SELMA ALİYE KAVAF (Manisa) - Kanuna eklenmesi öngörülen yeni ek maddeyle kamu kurum ve kuruluşlarının dijital bağımlılıkla mücadelede görevlerinin açıkça tanımlanması ve kısa sürede yerine getirilmesi amaçlanmaktadır. Mevcut kanun teklifi, kurum ve kuruluşlara BTK dışında bir görev ve yetki tanımlanmamış, özel şirketler nezdinde sorumluluk ve yaptırımlar önermiştir. Ne var ki TBMM'de 2018 yılından beri kurulan bu konudaki Meclis araştırma komisyonlarının 2018, 2020, 2026 yıllarındaki rapor ve tutanaklarının açıkça gösterdiği gibi yasama hafızamızda her bir kamu kurumuna dijital bağımlılıkla mücadelede hangi tarihe kadar hangi politikaları uygulamaya başlaması açıkça önerilmiştir ancak bugüne kadar çoğu öneri hayata geçmemiş, ilgili komisyon raporlarında açıkça devlet kurumlarının yapması gerekenler listelenmiş ancak bu öneriler yürütme tarafından dikkate alınmamıştır. Bu önerilerin birçoğu için yasama organı 2021 yılına kadar hayata geçmesi önerisinde bulunsa dahi yürütme tarafından bu öneriler dikkate alınmamış, yasal hazırlıklar da yapılmamıştır. Yasama hafızası dikkate alınmadan getirilen yeni teklif, bir kez daha Meclis araştırması komisyonlarının geçmişten bugüne kadar getirdiği önerileri ciddiye almamıştır. Önergeyle, 2018 yılından beri araştırma komisyonlarının tüm siyasi partilerin uzlaşısıyla aldığı ortak öneriler listesinin yasa gücüne kavuşması sağlanmaktadır. Bunun haricinde, teklifin diğer maddelerinde önerdiğimiz değişikliklerle uyumlu biçimde kamu kurum ve kuruluşlarına ek görevler yüklemektedir. Bu kapsamda, Cumhurbaşkanlığı bünyesinde dijital güvenlik kurumu kurulması, ayrıca BTK bünyesinde bir dijital içerik denetim merkezinin çalışması, düzenli raporlama ve denetim yapması, raporlarını TBMM'yle paylaşması önerilmektedir.

2018 yılında yayınlanan ve bağımlılık türlerine karşı çözüm önerileri geliştirilen Meclis araştırması komisyonunun bu teklifin konusuyla ilgili 16 başlıklı çözüm önerisi sekiz yıldır hayata geçirilmemiştir. Sekiz yıl önceki rapora göre, internet bağımlılığı tüm yönleriyle ortaya konmalı, psikometri klinik araçlar geliştirilmelidir. Bağımlılığı azaltmada ideal olan talebi azaltmak, bireyi güçlendirmek, onun hayatını zenginleştirmek, ona alternatif araçları sunmak internete ihtiyaç bırakmamaktadır. Ergenlik döneminde internet kullanımı sınırlanmalı, anne babalara farkındalık eğitimi verilmeli, süre sınırı koymada yeni teknolojiler kullanılmalı, internet dışında neler yapılabileceğine dair imkânlar geliştirilmelidir. Teknolojinin bilinçli kullanımı için okullarda müfredat geliştirilmeli, farkındalık çalışmaları yapılmalı, ailelere eğitim verilmelidir. Güvenli internet uygulaması farklı araçlarla kamuoyuna doğru şekilde anlatılmalı, bunun için faydalı kullanım, güvenli kullanım, bilinçli ve işlevsel kullanım, çevresel kullanım, stratejik kullanım, dürüst kullanım, sınırlı kullanım konulu çerçeve kılavuz okullarda müfredata eklenmeli, eğlence amaçlı kullanım sınırlanmalıdır. 2 yaşın altı teknolojik cihaza maruz bırakılmamalıdır. İlk ve ortaokulda teknoloji kullanımı öğretilmeli, lisede bağımlılık eğitimi verilmelidir. Ekonomik, fiziksel, ruhsal sonuçlara dair eğitim verilmeli, MEB EBA portalı üzerinden bilgi verilmelidir. Ailelerin çocuklarının internet ve oyun kullanımını izlediği, kullanım süresi ve zaman aralığını belirleyebildiği yazılımlar geliştirilmelidir. Okullarda beden eğitimi, resim ve müzik dersleri işlevsel hâle gelmeli, öğrencilerde bilgisayar oyununa alternatif bir sanat ve spor dalı hobi hâline dönüştürülmelidir. Ayrıca, 2018 tarihli komisyonun raporu, sık erişim sağlanan site uygulamalarına girişte uygun süre, zorunlu uyarı videoları konmasını, reklam içeriklerinin denetimden geçmesini, oyunların açılmasından önce dört beş saniyelik zorunlu izlenecek bilgilendirici reklam eklenmesini, on saniyelik kısa film hazırlanmasını, sosyal medya platformlarında bağımlılık konulu aile öykülerinin uyarıcı içerikle izletilmesini, her türlü uyuşturucunun zararlarını anlatan videolarda sosyal medya fenomenlerinin yer almasını, zararlı içerik yayan "deep web" ağları hakkında önlem alınmasını, içerik denetiminin artırılmasını önermiştir ancak bu öneriler de dikkate alınmamıştır.

2018'deki Meclis araştırması komisyonunun özgün tarafı, sadece sosyal ağ sağlayıcılarına ya da ailelere görev yüklememesi, kamu kurum ve kuruluşlarına, merkezî ve yerel yönetimlere de sorumluluklar önermesidir.

BAŞKAN VEDAT BİLGİN - Teşekkür ediyoruz.

SELMA ALİYE KAVAF (Manisa) - Son cümle.

Teklifte, sosyal ağ sağlayıcılarına ve ailelere sorumluluklar, haklar getirilirken, ağ sağlayıcılara cezalar ve denetimler artırılırken kamu kurumlarının sorumlulukları arka plana itilmiş, daha çok BTK'nin denetleyici ve verileri toplayıcı yetkisi üzerinde durulmuştur; önergeyle bu eksiklikler giderilmektedir. 2018'deki Meclis araştırması komisyonu raporunda, internet kullanımıyla ilgili en riskli dönemin ergenlik dönemi olduğu ve internet kullanımına sınır getirilmesi gerektiği, ebeveynlere farkındalık ve bilgilendirme eğitimleri verilmesi gerektiği anlatılmıştır; teklifte ise sosyal ağ sağlayıcıların kuracağı teknik altyapıyla ailelerin her an erişebileceği ve kontrol edebileceği uygulama ve oyunları satın alma konusunda ailelerin izin vereceği bir düzenlemeyle yetinilmiştir.