MEHMET TAHTASIZ (Çorum) - Sayın Başkan, sayın milletvekilleri, Sayın Genel Müdür, Sayın Sayıştay temsilcileri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

İller bankası, ülkemizin kurtarıcısı, Cumhuriyetimizin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün talimatıyla 11 Haziran 1933 tarihinde "belediyelerin bankası" adıyla kurulmuştur. Doksan üç yıllık köklü geçmişiyle ülkemizin 81 ilinde 1.485 yerel yönetimiyle iş birliği içerisinde faaliyet gösteren İller Bankası, yerel kalkınmanın ve şehirlerimizin altyapı yatırımlarının en önemli finansman kuruluşlarından birisidir. Atatürk'ün bu kurumu oluştururken ortaya koyduğu temel anlayış, belediyelerimizin güçlendirilmesi, şehirlerimizin kalkınması ve vatandaşlarımızın çağdaş yaşam koşullarında illerinde, ilçelerinde yaşamasıdır. İller Bankası, herhangi bir siyasi partinin değil, milletimizin bankasıdır. Belediyelerin hangi siyasi parti tarafından yönetildiğine bakılmaksızın kamu kaynaklarının adil, eşit, şeffaf ve objektif kriterlere dayanarak dağıtılması esastır.

Her ne kadar iktidar seçimde, sandıkta kaybettiği belediyeleri seçmenin iradesine ipotek koyarak 3T; teklif, tehdit, tutuklama formülüyle, kamuoyunda çokça tartışılan transferlerle siyasi etiğe yakışmayan bir şekilde kendi partisine katsa da belediyeler hangi siyasi kimliğe sahip olursa olsun vatandaşlarımızın kamu hizmetlerinden eşit yararlanması hakkı vardır. Ama bu son zamanlarda maalesef bazı belediyeler göz ardı edilmekte.

Türkiye'nin en önemli turizm merkezlerinde, özellikle yaz aylarında nüfusun on kat artması, yerel yönetimlerin altyapı ve hizmet kapasitesinin üzerine çıkarak ciddi sıkıntılar oluşturuyor. Örnek olarak Muğla, Antalya, Aydın, İzmir, Balıkesir, Mersin gibi illerin kıyı ilçelerinde içme suyu, kanalizasyon, atık su arıtma, çöp toplama, ulaşım, bakım ve çevre temizliği hizmetlerindeki faaliyetler önemli ölçüde fazlalaşıyor. Örneğin nüfusu 200 bin civarında olan Bodrum'un Fethiye'nin, Marmaris'in, Çeşme'nin yaz aylarındaki nüfusu 1 milyonu geçiyor. Diğer yazık bölgelerde de durum aynı yani nüfusları en az 5-6 kat artıyor. Ancak bu il ve ilçelerimizde resmî nüfuslara göre ödenek ayrıldığından dolayı-belediyelerin temel ve haklı talebi- İller Bankası paylarının yalnızca kayıtlı nüfusa göre değil, yaz aylarında hizmet verilen fiilî nüfus da dikkate alınarak değerlendirilmesi gerekiyor. Çünkü o yaz aylarında insanların yoğunluğundan dolayı belediyelerin bir kaynak aktarması, fazlaca eleman çalıştırması gerekiyor. Bunu dikkate alıyor musunuz? İller Bankası, yaz aylarında nüfusu 10 kata çıkan turizm ilçelerindeki belediyelerimizin fiilî nüfusu dikkate alınacağı ve belediyelere ilave kaynak aktarılacağı yönünde bir finansman modeli üzerinde çalışıyor mu? En azından şu anda vatandaşlarımızın 2 tane ikametgâh birincisi ve ikincisi diye en azından o bölgelerde yaşayan insanlarımızın ikinci nüfus kayıtları da göz önüne alınarak o ilçelerdeki ödeneklerin artırılması gerekiyor.

