HÜSEYİN OLAN (Bitlis) - Teşekkürler Başkan.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri, kurumların değerli yöneticileri; ben de usul açısından bir belirleme yaparak başlamak istiyorum.

Bugün itibarıyla kurumların 2023-2024 yıllarını yaklaşık üç ay boyunca tartışacağız. Öyle ki o dönemin hiçbir kararında belki imzaları olmayan yönetim kurulu ve yöneticilerle bunu değerlendireceğiz. Buradan Sayıştaya sormak lazım: 2025 yılı elinizde hazır değil mi? Şayet "Usul yerini bulsun." diyorsanız bari 2025 yılını da getirip görüşseydik. Bir yıl eksik, bir yıl fazla, artık neyse ama yıllardır çok geriden gelen ve denetim yaptığımızı zannettiğimiz ama asli görevini yerine getiremeyen bir Komisyon durumuna düşmüş durumdayız. Bu eleştirimi de tüm toplantılarda tekrar etmemek adına hepsine yaptığımı var saymanızı rica ediyorum.

Et ve Süt Kurumuna gelirsek, önümüzdeki tabloya göre Et ve Süt Kurumu 2024 yılında 11 milyar 17 milyon 971 bin 772 lira net kâr etmiş, bir yıl öncesi 550 milyon lira kâr etmiş, ondan önceki dört yılın tamamında zarar vardı. İlk bakışta bir başarı hikâyesi gibi duruyor ama Sayıştay raporlarına bakacak olursak Kurumun 2024'teki mal alımlarının yüzde 93'ü üzerinde ithalat, yerli üreticiden yapılan alım yüzde 6,5; satışların yüzde 56'sı canlı hayvan yani bu Kurum 2024'te esas olarak şunu yaptı: Yurt dışından sığır getirdi, 554.465 baş hayvan besiciye sattı, bu satıştan elde ettiği kâr 7 milyar 804 milyon lira. Sayıştay oranını da yazmış: Maliyetin yüzde 33,65'i üzerinde. Bitmedi, besici bu hayvanın parasını aylar öncesinden peşin yatırıyor, Kurum o parayı bankada değerlendiriyor. 2024'te bu yoldan yazılan faiz geliri 3 milyar 573 milyon 639 bin 732 lira. Sayıştayın cümlesiyle söylüyorum: Kurumun kasasındaki 11,9 milyar liranın tamamına yakını besiciden avans olarak alınan paranın mevduatta değerlendirilmesinden oluşuyor. Bu iki kalemi topladığımızda vergi öncesi kârın yüzde 79'una ulaşıyoruz. Demek ki bu 11 milyar kombinada kesilen hayvandan, mağazada satılan kıymadan gelmedi, besicinin cebinden geldi. Sonra nereye gitti? Sayıştay onu da yazmış: 5 milyar 379 milyon lirası temettü avansı olarak Hazineye ödendi.

Değerli üyeler, bu Kurumun ana statüsünün 5'inci maddesi çok açık: Görevi et ve süt fiyatlarındaki dengenin üretici ve tüketici aleyhine bozulmasını önlemek. Aynı madde, bu görev kuruma yük getirirse bunun tarımsal destekleme bütçesinden karşılanacağını da söylüyor yani kural şu: Bütçe kurumu destekler, kurum üreticiyi ve tüketiciyi korur ama uygulama tersi oluyor, Kurum üreticiden kazanıyor, hazineye aktarıyor. Peki, üretici korunmuş mu? Sayıştayın 2024 raporunun 37'nci sayfasında bir tablo var. Kurumun ithal ettiği karkas etin satış fiyatı ile yine Kurumun kendi hesapladığı yerli üretici maliyeti ay ay, yan yana konmuş. 12 ayın 12'sinde de ithal et. Yerli üreticinin maliyetinin altında satılmış, aralık ayında satış fiyatı 260 lira, üretici maliyeti 313 lira 70 kuruş, maliyeti hesaplayan da Kurum, o maliyetin altında fiyat belirleyen de Kurum.

Sayın Genel Müdür bize gönderdiği konuşma metninde "Temel önceliğimiz üretici maliyetlerini gözeterek üretimin daralmamasıdır." diyor. Sayıştay ise üretici maliyetlerinin dikkate alınmadığını yazıyor ve sonucunu da söylüyor. Şimdi, hangisini dikkate almak lazım? Tüketici korunmuş mu? Sayıştay bu ithal etin kime verildiğine de yazmış. Perakendecilere, et sanayicilerine, otellere, 2024'te satışların yüzde 63'ü özel sektöre gitmiş. Kurumun kendi mağazalarının payı yüzde 14. Yurttaş mağaza önünde -demin vekilimiz de gösterdi fotoğrafı- kuyrukta beklerken ucuz et zincire, sanayiciye, otele gitmiş. O etin tezgâha kaç liradan çıktığını izleyen bir mekanizma var mı?

Şimdi, Kurumun kendi tesislerine bakalım. Sayıştayın 2023 raporuna göre kombinaların kesim kapasitesinin kullanım oranı yüzde 8,1'dir, yüzde 92'si boş. Kendi bölgeme bakıyorum Ağrı, Bingöl, Diyarbakır, Erzurum, Van bu 5 kombinanın yıllık büyükbaş kesim kapasitesi 182.226 baş. 2023'te kesilen 7.176 baş yüzde 4 bile değil. Hayvancılığın tek geçim kaynağı olduğu, meranın küçükbaşın yurdu olan bir coğrafyada kamunun kombinası boş duruyor, hayvan Brezilya'dan, Uruguay'dan gemiyle geliyor.

Küçükbaş meselesi ayrı bir ibret. Sayıştay iki yıl üst üste yazmış, küçükbaş hayvancılık bu coğrafyaya uygun, meradan yararlanıyor, ithal yem istemiyor, küçük üretici yapabiliyor ama Kurumun esaslı bir küçükbaş politikası yok diyerek sonlandırayım.

Şimdi de 5-6 sorum var.

Sorularımdan birincisi: Kurumda kaç engelli memur, sözleşmeli personel ve işçi çalışmaktadır? Yasal engelli istihdam kotası dolu mudur? Yüklenici firmaların bu yükümlülüğe uyup uymadığı denetlenmekte midir?

İki: Yüklenici firma işçi sayısı bugün kaçtır? Konuşma metnindeki 2.207 sayısı bu işçileri içermekte midir?

Üç: Kesim kapasitesinin kullanım oranı 2023'te yüzde 8,1'dir, 2024'te ve 2025'te oran kaçtır? Kombina bazında dökümü nedir?

Dört: Sakarya Et Kombinasının faaliyeti 26/12/2025'te durdurulmuştur. Burada çalışan kadrolu ve yüklenici işçilerin sayısı ve bugünkü durumu nedir?

Beş: Erzincan Tavuk Kombinasının 2024 ve 2025 zararı nedir?

Son sorum: Kendi kombinası bulunan yerlerde özel kombinalara kesim yaptırılmasına son verilmiş midir? 2024'te dış kesim için özel kombinalara ödenen tutar nedir diyerek sonlandırıyorum.

Teşekkür ediyorum Sayın Başkan.