HÜSEYİN OLAN (Bitlis) - Teşekkürler Başkan.

Sayın Devlet Demiryollarının değerli Başkan ve yönetim kurulu üyeleri, Sayıştayın değerli üyeleri; bildiğiniz gibi demir yolu bu ülkenin en eski kamu hizmetidir. Yüz altmış dokuz yıllık bir kurumdan söz ediyoruz. Tren yoksulun ulaşımıdır; işçinin, öğrencinin, köylünün ulaşımıdır. Biz demir yolunun kâr etmesini beklemiyoruz. Kamuda kalmasını, büyümesini, emniyetli olmasını istiyoruz. Bugün soracağım sorular bunun içindir.

Bu kurumu kışın gecenin bir yarısında hattı açık tutarak ayakta tutan demir yolu emekçilerini de buradan selamlamak istiyorum. Şimdi rakamlara gelelim: Devlet Demiryolları 2023 yılında 11,5 milyar lira, 2024 yılında da 36,6 milyar lira zarar açıkladı. Hakkını teslim etmek gerekir ki 2024'teki zararın 12 milyarı enflasyon muhasebesinden gelen kâğıt üstü zarardır, amortisman da aynı nedenle büyümüştür.

Bunu biz söyleyelim, siz söylemek zorunda kalmayınız ama 2025'e baktığımızda -kendi faaliyet raporunuzda yazıyorsunuz- enflasyon düzeltmesi yok, zarar yine 35,5 milyar lira, günde 97 milyon lira. Kuruluşun satış geliri, giderinin dörtte 1'ini karşılıyor. Sizin cümlenizle izah edeyim: Altyapı erişim geliri maliyetin ancak yüzde 29'unu karşılıyor. Ben buna itiraz etmiyorum. Dünyanın hiçbir yerinde ray, bilet parasıyla döşenmez. İtirazım şuna: Hazine bu kuruma 2023'te 55 milyar, 2024'te 98 milyar, 2025'te 155 milyar lira sermaye aktardı; üç yılda 308 milyar lira. Bu para hangi hatta, hangi bakıma, hangi müteahhide gitti? Bunu Bakanlığa yazılı olarak sordum. 1 sayfa cevap geldi, 4 paragraf, içinde tek bir rakam yok.

Sayıştayın 2024 raporunu açıyorum; makineli tamirat işleri 5 ihaleye bölünmüş, kanunun dışında kalma sınırı 95 milyon 508 bin lira, ihalelerin yaklaşık maliyeti 95 milyon 498 bin lira, yine, 95 milyon 498, 94 milyon 631, 93 milyon, 92 milyon; 5'i de sınırın bir adım altında, Sayıştay hatırlatıyor. Tebliğe göre bu, kanuna açık aykırılıktır; Bakanlığın bize yazdığı "Bütün ihaleler kanuna göre yapılmaktadır." cevabı ile bu tespitin bir arada açıklanması gerekiyor. Aynı rapor: Bölge müdürlüklerindeki 263 yapım işinin 133 şantiye defteri yok yani yarısında. Şantiye defteri, işin kaç kişiyle, hangi mühendisle, hangi gün yapıldığının tek kaydıdır. Defter yoksa denetim de yoktur. Bize yazdığınız cevaba göre 2024'te 110 milyar liralık sözleşme imzalamışsınız. 110 milyar liralık işi 5 iç denetçiyle ve tutulmayan defterlerle mi denetliyorsunuz Sayın Genel Müdürüm?

Taşınmazlara geliyorum. Mersin'de 5.672 metrekarelik bir akaryakıt istasyonu ve otopark; kira süresi 2004'te bitmiş, yirmi yıldır ihalesiz aynı kiracıda. Kiracı izinsiz dükkân yapmış, başkasına kiralamış, kuruluş bir uyarı yazısı dahi yazmamış. 2021'de tahliye tebligatı gönderilmiş, kiracı "Çıkmıyorum." demiş. Sonra ne olmuş? Aynı yıl Genel Müdürlük oluruyla on yıllığına yine aynı kiracıya geri verilmiş ayda 56 bin liraya.

ORHAN SÜMER (Adana) - Ayda 56 bin mi?

HÜSEYİN OLAN (Bitlis) - Evet yani bizdeki kayıtlar öyle, belki yanlışız.

Sayıştayın cümlesi: "İzahı bulunmamaktadır." Sayıştay da böyle bir cevap vermiş.

Limanlara gelmek gerekirse; işletme hakkını devrettiğiniz 5 limanda Sayıştay rayları saymış, 28.819 metre ray yok, sökülmüş. Yalnız İskenderun'da 15,5 buçuk kilometre 12,5 kilometre görünüyor. Cevabınız ne? İşleticiler sözleşme bitene kadar yerine koyacaklarını ifade etmiş. Sözleşmeler 2043, 2047, 2054'te bitiyor. Limanı trene bağlayan rayın yirmi yıl sonra değil, bugün yerine konması gerekiyor.

İzmir Limanı; kendi raporumuzda yazıyorsunuz: "Limanlar kâr ediyor." Altyapının zararını liman kârıyla kapatmaya çalışıyoruz. Geliri beş yılda 424 milyondan 1 milyar 688 milyon liraya çıkmış. Bu liman 1 Ağustosta Varlık Fonuna geçmiş ve yük limanının işletmesi basına göre bu yılın ocak ayında kurulmuş bir şirkete verilmiş. İhale yapıldı mı, bedeli nedir, kaç yıllığına? Çalışan sayısı 820'den 371'e inmiş.

