AYLİN YAMAN (Ankara) - Sayın Başkan, Sayın Bakan, değerli katılımcılar; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Bugün sabah, ailenin korunması ve güçlendirilmesi başlığı altında konuşmanızı dinledim. Ailenin Korunması ve Güçlendirilmesi Vizyon Belgesi'yle başladınız fakat ben bu vizyon belgesinde sonuçların bütçeyle açıklanmasını isterdim. Teklif edilen, toplam bütçenin sadece yüzde 4,4'ü olan ama ailelerin geçim yükü ne kadar hafifledi, bakım hizmetlerine ne kadar erişilebildi, şiddet karşısında ne kadar güvende aileler, bunu maalesef göremediğim gibi, bir bütçe disiplinini de yine göremedim. Burada ailenin korunmasıyla ilgili verdiğiniz performans göstergesinde aile danışmanlık hizmetinden yararlanan kadınların ve toplam sayıyı vermişsiniz. Kadınların ayrıca verilmesi son derece güzel çünkü kadına vurgu yapıyorsunuz fakat 2025'ten 2027 hedefine giderken sayınız daha düşük olmakla birlikte totalde 3.107 düşüş varken esas olarak düşüşün kadınlarda olduğunu görüyoruz. Yani kadınlara danışmanlık hizmeti verilmekten vaz mı geçildi acaba? Diğer şeye baktığımız zaman, muğlak bazı şeyler var. Bakın, paydaş farkındalık çalışması sayısı, paydaş görüşme sayısı ve memnuniyet oranlarını verdiğiniz zaman siz esas olarak ailenin güçlenmesine yönelik bir hedef görmüyorsunuz maalesef.

Sağlıklı yaşlanmaya geçecek olursak biliyorsunuz, nüfusun yüzde 11,4'ü, 9 milyonu aştı, 10 milyona doğru yaklaşıyor. Ağırlıklı 65-74 yaş arasında ve bizim esas bakım ihtiyacı olan kısmımız 75 yaş ve üstü. 100 yaşın üstünde artık 8 binden fazla insan var bu ülkede ve bizim için yaşlı bağımlılık oranı çok önemli. Çünkü çalışma çağındaki her 100 kişiye düşen yaşlı sayısı bakım yükü demek oluyor aynı zamanda. Şu anda yüzde 16,2 ama 2040'a doğru yüzde 26,5'e gidecek. Dolayısıyla, ben burada gerçekten yaşlanan nüfusa yönelik birtakım hedefler görmek istiyorum. Geçen yıl da söylemiştim, hâlâ 65 yaş üstü kadınların yüzde 18,5'i okuma yazma bilmiyor bu ülkede. Buna dair bir hedef ve bir eylem planı görmek isterdim. 1 milyon 349 bin kadın beklenen yaşam süresi daha uzun olduğu için tek başına yaşıyor ama teklif edilen bütçenin sadece yüzde 4,4'ü yaşlılar için ayrılmış vaziyette. Yaşlı bakımına bakıyoruz, sabah dediniz ki: "Yaşlı ve engelliler için 51 yeni merkez açarak hizmet ağımızı genişletiyoruz." Ben burada şeye bakıyorum, herhâlde 51'e ulaşmayı hedeflediniz diye ama burada, tabloda 46'dan 49'a, sadece 3 aktif ve gündüzlü yaşam merkezi açacağınızı görüyorum ve burada merkez başına sadece artı 20 yaşlı düşüyor. 9,5 milyon yaşlının olduğu yerde bu kabul edilebilir bir gösterge değil. Aynı şekilde, huzurevi sayısına bakıyoruz, 496 huzurevi var ve bunun 290'ı özelde şu anda. Gerçek bakım ihtiyacı -yani total yaşlıyı saymıyorum- olan 75 yaş üstü 3,5 milyon kişi var. Kamunun, sizin koyduğunuz hedef on binde 1'ini bile karşılamıyor 3,5 milyon kişinin. Üstelik 2025'ten sonra, 2026'da baktığınız kadın ve total sayı düşmüş, sonra artırmışsınız. Totalde baktığınız zaman, artışı çok az bir artış olarak görüyoruz. Bakın, Aile Bakanlığına bağlı 196 huzurevinde sadece 18 bin küsur kişiye bakılıyor ve şu anda 65 yaş üstü için yaşlı aylığı 7.257 lira. Özeldeki huzurevleri rakamları 30 bin ile 100 bin lira arasında yani bu özeldeki ağırlığın kamuya çevrilmesi için bir hedef görmeyi beklerdim ben.

