SADETTİN HÜLAGÜ (Kocaeli) - Saygıdeğer Başkan, Millî Eğitim, Kültür, Gençlik ve Spor Komisyonumuzun kıymetli üyeleri, YÖK Başkanımız -gelmemiş- YÖK ekibi, Sağlık Bakanlığımız ve ekibi, Maliye Bakanlığı, Adalet Bakanlığı, Millî Savunma Bakanlığı, Millî Eğitim Bakanlığı temsilcileri ve değerli basın mensupları; hepinizi saygıyla, hürmetle selamlıyorum.

Geçtiğimiz günlerde Meclis Başkanlığımıza verdiğimiz, bugün uzun zamandan beri çalışmalarını yürüttüğümüz yürütme ve yürürlük maddeleriyle toplam 28 maddeden oluşan yükseköğretim sistemimizin niteliğini, akademik üretim kapasitesini, üniversitelerimizin kurumsal işleyişini ve öğrencilerimizin eğitim hakkını güçlendirmeyi amaçlayan kanun teklifimiz hakkında kısa, özet bir bilgi arz edeceğim.

Kanun teklifinin hazırlanmasında emeği geçen başta Grup Başkan Vekilimiz Özlem Zengin Hanımefendi olmak üzere tüm katkı veren milletvekili arkadaşlarıma ki Cevahir Hoca da başta burada, ekibine, YÖK Başkanımıza ve ekibine, Sağlık Bakanlığımız ve ekibine ve diğer ilgili bakanlık temsilcilerine huzurlarınızda teşekkür ediyorum.

Yükseköğretim sistemi, eğitim ve öğretim faaliyetlerinin niteliği, akademik etik ve liyakat ilkeleri, bilimsel üretimin teşviki, kamu kaynaklarının etkin ve hakkaniyete uygun kullanımı bakımından sürekli gelişimi ve güncellemeyi gerekli kılan bir yapıya sahiptir. Hazırladığımız bu teklifle yükseköğretim kurumlarımızın işleyişinde ortaya çıkan sorunları gidermeyi, yargı kararları doğrultusunda ihtiyaç duyulan yasal düzenlemeleri hayata geçirmeyi, üniversitelerimizin bilimsel ve kurumsal kapasitesini güçlendirme hedeflenmiştir. Meclis Başkanlığımıza sunduğumuz bu kanun teklifi öğrencilerimizin eğitim hakkını, akademisyenlerimizin emeğini, üniversite hastanelerimizin işleyişini ve yükseköğretim kalitemizi daha da ileriye götürmeyi merkeze alan kapsamlı bir çalışmanın ürünüdür. Ülkemiz yükseköğretim alanında son yıllarda önemli bir gelişme kaydetmiş, öğretim elemanı ve öğrenci sayısı, program çeşitliliği, yayın potansiyeli ve uluslararası öğrenci kapasitesi bakımından güçlü bir noktaya ulaşmıştır. Artık üniversitelerimiz, sahip oldukları akademik birikim ve öğretim elemanı kapasitesiyle yalnızca ülkemizde değil, yurt dışında da eğitim ve araştırma faaliyetlerini yürütebilecek bir potansiyele sahiptir. Gelişen uluslararası ilişkiler, dost ve akraba ülkelerden yükseköğretim alanındaki iş birliği taleplerini artırmış, bu kapsamda Balkanlar, Orta Doğu ve Afrika'daki bir kısım ülkelerle iş birliği protokolleri yapılmıştır. Protokoller gereği üniversitelerimiz yükseköğretim alanındaki birikim ve tecrübemizi yakın iş birliği içerisinde bulunduğumuz ülkelere taşıyacak ve bu durum ülkeler arasındaki etkileşimi güçlendirilecektir. Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğinde Türkiye Yüzyılı vizyonu doğrultusunda üniversitelerimizin bilimsel kapasitesine, akademik birikimine ve yükseköğretim sistemimizin niteliğine güç katacak adımları atmaya kararlılıkla devam edilecektir.