Şimdi, bazı sorularımız var: İller Bankası AŞ 2023 yıllını 4 milyar 127 milyon TL net dönem kârıyla kapatırken 2024 yılında 17 milyar 207 milyon net dönem kârıyla kapatmış. Bu iki yıl arasında ortaya çıkan yüksek kâr artışının kalem bazında gerekçeleri nelerdir? 2024 yılında net kârda meydana gelen artışın ne kadarı faiz gelirinden , ne kadarı ücret ve komisyon gelirinden, ne kadar tek seferlik veya olağan dışı gelirlerden kaynaklanmaktadır? 2021-25 yılları ile 2026 yılının ilk dokuz ayında İLBANK tarafından hangi belediyelere, hangi projeler için, ne kadar kredi ve hibe sağlanmıştır? Bu kaynakların siyasi parti ve belediye bazında dağılımını açıklayabilecek misiniz? 2020 yılında yüzde 100 hibeyle tamamlanan 102 projenin 99'unun AKP, MHP veya kayyum yönetimindeki belediyelere ait olduğunu -tabii, kayyum derken sizin atamış olduğunuz yani Hükûmetin atamış olduğu kayyumlar olduğunu- biliyoruz. 2021 yılında ise yüzde 100 İLBANK kredisiyle tamamlanan 43 projenin 42'sinin AKP'li, 1'inin de MHP'li belediyelere ait olduğu açıklanmıştı. Bu dağılımın gerekçesi nedir? Bunu kendi düşüncenizle mi yapıyorsunuz? Yoksa birilerinin, iktidar partisinin talimatıyla mı bu işleri yapıyorsunuz? Finansman veya hibeler belediyelerin ait olduğu partiye göre mi veriliyor, yoksa yerel yönetimlerin ihtiyaçlarına göre mi veriyorsunuz? Son beş yılda belediyelerden gelen kredi ve hibe başvurularının kaçı kabul edilmiş, kaçı reddedilmiş? Reddedilen başvurular hangi belediyelere ait ve ret gerekçeleri nelerdir?

Bir önceki üst komisyon toplantısında belediyelere ne kadar kredi ve hibe verildiği şeklinde sorularım belediye isimleri "ticari sır" gerekçesiyle bize açıklanmamıştı. Ancak hibe, kredi proje ödeneği ve belediye gelirlerinden yapılan yasal pay dağıtımı farklı hukuki işlemlerdir. Hepsinin tek bir "ticari sır" başlığı altında değerlendirilmesinin yasal dayanağı nedir? Kamu kaynaklarıyla finanse edilen belediye yatırımlarının hangi belediyelere kullanıldığını açıklamanız gerekiyor çünkü bu önemli bir şey. Kendi ilimde de biz bunu yaşıyoruz. Bazı belediyelerimiz maalesef korunuyor. Bazı belediyelerimiz göz ardı ediliyor. Belediyelerimizin kredi talepleri var, belediyelerimiz altyapısını yenileyecek, belediyelerimizde sorunlar var ama maalesef kredi talepleri göz ardı ediliyor. 2025 yılında 57,17 milyar TL faiz geliri elde eden bankanızın bu gelirinin yaklaşık 46,75 milyar TL'sini diğer bankalardan, yalnızca 9,81 milyar TL'sini kredilerden kaynaklandığı yazıyor. İLBANK'ın asli görevi belediyelerin altyapı yatırımlarını finanse etmekten faiz gelirlerinin büyük bölümünü diğer bankalardan elde edilmesini nasıl açıklayacaksınız? Bu kaynakların belediye yatırımlarına yönlendirilmesi gerekirken gerekirken önünde engeller mi var, bu engeller nelerdir? Yani İLBANK'ın başka bankalarda para yatırıp faiz geliri elde etmesini nasıl açıklayacaksınız bilemiyorum. 2025 yılında yaklaşık 6,04 milyar TL hibe kullandırılırken bankanın net dönem kârı 20,99 milyar TL olmuş. Hibe havuzundan bekleyen ve henüz kullandırılmayan kaynak ne kadardır? 2024-25-26 yıllarında belediyelerin genel bütçe vergi gelirleri paylarından toplam ne kadar kesinti yaptınız? Bu kesintilerin ne kadarı İLBANK kredi borçlarından, ne kadarı SGK, vergi ve diğer kamu alacaklarından kaynaklanmaktadır? Son üç yılda hangi belediyelerden, hangi dayanakla, ne kadar kesinti yapıldığını açıklamanızı istiyoruz. Özellikle iktidara yakın olmayan belediyelerden yaptığınız kesintileri en azından açıklarsanız biz orada zaten süreci işleyebiliriz. Daha önceki süreçte İzmir Büyükşehir Belediyesinin gelirlerinden dört ayda yaklaşık 6 milyar TL kesinti yapılmıştı. İzmir Büyükşehir Belediyesi kısa bir süre önce ballı teklifler ve tehditler kabul edilmezse tutsaklıktan korktuğundan dolayı tartışmalı bir şekilde AK PARTİ'ye geçti. 2024 yılından 2026 yılının ilk dokuz ayına kadar İzmir Büyükşehir Belediyesinin gelirlerinden ne kadar kesinti yaptınız? İzmir Büyükşehir Belediyesinin AK PARTİ'ye geçmesinin ardından yapılan bu kesintilere devam edecek misiniz? Bunu kamuoyu gerçekten merak ediyor. Yani, şu anda İzmir Büyükşehir Belediyesine sizin özellikle 2024'ten 26 yılına kadar yapmış olduğunuz kesintileri ve 2026'da AK PARTİ'ye geçtikten sonraki yapacağınız kesintileri kamuoyu çok merak ediyor. Bankanız 2025 yılında yaklaşık 29,98 milyar TL tutarında yatırım amaçlı gayrimenkul edindi mi? Edindiyse bunlar nelerdir? Belediyelerin altyapı ve finansman ihtiyaçları devam ederken bu büyüklükte gayrimenkul yatırımı yapılmasını doğru buluyor musunuz? Taşınmazlar kimlerden, hangi bedellerle ve hangi değerlendirme raporlarına dayanarak satın alındı? Sayıştayın 2025 yılı AFAD denetiminde bazı proje ödeneklerinin mevzuata aykırı biçimde İLBANK'a aktarıldığı yönündeki tespitler kamuoyuna yansıdı. Bankanıza aktarılan toplam tutar ne kadardır? Bu kaynakların ne kadarı fiilen projelerde kullanılmış, ne kadarı harcamada bekletilmiştir? 6 Şubat depreminin ardından afet bölgesindeki belediyelerin altyapısını yeniden inşa etmek amacıyla İLBANK tarafından 2023 ve 2026 döneminde toplam ne kadar kaynak aktarıldı, kaç proje tamamlandı, kaç proje devam etmekte ve kaç proje gecikmiştir? Gecikmelerin sebepleri nelerdir? Son üç yılda İLBANK yönetim ve denetim kurulu üyelerine Genel Müdürlük üst yönetimine ödenen ücret, huzur hakkı, ikramiye, prim ve diğer mali hakların toplamı ne kadardır? Yönetim ve denetim kurullarında başka kamu kurumlarında görev yapan üyeler var mıdır? Bu üyelerin görevleri ve mali hakları nelerdir? İLBANK 2025 yılı Stratejik Plan değerlendirmesinde performans göstergelerinin bir bölümünün gerçekleşmediği veya kısmen gerçekleştiği belirtilmekte. Hedeflenen ancak tamamlanamayan belediye altyapı yatırımları hangileridir? Gerçekleşmeyen hedeflerden sorumlu birimler hakkında herhangi idari ve mali değerlendirmeler yapılmış mıdır? İhtiyacınız olmasa da reklam veriyorsunuz. 2023, 24, 25, 26 yıllarında reklam giderleriniz ne kadar olmuştur? Hangi kurumlara reklam verildi? Rakamlarını ayrı ayrı açıklamanızı istiyoruz çünkü reklam giderlerinizle, aslında ihtiyacınız olmayan reklam giderlerinizle birçok ilçemizin, ilimizin altyapı sorununu çözebilirdiniz.

