MEHMET TAHTASIZ (Çorum) - Sayın Başkan, Sayın Genel Müdür, Sayıştayın kıymetli temsilcileri, çok kıymetli milletvekili arkadaşlarımız; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Öncelikle, Doğu Karadeniz'in can damarı, yüzbinlerce üreticimizin alın teri, binlerce emekçimizin ekmek kapısı, bölge ekonomisinin ve Türk çayının en önemli güvencesi olan ÇAYKUR'u önemsiyoruz, iyi yönetilmesi için çaba sarf ettiğimizin de bilinmesini isteriz. Ancak bugün ÇAYKUR'u konuşurken ne yazık ki üretimdeki başarılarını değil büyüyen borçlarını, milyarlarca liralık faiz yükünü, stoklarda bekleyen çayları, üreticinin mağduriyetini ve çalışanların yıllardır çözülemeyen sorunlarını ve kısa zaman önce gündeme gelen usulsüz satışları konuşmak zorunda kalıyoruz. Varlık Fonuna geçtikten sonra sürekli zarar eden ÇAYKUR, 2024 yılında kâr açıklayınca derin bir nefes aldık. Kurum kâra geçti diye sevinmiştik ama sevincimiz uzun sürmedi, kurum 2025 yılında zarar açıkladı. Zararın oluşumunda en büyük etkenlerden biri faiz. Bir yanda milyarlarca lira borçlanan bir kurum, diğer yanda emeğinin karşılığını alamayan üretici ve kadro bekleyen binlerce işçi var.

2024 yılı Sayıştay Raporu'na göre ÇAYKUR'un banka borcu 9 milyar 610 milyon liraya ulaşmış, yalnızca bir yılda 1 milyar 813 milyon lira finansman gideri oluşmuş. Kurumun elde ettiği 2,2 milyar liralık faaliyet kârının büyük bölümü finansman giderleri karşısında erimiş, yıl sonunda yalnızca 154 milyon lira kâr açıklamış. 2024'te borç batağından çıkmış gibi görünse de 2025 yılında yeniden 271,8 milyon liralık zarar etmiş.

ÇAYKUR çay mı üretiyor, bankalara faiz ödemek için mi çalışıyor; bunu sormak lazım. Sayıştay 39 çay fabrikasında ön soldurma ünitesi bulunmadığını, bu eksiklik nedeniyle yalnızca 2024 yılında yükleme faaliyetleri için 255 milyon lirayı aşan ödeme yapıldığını ortaya koyuyor. Organik çayda tablo daha da düşündürücü. 2024 yılında 8.049 ton organik çay üretilmiş, bunun yalnızca 316 tonu satılabilmiş; depolarda 13.579 ton organik çay bekliyor. ÇAYKUR'un depoları çayla dolarken banka borçları neden büyüyor, bu nasıl bir üretim, stok ve pazarlama politikası?