Değerli arkadaşlar, şimdi, bu kapsamlı maddelerin ana başlıklarıyla ilgili kısa bilgi arz etmek istiyorum. Biraz önce Başkanımız da söyledi, yükseköğretimde öğrenime dönüş imkânı öğrenciler açısından çok önem arz ediyor. Bilindiği gibi, 2547 sayılı Kanun'un 44'üncü maddesinin (c) fıkrasına göre kimlerin nasıl eğitim alacağıyla ilgili usuller belli. Bu teklifle öğrencilerin azami süreleri uygulamalı eğitim ve intörnlük gibi programların tamamının yapısı gözetilerek yeniden düzenlenmiş, uygulamada ortaya çıkan tereddütler giderilmekte, ilişiği kesilen öğrencilere yönelik geçiş hükümleriyle eğitim hakkının korunması amaçlanmıştır. Yükseköğretim kurumlarında hazırlık sınıfı dâhil, ön lisans, lisans, lisans tamamlama ve lisansüstü düzeyde öğrenim görmekte iken çeşitli sebeplerle ilişiği kesilen öğrencilerimize yönelik öğrenci affı düzenlemesi hayata geçirilecektir. Daha önceki aflardan yararlanmamaları kaydıyla öğrencilerimize dört ay içerisinde ilişkilerinin kesildiği veya kayıt hakkı kazandıkları yükseköğretim kurumuna başvurmaları hâlinde aftan yararlanmalarına imkân sağlanarak 2026-2027 eğitim öğretim yılında öğrencilerin öğrenimlerine başlamalarının önü açılacaktır. Ayrıca, maddenin yürürlüğe girdiği tarihte askerlik görevini yapmakta olanların da mağdur olmaması adına, terhislerini takip eden iki ay içinde ilgili yükseköğretim kurumuna başvurmaları hâlinde bu maddede belirtilen haklardan yararlandırılması sağlanmaktadır.

İnternlük eğitimi, uygulamalı eğitim olanlara da yeni bir fırsat tanınmakta, yine, af düzenlemesiyle benzer bir şekilde teorik ve uygulamalı derslerden başarılı olmuş ancak uygulamalı eğitime ve internlük eğitimine başlamamış veya tamamlamamış olan öğrencilerimize uygulamalı ve internlük eğitimlerini tamamlama imkânı sunulmaktadır.

Diğer önemli bir madde, yaş haddinden emekli olan öğretim görevlilerinin sözleşmeli olarak diğer öğretim üyelerinin haklarından yararlandırılması. Teklifimizle öğretim üyelerinin emeklilik sonrası sözleşmeli olarak çalıştırılmaları hâlinde özlük hakları korunmaktadır. Ek ders ücreti, geliştirme ve akademik teşvik ödeneklerinden yararlanmalarının devamlılığı sağlanmaktadır. Buradaki yaş süreci 67'den 75'e kadar iki yıllık sözleşmeli sürelerle uzatılması sağlanmaktadır.

Yine, Teknoloji Transfer Ofislerinin, biraz önce Başkanımız da belirtti, güçlendirilmesi çok önem arz etmekte AR-GE açısından. Üniversitelerde proje tabanlı bilgi üretimi, bilginin teknolojiye dönüşünü desteklemek amacıyla kurulan Teknoloji Transfer Ofislerinin rolünü güçlendirmekteyiz. Bilimsel çalışmalar sonucunda ortaya çıkan buluşların ticarileştirilmesi de oldukça önemlidir. Gerekli şartların sağlanması hâlinde buluşlara ilişkin hak sahipliğinin Teknoloji Transfer Ofisi adına devredilebilmesine imkân tanıyor. Elde edilen gelirlerin buluş sahibi, ilgili yükseköğretim kurumu ve teknoloji transfer arasında paylaştırılmasına ilişkin kanun düzenlemesi yapılmaktadır.

Bir diğer önemli bir kısım devlet üniversiteleri dışındaki vakıf üniversitelerindeki öğrencileri kapsıyor. Burada da tam burslu eğitimin teşvik edilmesi; ayrıntısı maddelerde var, detaya girmeye gerek yok. Tıp fakülteleri bünyesinde ancak kendisine ait hastanesi olmayan vakıf üniversitelerine bir hastaneye sahip olma yükümlülüğüne ilişkin süre de uzatılmakta. Bunların yanında, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda vakıf yükseköğretim kurumlarına uygulanacak olan idari yaptırım ve önlemleri ölçülülük ve orantılılık ilkelerine uygun olarak yeniden düzenlenmektedir.