Sayın Genel Müdür, son olarak seçim bölgem ve memleketim Çorum'la ilgili de sorularım olacak. Çorum'da son beş yılda Çorum Belediyesi ve ilçe belediyeleri olarak Çorum'a aktarılan hibe tutarları ve finansman tutarı ne kadardır? Bu bağlamda hangi belediyemize ne kadar hibe, ne kadar finansman sağlanmıştır? Bu çok önemli çünkü yani en azından ayrım yapmıyorsanız... Bu göndermiş olduğunuz tabloda Çorum ilinde ayrım yapıp yapmadığınız ortaya çıkacak. Yine, son beş yılda, yıl yıl, isim isim belirtmek kaydıyla Çorum merkez ve ilçelerinde hangi belediyede hangi bedelle, hangi hizmetleri tamamladınız ve tamamlanmasına katkı koydunuz? Çorum'un 759 köyünün yaklaşık yüzde 80'inde temiz içme suyu problemi var. Su depoları otuz, kırk yıllık, arıtma sistemi yok, kimi köyümüzde ise içme suyu hattı dahi yok. Bu bağlamda Çorum'un köylerindeki içme suyu problemlerinin çözülmesi noktasında Çorum İl Özel İdaresi tarafından İller Bankasına bir başvuru olmuş mudur? Olduysa bunun için ne kadar ödenek ayrılmış ve ne kadar ücret ödenmiştir? Son beş yılda KÖYDES projeleri kapsamında Çorum'a hangi yıl, ne kadar ödenek ayrılmış? Bu ödeneklerin yerinde kullanılıp kullanılmadığına ilişkin bir denetim yaptınız mı? Çorum ilçe belediyelerimizden Ortaköy, Sungurlu, Kargı Belediyelerimizin kredi talepleri var. Ayrıca Mecitözü Belediyemizin de işçi tazminatlarını ödeyebilmek için kredi talebi var. Bu taleplerin uygun gördüğünüz takdirde gereğinin yapılmasını arz ediyoruz.

Teşekkür ediyoruz, çalışmanızda başarılar diliyorum.