MEHMET AKALIN (Edirne) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Değerli milletvekilleri, kıymetli TOKİ yöneticileri ve kurumlarımızın kıymetli temsilcileri; öncelikle, 6 Şubat depremlerinin ardından yürütülen konut çalışmalarında emeği geçen herkese teşekkür etmek istiyorum. Böylesine büyük bir afetin ardından 100 binlerce vatandaşımızın yeniden güvenli konutlara kavuşturulması son derece kıymetlidir. Evet, bugün burada, TOKİ'nin 2023 ve 2024 yılı faaliyetlerinin denetimini gerçekleştiriyoruz. Dolayısıyla açıklanan hedefler kadar bu hedeflerin gerçekleşme düzeyini ve kamu kaynaklarının nasıl kullanıldığını değerlendirmek durumundayız. Ben de biraz bu kısım üzerinde değerlendirmeler yapmak istiyorum.

Sayın Başkan, TOKİ'nin, faaliyetlerine ilişkin açıklamalarını incelediğimizde aynı yıla ait gerçekleşme rakamları arasında açıklığa kavuşturulması gereken önemli farklılıklar olduğunu görüyoruz. 31 Aralık 2024 tarihinde TOKİ Başkanımız, 2024 yılı içerisinde 205.729 konutun ihalesinin yapıldığını ve 70.451 konutun teslim edildiğini açıkladı ancak 30 Nisan 2025 tarihinde yine bu Komisyonda, 2024 yılı için 213.800 konutun ihale edildiğini ve 126 bin konutun teslim edildiği ifade ediliyor. Aynı kurum, aynı yıl için iki farklı ihale ve iki farklı teslim tarihi veya rakamı açıklıyor. İhale sayılarında 8.071, teslim sayılarında ise 55.549 konutluk fark bulunuyor. Şimdi, bu farklılıkların hangi kapsamda veya hesaplama yönteminden kaynaklandığını, yıl sonu verilerinde sonradan bir güncelleme yapılıp yapılmadığını öğrenmek istiyoruz çünkü milyonlarca vatandaşın konut ihtiyacını karşılamakla görevli bir kurumun faaliyetlerini denetleyebilmemiz için öncelikle açıklanan rakamların açık, karşılaştırılabilir ve tutarlı olması gerekiyor.

Sayın Başkan, Türkiye'nin konut ihtiyacının ne kadar büyük olduğunu resmî veriler de ortaya koyuyor. Çevre, Şehircilik ve iklim Değişikliği Bakanlığının kendi açıkladığı verilere göre ülkemizin yıllık ortalama 600 bin konut ihtiyacı bulunmakta. TÜİK 2025 yılı verilerine göre nüfusun yüzde 27'si kiracı, üstelik hanelerin yüzde 84,7'si konut masraflarının bütçelerine az ya da çok yük getirdiğini ifade ediyor. Merkez Bankasının 2026 yılının ikinci çeyreğine ilişkin piyasa değerlendirme verileri de oldukça çarpıcı. 100 metrekarelik bir konut için hesaplanan ortalama kira değeri Türkiye genelinde yaklaşık 25.800 lira, İstanbul'da ise 44.300 lira seviyesindedir. Bugün dar gelirli bir vatandaş için konut sahibi olmak giderek zorlaşırken kirada yaşamak da aile bütçelerini ciddi şekilde zorlamaktadır. Türkiye'de genişletilmiş asgari ücretle çalışan yani asgari ücret ve asgari ücretin yüzde 110'u kadar gelir elde eden vatandaşlarımızın sayısının 10 milyonun üzerinde olduğu düşünüldüğünde sosyal konut projelerinin zamanında tamamlanması hayati önem taşımaktadır. 2022 yılında büyük umutlarla açıklanan 250 Bin Sosyal Konut Projesi'nde konutların iki yıl içerisinde teslim edileceği duyurulmuştu ancak 2024 yılı sonunda yalnızca 7.727 konut teslim edilmişti; bu da açıklanan hedefin yaklaşık yüzde 3'üne tekabül etmektedir. Nisan 2025'te bu sayı 24.380'e yükseldi. Şimdi, 500 bin yeni sosyal konut hedefinden bahsediyoruz. Sürekli değişen bu rakamların sebebi nedir? Bizler anlayamadık; sayın TOKİ yetkilileri, lütfen, bizi aydınlatırlarsa çok memnun oluruz. Elbette yeni konutlar yapılmalı, yeni projeler hayata geçirilmeli ancak önceki 250 bin konutluk taahhüdün bugün hangi aşamada olduğunu, gecikmelerin nedenlerini ve güncel teslim takvimini vatandaşlarımızın bilmeye hakkı var diye düşünüyorum. Çünkü bir sosyal konutun teslimindeki gecikme, o konutu bekleyen aile açısından aylarca, bazen yıllarca daha kira ödemek anlamına gelmektedir.

