlerin bakımını sürdürüyor. Bu yoğunluğu azaltmak için, birinci basamak polikliniği, servis ve acil arasında işleyen bir düzen kurmalıyız. Bu konuda hangi tedbirleri uyguluyorsunuz ve sonuçlarını hangi göstergelerle ölçüyorsunuz? Amacımız, vatandaşın acile mecbur kalmadan ihtiyaç olan hizmete ulaşmasını sağlamalıyız.

Sayın Bakanım, burada 2 temel sorun yöneltmek istiyorum: Birincisi, 2024 ve 2025 yıllarında acil servislerine kaç başvuru yapıldı? Bunların kaçı kırmızı, sarı veya yeşil alanda değerlendirildi? Özellikle yeşil alan başvurularının nedenleri araştırılıyor mu? İkincisi, poliklinik veya birinci basamakta karşılanabilecek sağlık ihtiyaçlarının acil servislere yönelmesini azaltmak için nasıl bir planlama yapılıyor? Acil servislerdeki bekleyişin en ağır sonuçlarından biri de yoğun bakım ihtiyacında karşımıza çıkıyor. Serviste veya yoğun bakımda uygun yatak bulunmadığında hasta acilde kalıyor. Bir tarafta yoğun bakım yatağı bekleyen ağır hastalar, diğer tarafta acile yeni gelen ve müdahale bekleyen vatandaşlar var.

Sayın Bakan, yoğun bakım kararı verildiği hâlde acil serviste yirmi dört saatten fazla bekleyen kaç hasta var? Bunların kaçı kırk sekiz saati, kaçı birkaç günü aşan sürelerde bekliyor? Yoğun bakım yetersizliği ameliyatları da doğrudan etkiliyor. İkinci sorum ise ameliyat sonrası yoğun bakım yatağı bulunmadığı için kaç ameliyat erteleniyor veya bu hastalar ne kadar daha beklemek zorunda kalıyor?

Değerli Komisyon üyeleri, sorun sadece bunlarla da bitmiyor. Gece boyunca ağır hastalarla ilgilenen bir hekimin ertesi gün yeterince dinlenmesi gerekiyor. Nöbetten çıkan hekimin dinlenmeden yeniden polikliniğe veya ameliyata girmesi hasta güvenliği açısından da değerlendirilmelidir. Nöbet ve poliklinik yükünü planlarken dinlenme sürelerini gerçekten güvence altına alıyor muyuz? Performans sisteminde; yapılan işin ağırlığına, hastaya ayrılan zamana ve hizmetin niteliğine kadar değer veriyoruz?

Sayın Bakan, sağlık hizmetlerinin sürdürülebilmesi için personel ihtiyacını, uzmanlık eğitimini ve mezunlarımızın istihdamını birlikte planlamak zorundayız. Bakanlığın 2026 Performans Programı'nda 2025 verilerine göre Bakanlık bünyesinde yaklaşık 878 bin personel bulunuyor. Üniversite ve özel sektör birlikte sağlık personeli sayısı yaklaşık 1 milyon 449 bine ulaşıyor. Bakanlık bünyesinde yaklaşık 67 bin uzman hekimi, 34 bin asistan hekimi, 50 bin pratisyen hekimi, 14 bin diş hekimi ve 248 bin ebe hemşire görev yapıyor, diğer sağlık destek personelinin sayısı 466 bini aşıyor ancak bu toplamlar hangi ilçenin, hangi uzman beklediğini ya da bir yoğun bakım ünitesinin gece vardiyasında kaç hemşireye ihtiyaç duyduğunu söylemiyor. Bu nedenle ancak açık kadroları, personel ihtiyacını ve atama takvimini branş ve bölge bazında açıklamanızı bekleriz. Hekimden tıbbi sekretere, ebeden teknisyene, laboratuvar çalışanından destek personeline kadar sağlık ekibinin tamamını planlamak zorundayız. Bu planlamada bölgesel hastalık yükünü, emeklilik ve istifa oranlarını, mevcut uzman açığını ve nüfusun gelecekteki ihtiyaçlarını birlikte değerlendirmeliyiz.

Sayın Bakanım, bugünkü personel ihtiyacını karşılarken geleceğe uzman hekimler yetiştirmek zorundayız. TUS'ta boş kalan ve doldurulmayan her kontenjan gelecekte sunulacak uzmanlık hizmetini etkileyebilecek bir eksikliktir. Çocuk cerrahisi, çocuk sağlığı ve hastalıkları ile cerrahi branşlardaki boşlukları yalnızca sınav sonucu olarak değerlendiremeyiz. Bu tablo gelecekte uzayabilecek randevuları, artabilecek sevkleri ve gecikebilecek tedavileri de ilgilendiriyor. Üniversiteler ve eğitim ve araştırma hastaneleri uzmanlık öğrencilerinin eğitim ve araştırma zamanını korumalıdır. Uzmanlık eğitimi ağır hizmet yükü nedeniyle yeterli eğitim alınmayan bir sürece dönüşmemelidir ancak hekim yetiştirmek kadar yetiştirdiğimiz hekimlerin mesleklerini sürdürebilecekleri şartları sağlamak da önemlidir.