(Uğultular)

BAŞKAN MUSTAFA SAVAŞ - Hatibi dinleyelim.

HÜSEYİN OLAN (Bitlis) - Kalanlar şimdi kurayla başka illere gönderilmek isteniyor, sendikalar buna "sürgün" diyor. Kâr eden bir birimin elden çıkması zararın bütçede kalması demektir. Çalışanların kaygılarına kulak verilmesini istiyoruz.

Çalışanlara geliyorum. 2021'de 5.157 emekçiniz vardı, 2025'te 3.682'ye düşmüş. Geçen yıl 896 emekçi emekli olmuş, yerine 206 emekçi aldınız. Aynı dönemde taşeron işçiye ödenen para 317 milyondan 1 milyar 127 milyon liraya çıkmış. Raporunuzda bu işçilerin bakım ve onarım işinde çalıştığı yazılıyor. Demiryolunda bakım yardımcı iş değildir, emniyetin ta kendisidir.

Emniyetin demişken -alt komisyonda sorduğumuzda yazılı cevap verdiniz, teşekkür ediyorum buradan- 2021'de 31 ölüm, 2023'te 27 ölüm, 2024'te 29 ölüm, 2025'te 40 kişi yaşamını yitirdi. Biz buna "iş cinayeti" diyoruz. Dört yılda 107 insan, 63 ağır yaralı; kim bunlar? Yolcu mu, işçi mi, hemzemin geçitten geçen köylü mü? Cevabınızda yok, faaliyet raporunuzda ise hiç yok.

Sayıştay yazıyor: "Sinyalizasyonda yedek parça bulunamıyor, ihtiyaç yan yollardaki malzemelerin sökülmesi suretiyle karşılanıyor ve bu durum seyrüsefer emniyeti açısından risk yaratıyor." 2.514 hemzemin geçidinizin 1.331'inde bariyer yok. 2024'te yani yaklaşık yarısında bariyer yok. 2024'te bütün ağlarda yenilediğiniz yol 22,5 kilometre.

Kadınlar ve engelliler konusu da önemli. 12.260 personelin 875'i kadın, yüzde 7'si yani. 3.682 işçinin 31'i kadın. Engelli çalışan oranı yüzde 2,82 yasal oranların altında. 948 istasyon ve durağınız var, geçen yıl 6'sında erişilebilirlik uygulaması yapmışsınız yani 248'de 6.

Son olarak, Bitlis Milletvekili olduğumdan kendi bölgemle ilgili birkaç cümle kullanmak istiyorum: Tatvan ile Van arasındaki feribot İran'a giden demir yolunun parçasıdır. Geçen yıl 531 ton yük taşıdı, 959 yolcu. Tatvan ve Van iskelelerini yenileme projesi 2016'da başladı ve 2024'te 2 milyon lira ödenek kondu, tek kuruş harcanmadı. Mardin'den Habur'a uzanan hat 2011'den beri yatırım programında, harcama sıfır. Diyarbakır Kurtalan elektrifikasyonunda gerçekleşme yüzde 1.

Burada Tatvan-Van demişken -alt komisyonda da belirttim Sayın Genel Müdürüm, siz de bölgeyi iyi biliyorsunuz- gerçekten yıllardır Van Gölü Ekspresi Tatvan'a geliyor, Tatvan'da feribota bindiriliyor, sonra Van'a geçiyor. Yani burada ya Gevaş üzeri veya Ahlat Adilcevaz üzeri bir tren yolunun döşenmesini istiyoruz. Burası 230 kilometredir. Bölge gerçekten bakir bir topraktır. Bir yandan Nemrut Krater Gölü ki Türkiye'nin en büyük krater gölü, dünyanın 2'nci büyük krater gölü; öte yandan Süphan Dağı Türkiye'nin 2'nci büyük dağı. Yine, Van Gölü -ki biz "deniz" diyoruz- Türkiye'nin en büyük denizi. Pekala, orada bir turizm gezintisi veya turizm hattı tıpkı Kars Ekspresi gibi, Doğu ekspresi gibi Van Gölü Ekspresi de bölgenin gezilmesi, görülmesi için vazgeçilmez bir araç olabilir.

Hızlı tren Sivas'a kadar geliyor, Fırat'ın doğusuna geçmiyor. Tatvan'da yük merkezi yapımına başlanmasını olumlu buluyorum ama bu bölgenin payına hep etüt proje düşmesini de kabul etmek mümkün değil Sayın Genel Müdürüm.

Bir de dil meselesi var. Hemzemin geçit uyarılarını, istasyon anonslarını, kamulaştırma tebligatlarını Tatvan'da, Kurtalan'da, Diyarbakır'da, kısacası bölgenin tümünde kendi anadillerinde, Kürtçe yapılmasını talep ediyoruz. Bu bir hak meselesidir, aynı zamanda emniyet meselesidir de.

Kent içi raylı sistem yaygınlaştırılmalıdır. Toparlayacak olursak, Devlet Demiryolları bu ülkenin ortak değeridir ve güçlenmesini istiyoruz ama Sayıştay 2023 için şartlı görüş verdi, ihalelerin bölünmesi, tutulmayan şantiye defterleri, ihalesiz el değiştiren taşınmazlar ve sökülen raylar ortada duruyor. Teftiş raporlarının, yönetim kurulu ödemelerinin ve kaza dökümünün Komisyona sunulmasını bekliyoruz. Bu beklentiler karşılanmadan hesaplara da olumlu bakmamız çok zor görünüyor.

Teşekkür ediyorum beni dinlediğiniz için.