Diğer taraftan, yaş çay üreticilerimiz artan gübre, işçilik, bakım ve nakliye giderleri karşısında ayakta kalmaya çalışırken açıklanan alım fiyatlarının yetersizliği bir yana, kota ve kontenjan uygulamaları nedeniyle üreticilerimizin ürünlerini özel sektöre daha düşük fiyatlarla satmak zorunda kaldığına ilişkin şikâyetler devam ediyor. Üreticiden fedakârlık bekleniyor ancak yanlış politikaların bedelini yine üretici ödüyor. Öte yandan, yıllardır aynı fabrikalarda alın teri döken mevsimlik işçiler kadro ve iş güvencesi bekliyor; çalışma sürelerinin yetersizliği, kadrolu ve mevsimlik işçiler arasındaki özlük hakkı farkları, ücretlerin geç ödenmesi ve personel alımlarındaki uygulamalar ciddi rahatsızlık yaratıyor. ÇAYKUR'da çalışan mevsimlik işçilerin maaş ödemelerinde yaşanan gecikmeler ve belirsizlikler işçileri mağdur ediyor, işçiler maaşlarını hangi gün alacaklarını bilemiyor. ÇAYKUR işçilerinin haklarını ne zaman vereceksiniz, maaşlarını ne zaman düzene koyacaksınız? Üstelik, bütün bu sorunların yanında 2026 yılında kamuoyuna yansıyan 31.500 tonluk kuru çay satışına ilişkin usulsüzlük iddiaları da var. Kamuoyuna yansıyan iddialara göre ÇAYKUR Yönetim Kurulunun 22 Aralık 2025 tarihli kararıyla ÇAYTAŞ üzerinden gerçekleştirilen 31.500 tonluk çay satışında ürünlerin fiziken teslim edilmediği, tahsilat ve teminat işlerinde sorunlar yaşandığı, bayilere tekrar tekrar ek süreler tanındığı ve 2026 yılındaki fiyat artışlarının bazı satışlara yansıtılmadığı ileri sürülüyor. Dahası, bu işlemlerin mali tablolara etkisi ve kamu gelirlerinin kayba yol açıp açmadığı da tartışma konusu. ÇAYKUR yönetimi olarak sizler bu iddiaları reddederek satışların mevzuata uygun olduğunu açıklasanız da yaptığınız açıklamada dahi satışı yapılan 31.500 ton çayın 4.286 tonunun Haziran 2026 itibarıyla henüz teslim edilmediğini belirtmişsiniz. Buradan soruyoruz: 31.500 tonluk bu satış hangi koşullarda gerçekleşti? Satış bedelinin ne kadarı tahsil edildi? Bayilere neden defalarca ek süre tanındı? Eski fiyatlar üzerinden gerçekleştirildiği ileri sürülen işlemler nedeniyle kamu gelirinin bir kısmında kayıp oluşmuş mudur?

Milyarlarca lira borcu bulunan bir kamu kuruluşunda 31.500 tonluk çay satışına ilişkin böylesine ciddi iddiaların üzeri genel açıklamalarla kapatılmamalı. Komisyonumuza belgelerle ve net açıklamalar yapmanızı bekliyoruz.

Şimdi, bütün bu tespitler, kamuoyuna yansıyan iddialar ve Sayıştay bulguları doğrultusunda kurum yönetimine sorularımız var. ÇAYKUR'un, 2024 yılı 154,35 milyon TL kârla tamamlanmasına karşılık, 2025 yılında 271,8 milyon lira zarar ettiği açıklandı. Kurumun bir yıl içinde yeniden zarara geçmesinin temel nedenleri nelerdir? Üretim maliyetleri, finansman giderleri, stok değerlendirmeleri ve satış gelirlerinin bu sonuçtaki planları ayrı ayrı nelerdir? ÇAYKUR'un, 2024 yılı sonu itibarıyla 9,6 milyar TL banka borcu ve 1,81 milyar TL finansman gideri bulunuyor. 2025 ve 2026 yıllarında banka borcu ve finansman giderleri ne düzeye ulaşmıştır? Türkiye Varlık Fonuna devredilmesinden bugüne kadar ÇAYKUR'un her yıl açıkladığı kâr ve zarar tutarları, nakit sermaye destekleri ve toplam borçları ne kadardır? Bu dönemde mali yapıyı güçlendirmek için önemli kararlar alınmış mıdır?

ÇAYKUR'da işçi maaşlarını, çalışılan ayı takip eden, ayın 20'sinden sonra yatırıldığına ve ödeme gününün belirsiz olduğuna ilişkin şikâyetler bulunmakta. Kadrolu ve mevsimlik işçilerin ücret ödeme tarihleri nelerdir? Son üç yılda, ücretlerin toplu iş sözleşmesinde belirlenen tarihlerden sonra ödendiği dönem olmuş mudur? Son üç yılda işçi maaşı, fazla mesai, ikramiye, kampanya, prim ve toplu sözleşme farklarının ödenmesinde gecikme yaşanmış mıdır? Yaşandıysa kaç işçi etkilenmiş, gecikmelerin toplam tutarı ne olmuş, işçilere gecikme nedeniyle herhangi bir faiz ödenmiş midir?

