ORHAN SÜMER (Adana) - Başkanım ben de teşekkür ederim.

Özellikle sözlerime başlarken bu tür kurumlarda Mecliste daha önce görev yapmış ve -Bakan Yardımcılığı- Nevzat abi gibi isimlerin bu tür kurumlarda olması Meclisle kurumlar arasında iletişimi rahat sağladığı için ben kendi adıma teşekkür ederim. Tüm, inşallah, Bakanlıklarda böyle iletişimi sağlayacak, geçmişte deneyimli arkadaşlarımızın olması önemli.

Eti Maden ülkemiz açısından son derece önemli ve stratejik bir kamu kuruluşu. Türkiye de dünya bor rezervlerinin yaklaşık yüzde 70'ine sahip; ayrıca, pazarın da yüzde 61'ini elinde tutuyor. Kuruluş 2024 yılında 1.322 milyar dolar ihracat geliri elde etmiş; dolayısıyla, karşımızda ekonomik açıdan çok büyük bir kuruluşumuz bulunuyor.

Yalnız ben de İzzet Vekilimin söylediği birkaç konuda bilgi almak istiyorum. Mesela, 2023 yılında 18 milyar 83 milyon lira olan dönem kârı 2024 yılında 29 milyar 309 milyona yükselmiş fakat burada Eti Maden elde ettiği ekonomik güçle yeni yatırımlara ve teknolojiye, üretim kapasiteli nitelikli insan kaynağına, daha yüksek katma değerli ürünlere yatırım yapmayı düşünüyor mu? Çünkü elinde büyük bir bütçe var.

2024 Yılı Yatırım Programı'nda Eti Maden için 4 milyar 960 milyon liralık yatırım öngörülmüş ancak gerçekleşen yatırım harcaması 2 milyar 552 milyon lira seviyesinde kalmış yani yatırım programlarında bazı aksaklıklar oluşmuş. Daha da dikkat çekici olan bir önceki yıl rakamı: 2023 yılında gerçekleşen yatırım harcaması 4 milyar 32 milyon lira iken 2024 yılında bu rakam 2 milyar 553 milyon liraya gerilemiş yani Eti Maden dönem kârı yaklaşık 18 milyardan 29,3 milyar liraya yükselmiş, gerçekleşen yatırım harcaması yaklaşık yüzde 37 oranında azalmış. Eti Maden 2024 yılında planladığı yatırımın yaklaşık yarısını gerçekleştirememiş; bu yatırımlar neden gerçekleşmedi? Projelerde mi aksaklıklar veya ihale süreçlerinde mi sorun çıktı? Ödenekler niye kullanılmadı?

Sayıştay da bazı önerilerde bulunmuş. Yani bir tarafta 4 milyar 960 milyon liralık yatırım programına karşılık 2 milyar 553 milyon liralık gerçekleşme var, diğer tarafta da Sayıştay yatırım yapım işlerinde ortalama 5-6 kez süre uzatımı kullanıldığını ve bunun artık alışkanlık hâline geldiğini belirtmiş. Bu gecikmelerin kamuya maliyeti bazı projelerde yatırımın kendi maliyetlerini de aşmış durumda. Örneğin, Emet Sülfürik Asit Üretim Tesisinin doğrudan maliyeti yaklaşık 867,7 milyon lira iken gecikmenin oluşturduğu alternatif maliyet 1 milyar 783 milyon lirayı aşmış yani 2 katını bulmuş.

Bir başka konu da yine Sayıştay raporunda Eti Madenin çeşitli işletmelerinin güneş, rüzgâr ve jeotermal enerji açısından önemli potansiyellere sahip olduğunu; buna karşı, yenilenebilir enerji ve yağmur suyu hasadı konusunda yapılan çalışmaların bu potansiyellere göre yetersiz kaldığını belirtmiş yatırımlar konusunda.

Yine, yoğun üretim yapan bir kamu kuruluşu açısından kendi enerjisini daha fazla üretmek aynı zamanda üretim maliyetleri açısından da önem taşımaktadır. Eti Maden kendi enerji ihtiyacının ne kadarını yenilenebilir kaynaklardan karşılıyor ve bu oranı önümüzdeki yıllarda nasıl artırmayı düşünüyorsunuz?

Bor ürünlerinde de daha yüksek katma değerli ürünlerin payı ne kadardır? Bunlara yatırım yapılacak mıdır?

Beylikova lityum, bor karbür ve diğer stratejik yatırımların üretime geçiş takvimleri ne zaman olacaktır? Kurumumuzun bununla ilgili bir çalışması var mı?

Yine dikkat çeken bir diğer durum da: 2024 raporundaki bu tabloya göre -biraz önce diğer vekil arkadaşımız da bahsetti- 2024'te 295 kişi kurumdan ayrılmış, 2025 yılında da 327 kişi ayrılmış; toplam 588 kişi; bunların ayrılış nedenleri nelerdir?

Şimdi, bazı konularda eleştirimiz oluyor, çok yüksek maliyetli ama bu kurum farklı bir kurum yani çok basit demeyelim de çok düşük ücretlerle çalışılması mümkün değildir. Yani bu konuda, ayrılanlar ücretle mi ilgili veya başka sorunla mı ilgili ayrılmıştır? Bununla ilgili de bilgi verirseniz memnun olurum.

Teşekkür ederim, çalışmalarınızda başarılar dilerim.