| Komisyon Adı | : | AVRUPA BİRLİĞİ UYUM KOMİSYONU |
| Konu | : | Dışişleri Bakan Yardımcısı Mehmet Kemal Bozay'ın, Türkiye-AB ilişkilerinin son durumu ve güncel dış politika olayları hakkında sunumu |
| Dönemi | : | 28 |
| Yasama Yılı | : | 5 |
| Tarih | : | 13 .10.2026 |
ALİ ŞAHİN (Gaziantep) - Sayın Bakanım, sorum şuydu: Avrupa Birliğinin Rusya-Ukrayna savaşı sonrası ve Trump'ın NATO'nun yükünü, finansal yükünü özellikle Avrupa Birliği ülkelerine yükleme, Avrupa'daki birliklerinin Amerika Birleşik Devletleri'nin üslerinden ayrılma, çekilme noktasında birtakım tavırları vardı. Şimdi Avrupa Birliği Rusya korkusuyla Amerika Birleşik Devletleri'nin NATO üzerinden uyguladığı baskı arasında sıkışmış durumda ve yeni bir güvenlik mimarisi arayışı söz konusu. Bu yeni güvenlik mimarisi arayışı sürecinde hangi seyir işliyor, nereye evrilebiliyor?
İkincisi: Avrupa Birliği yakasından Mekke Paktı'na bakış nasıl, bu yönde bir mesaj var mı bakış açılarıyla alakalı? Sorum buydu.
Teşekkür ediyorum.
BAŞKAN BURHAN KAYATÜRK - Biraz birikti sorular; isterseniz Sayın Bakanım, siz anlatın, ondan sonra yine söz isteyen arkadaşlarımız konuşsun.
DIŞİŞLERİ BAKAN YARDIMCISI MEHMET KEMAL BOZAY - Sayın Süllü'nün bahsettiği gibi ev ödevine yoğunlaştık efendim yani şu anda kurumlarımızla Sayın Cevdet Yılmaz'ın da Başkanlığında toplanıyoruz. Dediğiniz gibi, üzerinde çalışınca bazı alanları kesinleştiriyoruz.
Yine ilk konuşmamda bir yerde vurgulamaya çalıştım; yani, bunları sadece Avrupa Birliği açısından değil, sokaktaki vatandaşımızın... Bu terörle ilgili düzenlemeler, kişisel verilerin korunması, bunlar üzerinde çalışıyoruz ve artık bu öyle bir boyuta geldi ki, hani böyle insan haklarının dışında ticareti etkiler boyutta kişisel verilerin korunmasında yapacağımız gelişme çünkü onu yapmadığınız zaman bazı ticari konularda da sorunlarla karşılaşabiliyoruz.
Bizim işte bu oy çokluğu kısmında anlaşamıyorlar yani orada hâlen bir sıkıntıları var, biz bunları da çalışıyoruz Türkiye'nin içinde yer alacağı bir düzenlemede neler olabilir diye. Fakat bu oy çokluğunda küçük ülkelerin bir kısmı "Benim oyum sayılmayacak." diye düşünüyor ve büyük ülkeler de "Küçük ülkeler bir araya gelip beni kenara alabilir mi?" diye bir endişe içinde. Bu böyle biraz daha ikilemi devam edecek bir unsur olarak gidiyor.