Çocukların korunmasına bakacak olursak, SED dediğiniz Aile Bakanlığının ekonomik güçlük yaşayan ailelere çocukların temel ihtiyaçlarını karşılamak için nakdi ve psikososyal desteğe bakıyorum, 2026'dan sonra, 2029'a doğru 5 bin, 10 bin artış yapmışsınız çocuk sayısında, gayet güzel ama kız çocuğuna bakıyorum, aynı hedefler konmuş. Yani kız çocuğuna bir ekonomik destek değil, sadece erkek çocukları için mi yapılan bir şey, yoksa yine bütçe disiplini sorunu nedeniyle burada gördüğüm bir hata mı? Engelli nüfusa bakıyoruz, hâlâ engelli nüfusta sayıyı bilmiyoruz Sayın Bakanım. Burada, bakın Dünya Sağlık Örgütü tarafından önerilen ICF kodlamasına göre 2011 yılında yapılmış yüzde 6,9'luk bir oran var 3 yaş sonrası için engellilikle ilgili, bir yandan bunu kullanıyoruz. TÜİK'in sağlık araştırmalarında 15 yaş üstü için yüzde 15'lik bir oran var, yaklaşık 10 milyona denk geliyor, bir yandan bunu kullanıyoruz. Aile Bakanlığının Ulusal Veri Engelli Sistemi'ni kullanıyoruz, burada sadece sağlık kurulu raporu olanlar 2,5 milyon, bunu kullanıyoruz. Sadece tahminen 10 milyon engellimiz var diyoruz. Bizim esas göstergemiz bu gerçek sayıyı alt kırılımlarıyla bulmak olmalı. Dahası var, Ekim 2026'da Cumhurbaşkanlığı yıllık programı yayınlandı. Yıllık programına göre sanki engelli sayılarımız azalıyor gibi bir metin var. Raporda da 2019'dan 2025'e doğru görme sorunu olan bireylerin oranı, işitme sorunu olan bireylerin oranı, işte yaşıtlarına göre öğrenme güçlüğü çeken bireylerin oranının yıllar içinde azaldığı. Bakın, bunlar hangi kriterlere göre? Görme sorunu dediğiniz gözlük takanı da katmış olabilir, işitme sorunu olana, onu da. Bize burada engellilik oranlarında azalma diye yansıtılırsa bu da çok büyük bir hata nedeni. Üstelik Sağlık Bakanlığının veri sistemine bakarsanız her yıl 18 yaş üstünde 250 bin kişi engelli raporu alıyor. ÇÖZGER yani çocuklar için de her yıl 85 bin kişi yeniden sisteme katılıyor. Yani bu artan oranı Cumhurbaşkanlığı yıllık programında biz azalan bir şey gibi görüyoruz. Onun dışında, engelli bakımına bakınca, engelli yardımları giderek azalıyor Sayın Bakanım. 2025'ten koyduğumuz hedefe doğru 230 bin, 227 bine; nedenini de biliyoruz çünkü 1 Ocak 2026'da çıkarılan yönetmelikle âdeta engelli evde bakım yardımının azalmasına yönelik bir uygulama başlatıldı. Burada zaten çok net görüyoruz, evde bakım yardımlarının yavaş yavaş kesildiğini ve evde bakım yardımından yararlanan toplam engelli sayısı aynı kalırken kadın engelli sayısında bir artış görüyoruz. Burada da gene bir bütçe problemi var, bir disiplin problemi var. Bakın, biz nedeni biliyoruz, koyduğunuz hane geliri kriteri, son sağlık kurulu raporundaki tam bağımlı kriteri ve heyet bakım ihtiyacı değerlendirmesi ve bazı taşınmazlar için rayiç bedel koymanız, bunların yararlanma koşullarını tamamen ortadan kaldırmış vaziyette. Engelli bakımında özel rehabilitasyon merkezi, kamudaki rehabilitasyon merkezi sayısının tam 3 katı. Bizim burada görmemiz gereken sayıların birer ikişer artışı değil, nasıl kamu lehine çevireceğimiz. Engelli sayısı artarken nasıl kamu lehine çevireceğimize dair bir gösterge görmek istiyoruz burada.

Yoksullukla mücadeleye bakacak olursak. Bakın, engelli aylığı yüzde 40 ile 69 arasına sadece 5.793 lira, yüzde 70'in üstünde oran varsa sadece 8.689 lira en son gelen. Engelli yakını aylığı o da 18 yaşın altındakiler için 5.793 lira, yaşlı aylığı ise 7.257 lira. Hedeflerinize bakıyoruz, çok net koymuşsunuz. Aylık bağlanan engelli sayısını, engelli yakını sayısını ve aylık bağlanan yaşlı sayısını 2027'den 2029'a doğru net bir şekilde azaltıyorsunuz burada. Yani burada hedefiniz nedir; ben onu anlamaya çalışıyorum.

Artı, Aile Bakanlığında atanma bekleyen çok sayıda kadromuz var, onlardan çok fazla mesaj alıyoruz. Bakın, yaşlı bakım teknikeri, evde bakım teknikeri, engelli bakım teknikeri, sosyal hizmet uzmanı, fizyoterapi, hele çocuk gelişimciler, inanılmaz mesaj alıyoruz ve bunların atamaları... E-KPSS'de 91'le açıkta kalan var. Ne yapabilir bu insan? Kadroların artırılması gerekiyor mutlaka.

AİLE VE SOSYAL HİZMETLER BAKANI MAHİNUR ÖZDEMİR GÖKTAŞ - Ama normal KPSS'yle girebilir, normal KPSS var.

AYLİN YAMAN (Ankara) - Son olarak, totale bakacak olursak nominalde 2026 hedefi ile 2027 arasında sanki yüzde 27'lik bir artış var gibi gözükse de enflasyonist ortamda reelde yüzde 1,9'luk bir artış yapıyorsunuz; bunun yüzde 51'i de yoksullukla mücadeleye ayrılmış vaziyette, âdeta yoksulluğun burada itirafı söz konusu. Burada çok net bir şekilde Cumhurbaşkanlığı yıllık programınızda da verilmiş; sosyal yardımlardan faydalanan hane sayısı, yaşlı ve engelli aylığı, sosyal ve ekonomik destek ve evde bakım yardımı 2023'ten 2025 yılına kadar çok net bir şekilde azalıyor. Bizim burada veri ve bütçe disiplini sorunumuz var Sayın Bakanım, kaynak aktarımda öncelik sorunumuz var ve kurumsal kapasite ve personel yetersizliği mevcut.