CAVİT ARI (Antalya) - Sayın Bakan hoş geldiniz.

Öncelikle bu yıl içerisinde üretimde bazı ürünlerde fazlalıklar yaşandı. Başta Antalya ve ilçelerinde meyve üretiminde önceki yıllara göre fazlalık yaşandığı bir gerçek. Ancak ihracat politikalarına hızlı adapte olunamadığı için başta erik, elma, armut gibi ürünler ve hatta sonrasında da sebze fiyatları gerçekten üretim maliyetinin çok altına düştü. Bu anlamda da üretici 6 liraya eriği müşteri bulabilirse sattı, bulamazsa da döktü. O nedenle, ihracatla ilgili süreçlerde hızlı hareket edilmesi ve ihracat politikalarının yeniden revize edilmesi gerçeği ortaya çıkmıştır. Çiftçimiz, üreticimiz geçen sene de mağdurdu ama gerçekten bu sene daha da mağdur durumda, neredeyse iflasın eşiğine geldi.

Burada rakamlar konuşuldu, üstelik bu rakamlar sizin verdiğiniz rakamlar yani işte 2020 yılından 2026 yılına kadar geçen süre içerisinde esnaf ve sanatkârların 2 milyon 156 bin 172 tescil, 810 bin de terkin işlemi yaptığına dair veriler sizin verileriniz. Altı yıllık süre içerisinde bu memlekette iş yeri açan ve kapatan esnaf oranına baktığımızda yüzde 37,5 esnaf iş yerini kapatmış. 2026 yılında ise 245 bin yeni tescil işlemi, 103.595 terkin yapılmış yani iş yerini kapatmış esnaf; buradaki oran ise yüzde 42,5 yani ortalamanın üstünde bir orandan bahsediyoruz.

Şimdi, siz bunu ifade ederken artı yani sanki lehte bir durum varmış gibi, "Fark 141.481." diye ifade edip aslında rakamların içerisine bunu giydirmeye çalışmışsınız ama buradaki acı gerçek şu: 10 esnaf iş yeri açmış, 4'ten fazla esnaf kapatmak zorunda kalmış. Bu, gerçekten acı bir tablodur; esnafın içinde bulunduğu kötü durumu gösteren bir durumdur. Yeni açılan iş yerleri genellikle yeme içme esnafı ama kapatan esnaf ise bakkal ağırlıklı. Hep söylüyoruz, bir perakende yasasının bir türlü bu iktidar tarafından çıkarılmadığı... "3 harfli" olarak ifade ettiğimiz zincir marketlerin sayıları yüz binleri geçti. Artık her sokağa, her mahalleye, her köye açılan bu zincir marketler her şeyi satıyor; kırtasiye, efendim, neredeyse kamyon lastiğine kadar her şeyi satan buradaki iş yerleri nedeniyle bakkal esnafı da ne acıdır ki iş yerlerini kapatmak zorunda kalmış, en çok kapanma da buralarda. Aynı olumsuz tablo aslında şirketlerde de mevcut. Yine, sizin verdiğiniz sayılara göre de açılanın yanında da ciddi sayıda şirketlerin kapandığını görüyoruz.

Sayın Bakan, esnafların sorunları çok fazla; en başta gelen sorunları da finansa erişim. Gerçekten, esnafımıza kredi verildiğini... Siz de biraz önce 1,5 milyona kadar kredi verildiğini ifade ettiniz. Evet, esnafa iş koluna göre 1,5 milyona kadar kredi veriliyor ama hangi esnafa veriliyor? Vergi ve SGK borcu olmayan esnafa veriliyor. Çiftçi kredi almaya gidiyor, deniliyor ki: "Vergi ve SGK borcun olmayacak." Şimdi, ben, bir Bakan ve iş dünyasından gelen birisi olarak size soruyorum: Bu memlekette vergi ve SGK borcu olmayan kaç esnaf var ve kaç tane çiftçi, üretici var? Mümkün mü? Değil. İşte, o nedenle de şu an maalesef ki esnafımız, çiftçimiz krediye ulaşamıyor. Vergi ve SGK borçlarıyla ilgili uzun vadeli ve düşük faizli yapılandırma talebi yoğun bir şekilde bekleniyor.

Bunun yanı sıra, 6 Mayıs 2023 tarihinde, seçim öncesinde esnafın oyunu alabilmek için Sayın Cumhurbaşkanının müjde olarak verdiği, dönemin Esnaf ve Sanatkârlar Birliği Başkanının da aynı şekilde "Müjdeler olsun." diye verdiği, yine, Ticaret Bakanının da aynı şekilde müjde diye verdiği ve esnafın kandırıldığı BAĞ-KUR 9000 prim gün sayısının 7200 güne indirilmesiyle ilgili verilen sözden bu tarafa üç buçuk yıl geçti, hâlâ ortada bir şey yok; yeni bir seçim bekleniyor.