Tabii, Avrupa Birliğinin yaptığı çalışmaların ana unsuru bu üretimde -aslında bazı soruların ortak paydaları var sayın vekillerim sizlerin yönelttiğiniz- hem ekonomik güvenliği hem savunma sanayisinde istediği kapasitede değil ve dışarıya bağımlı ve bunu düzeltmeye çalışıyor. Biz de o bağımlılıkta Türkiye olarak 86 milyonluk kapasitemiz ve bir pazar olarak nerede oluruz, ona bakıyoruz. Şu anda üyeliği yeni bir aşamaya getirmeye çalışıyorlar ve Karadağ "2028'de 28'inci üye olarak gireceğim." diye hazırlıklarını yapıyor fakat bu arada ya "Önce bir tek pazara mı üye olarak alsak, ondan sonra mı çalışmalara baksak?" gibi, böyle hafif yandan yandan bir uzatmalara doğru da gitme eğilimi görüyoruz. Biz burada Türkiye'nin tek pazara girme kısmında da otomotiv sanayisi kısmını ön plana çıkararak gidiyoruz çünkü şeyin bütün sanayi hızlandırma paktının, yasasının çalışmalarında ana unsurlardan biri otomotiv ve otomotiv sektörü de bizim de Avrupa Birliğiyle ticaretimizde ön planda olan bir sektör. Fabrikalar kapanıyor, Wolfsburg'da, orada burada büyük kayıplar var, onun önüne geçmek için içlerine kapanıp iç üretim yapmak istiyorlar fakat kendilerinin yaptığı araştırmalarda farklı unsurlar çıkıyor, deniliyor ki: "Bunu yaptığınız zaman, eğer bunu yaparsanız -yani bağımsız kuruluşların yaptığı çalışmalarda- kritik darboğazlara odaklanmadan uzaklaşıyorsunuz, tedarik ortaklıkların çeşitlendirilmesinde kendi kendimizi kapamış oluruz ve bunu yapacağımız zaman tedarik zinciri görünürlüğünü arttıramayabiliriz bu kapalı alan yaptığımızda." Ama bir yandan da iç politika saikleri var yani orada 5 bin, 10 bin işçiyi işten çıkardığında diyor ki: "Ya, ben bunu kapatacağım, üretimi yapmayacağım ama diğer ülkelerden almayacağım." Biz de burada diyoruz ki: Eğer bunu yaparsanız gerek yedek parça gerek tedarik zincirleri bağlamında o zincirler bir kırıldığı zaman onu yeniden onarmak çok zor yani Türkiye'nin de burada yer alması gerektiğini söylüyoruz. Bizim yanımızda duran ülkeler var, bize uzak duran ülkeler var. Sanki otomotiv sektörünü kendileri taşıyormuş gibi de böyle Türkiye'yle bilinen sebeplerden dolayı, ikili meselelerden dolayı Avrupa Birliğinden, Avrupa Birliğiyle ilişkilerden Türkiye'yi yabancılaştırmaya yönelik çalışma yapan ülkeler var. Biz burada özellikle otomotiv sektörümüz iş insanlarımızla bir araya geliyoruz, onların formülleri üzerinde çalışıyoruz, onlar bağımsız çalışmalar yaptırıyorlar, onların altyapıyı bağlantılandıran bütünleşik sanayi ekosistemlerinden çıkmamamız gerektiği argümanını Avrupa Birliğine de işliyoruz. Diyoruz ki: Eğer bu sisteme giderseniz geçici olarak kendi iç pazarınıza, iç kamuoyunuza bir mesaj verirsiniz ama sonrasında 5'inci yılda ya da 4'üncü yılda geriye dönüp "Nerede yanlış yaptık?" dediğinizde "Ya, biz burada Türkiye'yi dışarıda bıraktık, biz Çin'le rekabet etmek istiyorduk, şimdi Türkiye bambaşka, bizim burnumuzun dibinde bu üretimlerin başka bir tedarik ve değer zinciri üzerinden giden bir ülke oldu." deme ihtimali olduğunu söylüyoruz.
Bu bedelli askerlikle ilgili Savunma Bakanlığımızın çalışmaları var. Biz size onun ayrıntılarını bir başka seferde arz edelim ama bu dediğiniz değişimleri görüp o çifte vatandaşlık üzerinden yine bizim vatandaşlarımızın lehine olabilecek neler yapabiliriz, ona da bakıyoruz, bir yandan o sistemin yürümesi açısından.
9 ülke, İngiltere ve Fransa da, Komisyon da, bu Batı Şeria'dan ürünlere bir Avrupa Komisyonu da yasak getirilmesi çalışması yaptı ama oy birliğini yapamadılar. Konuşmamın başında vurguladığım üzere, efendim, bu şeyde bizim dış politikamızda daha sağlam durduğumuz konularda Avrupa Birliği ekonomik açıdan, pazar olarak gayet böyle yeknesak davranıyorken dış politikada bunu yapamıyor. Bu da Filistin meselesi, Batı Şeria'daki bu sizin bahsettiğiniz düzenlemenin ancak 9 ülkeyle olması, İngiltere ve Fransa'nın dâhil olması dışında ileriye gidememeleri bir dezavantaj ama bütün bu ülkelerle temas hâlindeyiz. Geçen ben İrlanda'daydım, Slovenya'daydım, onlarla yaptığımız görüşmelerde özellikle İrlanda, bizim ayaklandıklarında onlara yolladığımız patates gemisi ve açlıktan onları korumak için yaptığımız jestle -Osmanlı'nın- özdeşleştiriyor bu Batı Şeria'da olanı, diyor ki: "Biz de aynı şeyleri yaşadık." Şimdi, orada görüştüğüm Devlet Bakanı -hatta bizim giden o geminin limanındaki şehirdeydi- dedi ki: "Biz hâlen unutmuyoruz ve Filistin meselesinde Batı Şeria'daki duruma o çevresinde üç dört ailenin çadırlar kurup bir yemek bile almalarının önüne geçmelerini biz içimizde hissediyoruz." Şimdi, bizim buralarda bu çalışmalarımız da devam ediyor.
