MEHMET TAHTASIZ (Çorum) - Sayın Genel Müdür, Sayıştayın kıymetli temsilcileri; 2024 yılında 11 milyar liranın üzerinde net kâr elde etmiş bir kuruluşsunuz. Denizlerimizdeki can ve mal kayıplarını önlemek üzere yaptığınız çalışmalarda başarılar dileriz. Bugün hem sizlerin sorumluluk alanı hem de ülkemizin geleceğini yakından ilgilendiren Kanal İstanbul Projesi hakkında düşüncelerinizi ve tespitlerinizi merak ediyoruz. 2011 yılında açıklanan Kanal İstanbul Projesi'nin üzerinden on beş yıl geçti ama kanal yapım ihalesi henüz gerçekleştirilmedi. Güzergâhta köprüler, yollar ve binlerce konut için çalışmalar, maalesef, sürüyor. İktidar Kanal İstanbul'un İstanbul Boğazı'ndaki gemi trafiğini rahatlatacağını, kazalarının azalacağını, seyir güvenliğinin de artacağını iddia ediyor. Gerçekten öyle mi olacak? Bu konuda sizler ne düşünüyorsunuz? Yaklaşık 45 kilometre uzunluğunda, en az 275 metre taban genişliğinde ve 21 metre derinliğinde planlanan yapay bir su yolunun akıntı, gemi manevraları, karaya oturma ve olası kazalara müdahale bakımından taşıdığı riskler tartışılıyor. Uzmanlar İstanbul Boğazı'ndaki riskleri azaltma iddiasıyla ortaya atılan projenin çok daha büyük riskleri İstanbul'un başka bir bölgesine taşınabileceği konusunda da uyarıyor. Örneğin, 2021 yılında Süveyş Kanalı'nda karaya oturan "Ever Given" gemisini hatırlatalım, tek bir geminin karaya oturması dünyanın en önemli ticaret yollarından birinin günlerce kapanmasına neden oldu. Şimdi soruyorum: Kanal İstanbul'da benzer bir kaza yaşanırsa ne olacak? Geminin dümen veya makine arızası nedeniyle kontrolünü kaybetmesi durumunda, akıntının da etkisiyle ortaya çıkabilecek sonuçlar yeterince hesaplandı mı? Kanal çevresinde yapılması planlanan yerleşim alanları olası gemi kazaları, tehlikeli yük sızıntıları ve su baskınlarından nasıl korunacak? Dahası, İstanbul Boğazı'ndaki kaza riskini azaltmak için milyarlarca dolarlık yeni bir kanal açmak yerine mevcut gemi trafik sistemlerini, kılavuzluk hizmetlerini ve kurtarma kapasitesini güçlendirmek neden öncelikli çözüm olarak değerlendirilmiyor, bunu merak ediyoruz. Biz Kanal İstanbul Projesi'ne karşı değiliz ancak konunun siyaseten değil de uzmanlar tarafından tartışılmasını, artılarıyla eksileriyle konuşulmasını istiyoruz. Bu nedenle, konunun siyasi tartışmaların ötesinde, bilimsel veriler, kamu güvenliği açısından da değerlendirilmesi gerektiğine inanıyoruz. Kanal İstanbul yerine Anadolu'nun kalkınma projesi olan Trabzon Limanı ile Samsun Limanı demir yoluyla Aksaray üzerinden Mersin Limanı'na bağlansa İstanbul Boğazı'ndaki trafiği rahatlatacak aslında. Biz bunu defalarca sunduk ama maalesef, ne hikmetse, orada bir rant var, orada yabancı ülkelerle bir anlaşma var, orayı birilerine rant uğruna... Lütfen, bu Kanal İstanbul'u tekrar bir gözden geçirin, bunun gerçekten bilimsel olarak bir açıklamasını yapın.

Şimdi sizlere bazı sorularımız olacak. Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğünün Kanal İstanbul Projesi'nin seyir, can, mal ve çevre güvenliğine etkileri konusunda hazırladığı herhangi bilimsel veya teknik bir raporu var mı, varsa bu raporların sonuçları nelerdir? Projenin İstanbul Boğazı'na kıyasla gemi kazalarını azaltacağına ilişkin somut ve bağımsız bir risk analizi yapıldı mı? Kanal İstanbul'un dar su yolu yapısı, su derinliği ve beklenen akıntı koşulları dikkate alındığında, büyük tonajlı bir geminin makine veya dümen arızası yaşaması, karaya oturması ya da kontrolünü kaybetmesi hâlinde ortaya çıkabilecek riskler hesaplanmış mıdır? Süveyş Kanalı'nda yaşanan Ever Given kazasına benzer bir olayın Kanal İstanbul'da meydana gelmesi durumunda olası sürüklenme, kanalın kapanması veya kurtarma sürelerine ilişkin bir araştırma yaptınız mı? Kanal İstanbul'da petrol, kimyasal madde veya diğer tehlikeli yükleri taşıyan bir geminin kaza yapması hâlinde Karadeniz, Marmara Denizi ve kanal çevresindeki yerleşim alanları üzerinde oluşacak etkiler araştırılmış mıdır? Olası bir yangın, patlama, petrol sızıntısı veya su baskını karşısında Kıyı Emniyetinin mevcut römork, yangın söndürme ve kurtarma kapasitesi yeterli midir?

İstanbul Boğazı'nda gemi kazalarını azaltmak amacıyla bugüne kadar uygulanan trafik yöntemi, kılavuzluk ve römork tedbirlerinin sonuçları nelerdir? Son yirmi yılda gerçekleşen gemi kazalarının sayısı, türleri ve nedenleri dikkate alındığında, mevcut Boğaz güvenliği sisteminin güçlendirilmesi ile Kanal İstanbul'un inşa edilmesi arasında maliyet ve risk karşılaştırması yaptınız mı?

Sayıştayın 2021, 2022, 2023 ve 2024 dönemlerinde gündeme getirdiği Paşalimanı İskelesi, Kuruçeşme Rıhtımı ve İzmir'deki Türkiye Denizcilik İşletmeleri binasının Kıyı Emniyetine devri sonuçlanmış mıdır, sonuçlandıysa bu taşınmazların kullanımı karşılığında bugüne kadar ne kadar kira, kullanım ve bakım, onarım bedeli ödenmiştir?

Kurumun 2026 yılı dâhil son üç yılda gerçekleştirdiği alımların ne kadarını açık ihale, ne kadarını pazarlık, doğrudan temin veya 4734 sayılı Kanun'un 3/G maddesi kapsamındaki istisnai usulleriyle yaptınız?

Türk limanlarındaki kılavuzluk ve römorkçülük yetkilerinin özel şirketlere verilmesi süreçleri geçmişte tartışıldı. Bakanlığın yetkilendirme kararları nedeniyle Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğünün doğrudan sunabileceği hizmetlerden vazgeçildiği alanlar var mıdır? Varsa yıllar itibarıyla kaybedilen muhtemel kamu geliri ve hizmetlerin özel işletmelere gönderilmesinin ekonomik gerekçesi nedir?

Son olarak da kamu kurumunun 2026 kâr veya zarar beklentisi nedir? Bunları açıklarsanız...

Teşekkür ediyoruz, sağ olun.