Bir diğer önemli şey, döner sermaye maddesi. Aslında ben de yan dal uzmanıyım, gastroenteroloji. Yan dal uzmanlığı bulunan öğretim üyeleri ve araştırma görevlileri için ek ödeme oranları Sağlık Bakanlığında görev yapanların emsallerinin aldığı ödeme oranına uygun hâle getirilmektedir. Bugün üniversitede görev yapan asistan, araştırma ve diğer hocalar Sağlık Bakanlığından daha düşük oranda ücret aldıkları için üniversitelerden ayrılıp o taraflara geçmektedirler. Bu, oraya geçmenin bir önleyici tedbiri olacak.

Ayrıca, bilimsel ve teknolojik gelişmeye katkı sağlayacak nitelikteki AR-GE faaliyetlerinin desteklenmesi amacıyla ortak uygulama ve araştırma merkezlerinde öğretim üyelerinin görevlendirilmesi imkânı sağlanmaktadır. Yurt dışına gidecek yükseköğretim kurumu bünyesindeki hocalarımızın beş yıla kadar görevlendirilme imkânı sağlanmakta; detayına girmiyorum, kanun teklifi görüşülürken görüşülür.

Kadro ihdası sağlanmakta. Özellikle tıpta uzmanlık eğitimi kontenjanlarında araştırma görevlisi kadrolarının kullanılmaya başlanmasıyla Sağlık Bakanlığı artık üniversitelere kullanma izni verdi; bundan dolayı da kadro ihtiyaçlarıyla ilgili bir düzenleme yapılmaktadır.

Devlet üniversitelerinin yurt dışında tesis kurabilmesine yönelik bir düzenleme, bu da oldukça önem arz etmekte. Türkiye'deki devlet yükseköğretim kurumlarına Cumhurbaşkanımızın kararıyla yurt dışında yerleşke, akademik birim, program ve ihtiyaç duyulan diğer tesisleri kurabilme imkânı getirilmektedir. Açılan akademik birimlerin ülkeler arasında eğitim, araştırma ve bilimsel iş birliği alanında köprü görevini üstlenmesi, bulundukları ülkenin vatandaşı olan öğrenciler başta olmak üzere alternatif eğitim ve öğretim fırsatı doğurması amaçlanmaktadır. Tabii ki bu eğitimleri yaparken izinsiz yabancı yükseköğretim faaliyetlerine de bir yaptırım yapmak gerekiyor. Bununla ilgili yasal düzenlemeler var, kanun teklifi maddesinde ayrıntısı var.

Disiplin soruşturmalarıyla ilgili, benim rektörlük dönemimde çok büyük sıkıntı arz ediyordu; şimdi, bununla ilgili de Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda yükseköğretim kurumlarında yürütülen disiplin soruşturmalarında ifade alma ve savunma hakkına ilişkin usul ve esaslar yeniden düzenlenmektedir.

Tez ve akademik çalışmalarına aracılık filine yaptırım. Maalesef yapay zekânın ortaya çıkmasıyla artık kişisel emeğin çok azaldığı çalışmalar üremektedir. Teklifle birlikte kişisel emek ve akademik birikime dayanmayan, başkaları tarafından hazırlanan tez, makale, kitap ve proje gibi çalışmalarla diploma derecesi ya da akademik ünvan elde edilmesinin önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. Bu kişiler ile atama ve yükselme süreçlerinde ilgili çalışmaları başkaları adına ücretli ya da ücretsiz bir şekilde hazırlayanlar, bu fiillere aracılık edenlere meslekten çıkarma cezası düzenlenmektedir. Ayrıca, bu yolla kazanılan akademik derece ve ünvanların geri alınması, söz konusu yayın ve çalışmaları başkası adına üreten, yapanlar hakkında da adli para cezaları düzenlenmektedir.

Kıymetli Başkanım, Komisyonun değerli üyeleri; özetle bu kanun teklifi yükseköğretimde kaliteyi artıran, öğrencilerimizin eğitim hakkını koruyan, akademik emeği ve liyakati güçlendiren ve üniversitelerimizin bilimsel üretim kapasitesini destekleyerek Sayın Cumhurbaşkanımızın liderliğindeki çalışmalara destek amacıyla hazırlanmıştır.

Çalışmalar içerisinde sanırım bir şeyi atladım: Özellikle afiliye üniversitelerin, Sağlık Bakanlığıyla afiliye olan üniversitelerin BAP payıyla ilgili sıkıntıları vardı. Bu da genel bütçeye aktarılarak yüzde 2,5'luk bunların bilimsel araştırmalarına yönelik bir destek sağlanmaktadır.

Bilgilerinize arz ederim Başkanım.