HİKMET YALIM HALICI (Isparta) - Teşekkürler Başkanım.

Sizlere de teşekkür ediyoruz sunumlardan dolayı. Şöyle, şuradan başlayayım: "Türkiye'de oyun sektörü yaklaşık 4 milyar doların üzerinde ekonomik büyüklüğe ulaştı." dediniz. Bu güzel Peak Games, Dream Games gibi dünyaca ünlü oyun şirketlerimiz var, bu da güzel ancak hâlâ çocukların korunması konusunda sektörün özdenetimi tartışılıyor. Şimdi, çocuklarımızı dijital dünyanın zararlarından nasıl koruyacağımızı konuşuyoruz ancak aynı çocukların geleceğin yazılımcıları, oyun geliştiricileri ve yapay zekâ mühendisleri olmasını da istiyoruz. Dolayısıyla, bu iki hedef arasında denge kurmamız gerekiyor. Şimdi, ben de bir babayım -dün de bahsettim- 9 ve 19 yaşında 2 oğlum var. Bu konudan acayip muzdaribim geçmişte oyun oynamış biri olarak. Şunu görüyorum: Şimdi, mesele sadece şiddet meselesi ya da çocukların şiddete eğilimli olması oraya yönlendireceği konusu değil. Evet, Komisyonun ana gündemi şiddet fakat Beritan Vekilim, kendi alanı da olduğu için güzel tarif etti. Ben çocuklarımda şunu gözlemliyorum: Bir, çocuklarım rutin oluşturmakta çok büyük zorluk çekiyorlar. Direkt şiddet eğilimli değiller ama bir rutin oluşturamıyorlar; odaklanma problemleri var, anlattığım şeylere direkt odaklanamıyorlar; uyku saatleri bozuk, yemek yeme saatleri ve şekilleri bozuluyor. Biz de oyun oynadık ama biz mesela gününde iki üç saat üniversitedeyken oynardık. Şu andaki çocuklarda gördüğüm sınırsız bir oyun oynama isteği var. Evet, özellikle de erkek çocuklarında. Bunu da ben yakından tecrübe ediyorum. Bu da birtakım ruh sağlığı problemlerine yol açıyor. Oradan dolaylı olarak başka çıkarımlar yapabiliyoruz. Beritan Vekilim, biraz önce söylediği gibi aramızda psikologlar var, onların alanlarına girmeden ben yaşadıklarımı bir baba olarak anlatıyorum size.

Şimdi size sorularım şunlar: Derneğinizin yaptığı açıklamalarda, sizin de biraz önce yaptığınız açıklamalarda ebeveyn kontrol araçlarının yeterli olduğunu ifade ettiniz. Bu değerlendirme Türkiye'deki çocuklarda dijital oyun bağımlılığı yaygınlığına ilişkin bağımsız ve güncel bir veri setine mi dayanıyor mesela? Birinci sorum bu.

Diğeri "loot box", "gacha", "battle pass" gibi süreli ödül sistemleri var. Bunlar da uluslararası literatürde çocukların ve gençlerin, ergenlerin bağımlılık riskini artırdığını gösteriyor. TOGED üyesi stüdyolar 18 yaş altı kullanıcılara yönelik bu tür mekanikleri sınırlandırmayı veya farklı bir modelle sunmayı değerlendiriyor mu? Diğer bir sorum bu.

Yine hem TOGED'e hem Bilişim Derneğine bu soruyu sormak istiyorum. Yaş doğrulama konusunda sektörün hâlâ kullanıcı beyanına dayalı sisteme mi güvendiğini yoksa teknik olarak daha güvenilir doğrulama yöntemlerinin masada olup olmadığını söyleyebilir misiniz? Çünkü bu, çok tartışmaya açık bir konu açıkçası. Bu konuda sizden bir cevap isteyeceğim. Ebeveyn kontrol yazılımlarının, fiilî kullanım oranlarına ilişkin elinizde bir veri var mı? Bir ebeveyn olarak soruyorum, bir baba olarak soruyorum bunu yine.

Sektörün "araçlar yeterli" değerlendirmesi, gerçek ebeveyn davranışlarıyla ne kadar örtüşüyor? Bu da sormak istediğim yine 2 bilişim derneğimiz de TOGED de cevap verebilir bunlara diyorum ve şunu da ekleyip hemen bitireceğim Başkanım. Biraz önce Beritan Vekil kendi belediyelerinden bahsetti, ben de Cumhuriyet Halk Partili belediyeler üzerinden bir şey söylemek istiyorum. Cumhuriyet Halk Partili belediyelerin işte yazın kreş açmaları ya da birtakım çocuk oyun merkezleri açmaları yönetmeliklerle engelleniyor ama bir taraftan biz çocuklarımızın yaz okullarında dışarıda vakit geçirmesini istiyoruz, ekran bağımlılıklarının azalması adına burada bir tezat var tabii. O zaman kamu, Millî Eğitim Bakanlığı bu konuyu üstlenip yazın bütün çocuklara yaz okulları açacak çocuklarımız burada vakit geçirecekler. Başka türlü çocukları dijital bağımlılıktan... Bu arada ben oyun oynamalarına da karşı değilim, dijital dünyadan kopmaları zaten mümkün değil ama bunu süreli ve makul sınırlar içinde yapmak gerektiğini düşünüyorum. Böyle sınırsız bir şekilde ve sağlıklarına zarar verecek şekilde olmaması gerektiğini düşünüyorum. Bunu da ifade etmiş olayım, teşekkür ederim.

BAŞKAN YUSUF BEYAZIT - Sayın Tuğbek, kısa kısa lütfen.