Sayın Başkan, Sayıştayın tespitleri de üzerinde ciddiyetle durulması gereken hususlar içermektedir. TOKİ'nin 2024 yılı dönem net kârı 77 milyar 517 milyon liradır. Aynı yıl sonu itibarıyla kurumun toplam yabancı kaynakları yani öz kaynakları dışındaki yükümlülükleri 948 milyar lirayı aşmaktadır. Bu büyüklükte mali faaliyet yürüten bir kurumda muhasebe sisteminin güvenilirliği ve mali tablolarının doğruluğu son derece önemlidir. Üstelik Sayıştay, TOKİ'nin 1997 yılında yürürlüğe giren Mali İşler ve Muhasebe Yönetmeliği'nin güncel ihtiyaçları karşılamakta yetersiz kaldığını ve mevcut sistemden üretilen mali tabloların gerçek mali durumu yansıtmakta yetersiz olduğunu belirtmektedir. Bu husus 2019 yılından itibaren önceki denetimlerde de gündeme getirilmiştir. Ayrıca, muhasebe sistemi ile yazılım arasındaki uyumsuzluklar nedeniyle bazı kayıt ve belgelerin Sayıştaya süresinde gönderilemediği tespit edilmiş. Şimdi, bir kamu kurumunda aynı muhasebe sorununun yıllarca devam etmesini nasıl açıklayacağız? Daha da önemlisi, Sayıştayın 2024 yılına ilişkin bir başka tespiti de var: TOKİ'nin yıl sonunda kurum ve kuruluşlardan 47 milyar 452 milyon lira alacağı bulunurken ilgili hesaplarında yaklaşık 44 milyar lira banka borcu görülüyor. Sayıştay diğer kamu kurumları adına yürütülen işlerde nakit akışının hak ediş ödemelerine uygun planlanmaması nedeniyle borçlanmaya başvurulduğunu ve bunun finansman maliyetini artırdığını belirtiyor, o zaman buradan soruyorum: Kamu kurumları arasındaki ödeme ve tahsilat uyumsuzluğunun TOKİ'ye yüklediği toplam finansman maliyeti ne kadardır, bu maliyeti hangi kurum karşılamaktadır? Ayrıca, Sayıştay bazı yapım işlerinde yeni birim fiyatların mevzuata uygun belirlenmediğini ve öngörülemeyen bir durum bulunmadığı hâlde iş artışları yapıldığını tespit etmiştir. Bu işlemler nedeniyle sözleşme bedellerinde ne kadar artış meydana gelmiştir, hatalı fiyatlandırmaların mali karşılığı hesaplanmış mıdır, varsa fazla ödemeler için hangi idari işlemler yapılmıştır?

Sayın Başkan, TOKİ'nin görevi son derece önemli. Bu kurumun güçlü, güvenilir ve başarılı olmasını hepimiz istiyoruz ancak başarıyı yalnızca açıklanan veya sunumları yapılan proje sayılarıyla ölçmek Türk halkına yapılacak büyük bir haksızlık olur. O sebeple ihale edilen konut ile teslim edilen konutun, açıklanan kâr ile katlanılan finansman maliyetinin, verilen taahhüt ile gerçekleşen sonucun birlikte değerlendirilmesi ve bu şekilde açıklanması gerekmektedir. Bizim beklentimiz açıktır: TOKİ'nin faaliyetlerine ilişkin rakamların açıklığa kavuşturulması, Sayıştay bulgularının giderilmesi ve vatandaşlarımıza verilen konut taahhütlerinin gerçekleşme takviminin kamuoyuyla paylaşılmasıdır. Çünkü her açıklanan konut hedefinin arkasında yıllardır evine kavuşmayı bekleyen bir aile bulunmaktadır. Bu insanların beklediği şey yeni bir rakam açıklanması kadar daha önce verilen sözlerin yerine getirilmesidir diyor, saygılar sunuyorum.