ÇAYKUR'un merkez ve taşra teşkilatlarında bugün itibarıyla kaç kadrolu işçi, kaç mevsimlik işçi, kaç memur ve kaç sözleşmeli personel bulunmaktadır? Fabrika bazında çalışan, kadroda bulunan ve sözleşmesi askıda olan personel sayısı nedir? Yıllardır aynı fabrikada çalışan mevsimlik işçiler neden hâlâ sürekli ve güvenilir istihdam kapsamına alınmamaktadır? Kurumun bu yönde bir hazırlığı var mı? 2026 yılında 150 geçici işçiye sözleşmeli personel statüsüne geçiş imkânı tanınırken diğer çalışanlar neden kapsam dışında bırakılmıştır? Kadrolu ve mevsimlik işçilerin ücret, banka promosyonu, sosyal hak, ikramiye ve çalışma koşullarındaki farklılıklar nelerdir? Aynı işi yapan çalışanlar arasında statü nedeniyle ortaya çıkan eşitsizliklerin giderilmesi için hangi düzenlemeler planlanmakta? Mevsimlik işçi alımlarında başvurudan önceki altı ay SGK'li çalışmamış olma şartı uygulanmış mıdır? Bu şart nedeniyle kaç başvuru reddedilmiştir? Yılın bir bölümünde çalışabilen işçilerin, geri kalan aylarda başka işlerde çalışmasının fiilen zorlaştırılmasının sebebi nedir? Fabrikalarda işçi eksikliğine ilişkin şikâyetler bulunmakta. Son üç yılda fabrika bazında kaç işçi emekli olmuş, kaç yeni işçi alınmıştır?

ÇAYKUR'un 2024 yılında yaklaşık 783 bin ton, 2025 yılında ise 823 bin ton yaş çay alımı gerçekleştirdiği görülüyor. 2026 yıl için hedeflenen 823 bin tonluk alımın ne kadarını gerçekleştirdiniz? ÇAYKUR, 2026 yılında kilogram başına 35 TL yaş çay alım fiyatı açıkladı. Buna rağmen üreticilerin kota ve kontenjan nedeniyle çaylarını özel sektöre 25 lira ile 26 liradan sattıklarına ilişkin haberler var. Bu şikâyetlerle ilgili kaç üretici başvurusu yapılmıştır? Üreticilerin yaşadığı fiyat kayıplarını önlemek amacıyla hangi tedbirleri aldınız? Yaş çay alımlarında uygulanan günlük kontenjan ve dekar başına kota hangi ölçülere göre belirlenmekte. Kontenjan uygulamasının üreticiyi özel sektöre yönlendirdiği doğru mudur? Yaş çay alım fiyatı belirlenirken gübre, işçilik, nakliye, bakım, enerji ve diğer üretim maliyetlerine ilişkin hangi hesaplamalar esas alınmıştır? Son beş yılda kilogram başına üretim maliyeti ile açıklanan alım fiyatı ne olmuştur? Son beş yılda ÇAYKUR'a kaç kadrolu ve mevsimlik işçi alındı? İşçi alımlarında kura, sınav, mülakat ve diğer değerlendirmeler hangi usullerle yapılmış, işe alımlarla ilgili kaç itiraz, idari inceleme ve dava bulunmakta? ÇAYKUR'un son beş yılda gerçekleştirdiği yaş çayda yükleme, nakliye, ambalaj, bakım, onarım ve diğer hizmet alımlarının toplam tutarı nedir? İhaleler kaç farklı firmaya verilmiştir? Aynı yüklenicilerinden, birden fazla fabrikadan iş aldığı ihaleler ve bu ihalelerin rekabet koşulları nelerdir?

Sayıştay 2024 yılında ön soldurma ünitesi eksikliği nedeniyle 255 milyon TL'yi aşan yükleme bedeli ödendiğini tespit etmiştir. Bu eksikliklerin giderilmesi için hangi fabrikalara yatırım yapılmıştır? ÇAYKUR'un 2024 yılı sonunda 13.579 ton organik çay stoku bulunduğu tespit edilmiş, 2025 ve 2026 yıllarında organik çay üretimi ve satış miktarları ne olmuştur? Güncel organik çay stoku kaç tondur? Stokların toplam maliyeti ve olası değer düşüklüğü ne kadardır?

Son olarak da 2024 yılında 14,1 milyar TL'ye ulaşan toplam stok değerinin 2025 ve 2026 yıllarındaki karşılığı nedir? Stokların ne kadarı bir yıldan, iki yıldan ve üç yıldan uzun süredir depolarda beklemektedir? Satılabilirlik ve kalite kaybına ilişkin incelemelerin sonuçları nelerdir?

Teşekkür ediyorum. Başarılar diliyorum.