Sağlık Bakanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı sağlık çalışanlarının gelir güvencesi ve özlük haklarını güçlendirmeli, ek ödeme sisteminin şeffaf, öngörülebilir ve emekle uyumlu hâle getirilmelidir. İhtiyaç duyulan bölgelerde lojman, ulaşım, çocuk bakım desteği ve bölgesel teşvikler de sağlanmalıdır. Üniversite ve meslek kuruluşlarıyla birlikte kariyer gelişimi, akademik ilerleme ve uzmanların yönetime katılımı için şeffaf imkânlar oluşturulmalıdır. Çalışanların memuriyetlerini, iş yükünü, tükenmişlik düzeyini ve sistemde kalma oranlarını izleyen bağımsız bir değerlendirme mekanizması kurulmalı, hastaneler bu sonuçlara göre çalışma şartlarını iyileştirecek planlar hazırlamalıdır. Tükenmişlik yaşayan hekimlere de gizlilik güvencesi olan ücretsiz ve kolay erişilebilir psikolog destekleri sunulmalıdır.

Sayın Bakan, personel planlamasının bir diğer boyutu da mesleğini yapmayı bekleyen gençlerimiz. Bir yanda eksik kadroyla çalışan sağlık personelimiz diğer yanda eğitimini aldığı meslekte çalışma imkânı bulamayan gençlerimiz var. Bazı özel sağlık meslek liselerine bu dönem müsaade ettiniz. Yıllarca ailelere iş garantisi vaadiyle dört katlı apartmanların önüne pankart asarak "Ebe yardımcılığı, hemşire yardımcılığı için iş hazır." dediler, aileler de evlatları bir meslek sahibi olsun diye kendi ihtiyaçlarından kıstı, okul ücretini ödedi, mezun olduklarında ise bu gençlerin önemli bir bölümü beklediği işi bulamadı. Lisans mezunlarına ağırlık verilen alımlarda sağlık meslek lisesi mezunu binlerce gencin istihdam beklentisi karşılıksız kaldı.

Sayın Bakan, son yıllarda alımları ne kadar lisansa, ön lisansa ve ortaöğretim mezunlarına ayırdığınızı, sağlık meslek lisesi mezunları için eğitimlerine ve yetkinliklerine uygun hangi görevlerde kadro planlıyorsunuz? Aynı planlama sorunu eczacılarda, diş hekimlerinde ve diğer sağlık meslek liselerinde de karşımıza çıkıyor. Fakültelerden her yıl binlerce gencimiz mezun oluyor ancak bu gençlerin nerede, hangi şartlarda çalışacağı yeterince planlanmıyor. Türk Eczacılar Birliği açıklamasına göre, her yıl yaklaşık 4 bin eczacı mezun oluyor. 2025 yılında kamuya yapılan eczacı ataması 421'de kaldı. Türk Diş Hekimleri Birliği ise her yıl 9 binin üzerinde diş hekiminin mezun olduğunu belirtiyor. Buna karşılık, Mart 2026'da ilan edilen kurada yalnızca 314 diş hekimi ve 207 uzman diş tabibi kadrosu açıldı. Bu tablo eğitim ile istihdamın birlikte planlanmadığını gösteriyor.

Sayın Bakanım, 2027 yılında eczacılar, diş hekimleri, psikologlar, diyetisyenler ve fizyoterapistler için ayrı ayrı kadro açacak mısınız? Gençlerimizin önünü görebileceği açık bir atama takvimini ne zaman açıklayacaksınız? Fakülte açarken ve kontenjan belirlerken ülkenin ihtiyacına bakmak zorundasınız. Diploma verdiğiniz genci yıllarca belirsizlik içinde bırakamazsınız.