TOGED DANIŞMA KURULU BAŞKANI TUĞBEK ÖLEK - Hemen ebeveyn denetim araçları, orada iki konu var: Bir, çocuk kaç saat oyun oynayacak, hangi saatlerde oyun oynayacak? Bugün çocuğun oyun oynayabildiği her cihaz da buna ayarlayabiliyorsunuz Windows dahil olmak üzere. Yani çocuğa bir cihazı veriyorsanız o cihazda hangi gün, hangi saat, hafta sonu kaç saat oynayabilir, hafta içi kaç saat oynayabilir hepsini de ayarlayabiliyorsunuz. Bu ayarın cihazdan yapılması gerekiyor çünkü oyun platformundan yapamazsınız, çocuk birden fazla platform kullanır, bir saat birinde oynar, bir saat birinde oynak, bir saat birinde oynar ama bilgisayar veriyorsanız koyacaksınız. "Şu saatler arasında giremez, "login" olamaz bilgisayar."a diye. Eğer uyku saatlerinde mesela oyun oynamasını istemiyor. O cihazla birlikte gelen bir sorumluluk var, aileye onu anlatabilmemiz lazım çünkü çocuğa oyun oynatmayın internette gezer.

HİKMET YALIM HALICI (Isparta) - Aileler bunu yeterince bilmiyorlar.

TOGED DANIŞMA KURULU BAŞKANI TUĞBEK ÖLEK - Evet, bilmiyorlar. Yani her cihaz...

BAŞKAN YUSUF BEYAZIT - İkinci sorunun cevabını alalım.

TOGED DANIŞMA KURULU BAŞKANI TUĞBEK ÖLEK - İkincisi, yaş. Yaşı da uyum platformundan sınırlamak lazım, "Benim çocuğumun yaşı 12'dir, bunun üzerinde oyunları gösterme." demek lazım. Bütün cihazlarda da bütün oyun platformlarında da bu iki kontrol var. Ailelere anlatabilsek hepsini yapabilecekler, bir eksiklikleri kalmayacak.

BAŞKAN YUSUF BEYAZIT - Hocam, ortak soru soruldu, son iki soruyu da siz cevaplandırın lütfen.

TBD GENEL BAŞKANI KENAN NURHAN ALTINSAAT - Sayın Başkanım, soruya cevap vermeden, konunun toplumsal boyutunun çok daha önce irdelenmesi ve o konuda çözüm üretilmesinin önemli olduğunu düşünüyoruz. Bugün tabii, Türkiye Oyun Geliştiriciler Derneğinin de burada olmasından dolayı, ben konunun tamamen ve sadece oyunlar üzerinden gidiyor olmasının bu konuyla ilgili bir tesadüf olduğunu umuyorum ve diliyorum. Böyle değil ve gerçekten, oyun konusunun, dijital oyun mecraları konusunun ana parametre olduğu değerlendiriliyorsa en basit tabiriyle, ilk düğmenin yanlış ilikleniyor olduğunu kusura bakmazsanız arz etmek istiyorum.

BAŞKAN YUSUF BEYAZIT - Bir düzeltme yapalım Sevgili Hocam.

Dün hem psikologlarımızı dinledik hem sosyologlarımızı dinledik. Bizim bir aydan fazla bir zamandan beri dinlemediğimiz, değerlendirme yapmadığımız insan kalmadı. Bugün sadece siz bu şekilde değerlendiriyorsunuz.

TBD GENEL BAŞKANI KENAN NURHAN ALTINSAAT - Sayın Başkanım, o zaman, bundan mutlu olduğumu ifade etmek istiyorum.

BAŞKAN YUSUF BEYAZIT - Tutanaklarda bunlar var, bunları daha sonrasında görürsünüz.

TBD GENEL BAŞKANI KENAN NURHAN ALTINSAAT - Elbette. Ben sadece bunu vurgulamak istedim.

İki soru vardı, birincisi, yaş doğrulama konusundaydı. Şu anda yaş doğrulama konusunda mevcut yöntemler, kimlik kartının tanıtılması dışında belki, yapay zekâ yöntemleriyle, ekran başındaki çocuğun yüz tanımasıyla bu yönde bir yol alınabilir ama bu da oyunu esasından çıkartacaktır diye çok çok kullanışlı olmayacağı yönündeki fikrimizi beyan etmek istiyorum. Ebeveyn denetim alanlarında şu anda, yine, yeterli mekanizmaya sahibiz ama biz bilgi toplumu olma yönünde, insanlarımızda defalarca farkındalık oluşturarak bu konunun bir kültür hâline gelmesini sağlamadığımız müddetçe, burada da bir ekonomik çıkar olduğunu farz ve kabul ederek, neyi ne kadar yaparsak yapalım, mutlaka arka tarafta bir kaçak olacağını ve bundan ekonomik çıkar sağlayanların da bu kaçağı bularak oradan yürümeye devam edeceklerinden kaçınamayacağımızı söylemek istiyorum. Bununla ilgili de benim yaşım buna uygundur diye düşünüyorum. Biz çelik çomak oynayarak büyüyen bir nesiliz, mahallede top oynayarak büyüyen bir nesiliz. Topa en hızlı vuran, mahallede komşunun camını kıran hep bakardık ki camcının çocuğu çıkardı. Yani, onun için, buna, bu gözle de bakmamızın faydalı olduğunu düşünüyorum. Bu çocuklar oyunu oynayacaklar -keşke dışarıda oynamalarını sağlayabilsek- bunun için de en uygun şartları tekrar etmek istiyorum: Bir farkındalık yaratarak ve bir kültür sağlayarak bunu önleyebilirsek önleyeceğiz. Onun dışında, hiçbir şeyin tek sebebi sadece dijital mecralar değildi bugüne kadar, bundan sonra da olmayacaktır.

Arz ederim.