NATO, Amerika; tabii ki kendi alanında Amerika'yla boy ölçüşemeyecek alanlar var yani onun kapasitesine, özellikle bazı teknolojik kapasitelerde Avrupa Birliğinin o kapasiteye varma ihtimali zayıf ama Trump yönetiminin biraz daha kendilerine "Yüzde 5'ten aşağı verirseniz ben sizi bu şeyde tutmayacağım." demesinden dolayı da zaman içinde bu stratejik otonomiyi kazanmaya çalışıyorlar. Bugün bir askerî tatbikat olduğunda en hızlı hareket eden bizim Silahlı Kuvvetlerimiz. Geçen Almanya'da bir tatbikat oldu -geçen şubatta diye hatırlıyorum- 2 bin askeri bir anda, en hızlı şekilde biz yığdık, gemilerimiz de gitti ve ondan dolayı Türkiye'nin öneminin de farkındalar ama bir yandan da işte, bazı ülkeler de bu yükselen kapasitemize yönelik, önümüzü tıkamak için, AB projelerinde yer almamamız için her şeyi yapıyorlar.
Mekke konusunda da tabii tereddütler oluştu, tam bunu nereye koyacaklarını bilemediler ama dönüp baktığımızda, aslında Mekke düzenlemesi, ittifakı, paktı, Avrupa Birliğinin kışın ne yapacağını bilemeyeceği bir enerji sıkıntısında o sorunu çözerek açılımları yapmak yani kendilerinin yararına olan bir yaklaşım. Bir yandan da bizim bölgesel aidiyet kavramımızla uyuyor. Mekke İttifakı'nı yapanlar İran'ın komşusu üç ülke yani şey değil, bize, bu üç ülkeye de sarkmaları ve etkileri olacak bir durum karşısında bir araya gelen ülkeler, bunu Avrupa Birliğinin bazı ülkeleri de yapabiliyor kendi aralarında; Baltıklar oluyor, işte Vişegrad Grubu oluyor, kendi aralarında da bölgesel çalışmaları olabiliyor. Burada da bizim yaptıklarımızın dikkatle takip edildiğini görüyoruz. İşte bugün gelmeden önce görüyoruz, Suudi Arabistan'a yönelik saldırılar var. Bunların hepsi, aslında bizim 19'uncu yüzyıldan beri takip ettiğimiz Hicaz Demir Yolu, yeni konuştuğumuz kalkınma yolu, bu otomotiv de dâhil olmak üzere tek yönlü işleyen yollar değil. Yani bunları yaptığımızda Avrupa Birliği de ulaşacak bu bölgelere. Geçen, işte bir İngiliz belgesinde görmüştüm, diyorlar ki: "İşte, Hindistan bizim için 19'uncu yüzyılda en önemli yer, Hindistan'ı mutlaka kontrol altında tutmalıyız, imparatorluğun bekası için Hindistan'a yönelmeliyiz, o yüzden Kıbrıs'ı işgal etmeliyiz." Bugün bakıyorsunuz, Hindistan'dan Kıbrıs üzerinden tedarik koridorları kuruluyor. Şimdi, demek ki bu Doğu Akdeniz -tabii Karadeniz'de de olanları görüyoruz- Avrupa Birliğinin güvenlik havzası buralar ve burada biz varız. Bu açıdan da önümüzdeki dönemde biraz daha bu güvenlik kısmında yoğunlaşılacağını görüyoruz ama bizim önceliğimiz yine şu anda -tek kelimeyle söylememi isterseniz- bu Avrupa malı tek pazar içinde yer alma yöntemlerinde nasıl oluruz; şu andaki önceliğimiz bu.