İşte, kapanmaları söyledik. Zincir marketlerin maalesef hızlı bir şekilde arttığı ve bu nedenle de esnafın korunmaya ihtiyacı olduğu konusu, çırak çalıştıran işletmelere SGK prim desteğinin verilmesi, mesleki eğitim merkezlerinde eğitim gören öğrencilere ücret ve sosyal güvenlik desteklerinin verilmesi, kayıt dışı ekonomi ve haksız rekabetle mücadele, dijitalleşme ve e-ticaret desteği... Kredi kartı komisyonları ve ödeme konusunda esnafa destek verilmeli ve komisyonların düşürülmesinin sağlanması gerekir.

Son olarak, önemli bir başka konu daha var Sayın Bakan. Şimdi, esnafımıza kredi veriyoruz; işte, devlet destekli kredi ve faizinin yüzde 50'si Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından karşılanan, Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri tarafından ödemesi yapılan, bazen de Halkbank aracılığıyla verilen krediler var ancak kooperatiflere ortaklarının kullanımı için aktarılan ve tamamen Kredi Kooperatifi tarafından yani Kooperatifin inisiyatifinde verilen kredi var. Şimdi, bu krediyi veren Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatifleri Birliği Başkanı bir siyasetçi ve bir milletvekili; şahsını eleştiremem, şu an milletvekili ama sonuçta bir siyasetçi Sayın Bakan. Şimdi, kredinin neden Kredi Kooperatifleri aracılığıyla verildiğini sormak istiyorum. Halkbank neden burada krediyi direkt veren kurum olarak şu an kredi vermiyor? Niye kooperatifler aracı kılınıyor? Örneğin, bir çiftçi kredi kullanmaya gittiğinde, Ziraat Bankasından kredi kullanırken bir kısmı da Ziraat Odası tarafından verilen bir kredi var mı? Yok. Dolayısıyla, bir siyasetçinin şu an milyarlara hükmettiği ve bu nedenle de haksız bir rekabetin oluştuğu bir dönemi yaşıyoruz. O nedenle, bu uygulamadan vazgeçilmesi, gerekirse kanun çıkarılması gerekir. Yine, burada denetimle ilgili, işte, Türkiye Esnaf ve Sanatkârlar Kredi ve Kefalet Kooperatif Birliği tarafından bu denetimlerin yapılması da süreç içerisinde, rekabet ortamı içerisinde kötüye kullanılması mümkün olan bir durumdur. O nedenle de burada da yine bir kanun değişikliğine ihtiyaç var, bu konuyu da yine sizin dikkatinize sunmak istiyorum.

Bu konuyla ilgili son hususu da şöyle söyleyeyim: Bakın, seçimler yapılıyor -üye sayısı 100 olan bir Esnaf ve Sanatkârlar Odası- gizli oy ve süresi dolduğunda da açık tasnif yapılıyor; milyarların dağıtıldığı Kredi Kooperatifinde üye olan, olmayan herkes salonda toplanıyor ve belki de oylar tam ayrıştırılmadan, "Kabul edenler... Etmeyenler..." diyerek, açık oylamayla herkes elini kaldırıyor ve böylelikle de milyarlara hükmeden Kredi Kooperatifi Başkanı açık oyla seçiliyor; böylelikle de o başkanların değişmesi mümkün değil. Sonuç itibarıyla, siyasi bir kimliğin bu kadar yetkiyle bu kadar yüksek miktarlı paraları dağıtan bir durumdan çıkarılması gerektiğini ifade ediyorum.

Son olarak -birkaç gün önce yine ilgili Bakanlıkta söylemiştim ama esas sizi de ilgilendiriyor- tır şoförlerinden, ihracatçılardan bize gelen talepler... Özellikle, Trakya'da gümrük kapılarında çok uzun kuyrukların oluştuğu, tır şoförlerinin çıkmasına engeller olduğu, doksan günlük vize sürelerinin çok hızlı bir şekilde dolduğu, bu nedenle de uzun tır kuyrukları olduğuna dair yoğun bir şikâyet ve düzeltilmesiyle ilgili talepler var.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

OTURUM BAŞKANI ORHAN ERDEM - Teşekkür ediyorum.

CAVİT ARI (Antalya) - Ticaret Bakanı olarak bu konularla ilgilenmeniz gerekir çünkü en başta Antalya'daki sebze ve meyve üreticilerinin gerçekten bundan büyük mağduriyet duyduğunu ifade etmek istiyorum.

Başarılar diliyorum.