Sayın Bakanım, personel planlaması kadar sağlık tesislerinin nerede ve nasıl kurulduğu da hizmete erişimi belirliyor. Bu konuda şehir hastanelerinin üzerinde özellikle durmak isterim. Şehrin farklı noktalarında hizmetler büyük kampüslerde toplandığında bazı vatandaşlar için ulaşım zorlaşabiliyor. Yaşlı, engelli veya kronik hastalığı olan bir insan birkaç araç değiştirerek hastaneye geliyor. Ardından muayene, tetkik ve kontrol arasında farklı bloklar gitmek zorunda kalıyor. Binanın modern olması bu yoğunluğu ortadan kaldırmıyor. Yer seçiminde ulaşım süresi, toplu taşıma bağlantıları ve hastane içindeki hareketliliği birlikte değerlendirmeliyiz. Bu kampüslerin kamuya maliyeti de aynı açıklıkta ele alınmalıdır. Kamu-özel iş birliğiyle yürütülen hizmetlerde sözleşmelerin uygulanması ve şirketlere yapılan ödemeler titizlikle denetlenmelidir. Sayıştay Sağlık Bakanlığına ilişkin 2024 yılı denetiminde Etlik'te iş azalışlarının kullanım bedeline yansıtılması, bazı şehir hastanelerinde ısıtma ve soğutma giderlerinin tahsili, İzmir ve Gaziantep'te dijital patoloji sistemlerinin sağlanması bakımından eksiklikler gündeme getirmişti. Görüntüleme ve laboratuvar hizmetlerindeki gecikmelerin bildirilmesiyle bazı hak edişlerin kontrolü konusunda da bulgular bulunmaktadır. Bunların her biri kamu kaynağını ve hastanın alacağı hizmeti engelliyor. Sayın Bakan, Sayıştayın tespit ettiği bu eksiklikler giderildi mi? Yapılmayan işler için kullanım bedelleri düşürüldü mü? Şirketlerden tahsil edilmesi gereken giderler tahsil ediliyor mu? Eksik tıbbi cihazlar tamamlandı mı? Gecikmeler kayda geçirildi mi? Hatalı hak edişler düzeltildi ve gerekli sözleşme yaptırımları uygulandı mı? Bu soruların güncel cevaplanmasını bekliyoruz. Şirketlere yapılan ödemeleri, uygulanan kesintileri ve sözleşme yükümlülükleri ne ölçüde yerine getirildiğini hastane bazında da düzenli olarak açıklayın.

Sayın Bakanım, hastaneleri değerlendirirken ihtisas hastanelerinin ülkemize kazandırdığı birikimi de unutmamalıyız. Ankara'da Türkiye Yüksek İhtisas Hastanesi gibi kurumlar, özellikle kalp ve damar cerrahisinde yalnızca hasta tedavi etmedi, uzman hekimler yetiştirdi, başka şehirlerde yeni merkezlerin kurulmasına öncülük etti. Bu hastanelerde hekimlerden hemşiresine kadar aynı alanda deneyim kazanan ekipler oluştu. Genç hekimler tecrübeli hocalarının yanında yetişti çünkü uzmanlaşma yalnızca cihazla veya binayla sağlanmaz; yıllar içinde oluşan ekip deneyimi, eğitim geleneği ve kurumsal hafızası da gerekir.

Sayın Bakanım, ihtiyaç bulunan yerlerde kapatılan veya başka hastanelere taşınan ihtisas hastanelerinin yeniden açılmasını değerlendirmek zorundayız. Kalp ve damar cerrahisi başta olmak üzere belirli alanlarda uzmanlaşmış hastaneler bölgesel ihtiyaçlara göre yaygınlaştırılmalıdır. Sayın Bakanım, ihtisas hastanelerini güçlendirmek ve yeniden yaygınlaştırmak için 2027 bütçesinde nasıl bir kaynak ve takvim öngörüyorsunuz? Sağlıkta doğru planlama denetim de şarttır. Yetiştirdiğimiz sağlık çalışanlarının hangi şartlarda görev yaptığını, hastalarımıza nasıl hizmet sunduğunu da takip etmek zorundayız. Özel hastanelerin denetimi büyük önem taşıyor. Bir hastaneye ruhsat vermekle denetlemek görevi bitmez. Tıbben gereksiz tetkik, ameliyat ve yatışların önüne geçmeliyiz. Tetkikin, ameliyatın ve hasta yatışının tıbbi gerekçesi incelenmeli, personellerin yeterliliği ve şikâyetlerin nasıl ele alındığı yerinde denetlenmelidir. Bu denetim, sağlık hizmetlerini bilen uzman müfettişler tarafından yürütülmelidir.

Sayın Bakanım, hizmet güvenirliği bakımından denetimin önem taşıdığı bir başka alan, sağlık turizmi ve medikal estetik uygulamalarıdır. Türkiye saç ekimi ve medikal estetikte yurt dışından hasta çeken bir ülkedir. 2024'te sağlık turizmi kapsamında ülkemize yaklaşık 1,5 milyon kişinin geldiği ve 3 milyar doların üzerinde gelir elde edildiği açıklanmıştı.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

OTURUM BAŞKANI ORHAN ERDEM - Teşekkür ederim Yüksel Bey.

YÜKSEL ARSLAN (Ankara) - Bazı konulara giremedik.

Hayırlı uğurlu olsun.