UTKU ÇAKIRÖZER (Eskişehir) - Ben bu ilk husustaki bilgilendirme için teşekkür ederim. İkinci hususta tabii ki Bakanlığımızın her şeyi açıklayamadığını anlıyorum ama yani bu gerilimin Türkiye'yi taraf yapacak şekilde tırmanıyor olmasını engelleyici hangi mesajları verdiniz? Sadece "Ruslar buraya gelir ha!" mı dediniz. Yoksa yani elimizde hangi enstrümanlar var? Montrö bağlamında söylüyorum, bugüne kadar uygulamadığımız, uygulayabileceğimiz yani genel bir bilgilendirme soruyorum burada; bir.

İkincisi de şu aşamada yani bunun, bunların oluyor olması yani bu filolar geliyordu gidiyordu, geliyordu gidiyordu. Yani bir Ukrayna'nın masaya oturtulması noktasında yapılmakta olan baskıyla paralel, baskıya tepki, görüyor musunuz? Zamanlamanın öyle bir şey olduğunu düşünüyor musunuz? Yani nasıl analiz ediyorsunuz? Nasıl analiz etmeliyiz? Yani bizler, Dışişleri Komisyonu üyeleri yani bunu nasıl anlamalıyız? Ve bunun sonuçlarını -iyi ki çağırmışsınız büyükelçileri- yani nasıl anlamalı? Çünkü bunun bir adım ötesi, dediğiniz gibi -Allah göstermesin- bizi taraf kılacak bir şey olur. Bu konuda belki biraz daha -burada olmaz ama- belki daha açık konuşulmasında fayda olabilir bence, Montrö noktasında belki de. Bizim elimizde hangi enstrümanlar var? Neyi uygulayabiliriz Ukrayna açısından, Rusya açısından? Rusya özellikle mi oradan geçiriyor o gemileri, bilinçli olarak? Bir de mesela, artık askerî yetkililer çıktı herhâlde ama çok gelişmiş tekniklerle hangi aracın kime ait olduğunu aslında sizler biliyorsunuz. Yani o denizin altından giden İHA'nın kimin yapımı olduğu, kimin oraya koyduğu hakkında bence bizim istihbaratımızın bir şekilde tahminleri vardır. O noktada ilgili kimse onlar, onlar nezdinde de bir şey yapılıyor mu? Bunları da paylaşırsanız biraz daha anlamamız için konuyu...

Teşekkür ederim.

DIŞİŞLERİ BAKAN YARDIMCISI AYŞE BERRİS EKİNCİ - Sayın Başkanım, değerli milletvekilim; ben gene Montrö bağlamında sözü vereceğim.

Belki önümüzdeki dönemde uygun görmeniz hâlinde, Rusya-Ukrayna savaşı ve gelişmelerle ilgili belki başka bir daha rahat konuşulabilecek bir oturum yapılmasında yarar olabilir diye düşünüyoruz.

BAŞKAN FUAT OKTAY - Olur. Gerekirse gizli oturumla daha rahat...

DIŞİŞLERİ BAKAN YARDIMCISI AYŞE BERRİS EKİNCİ - Ama doğru yani bu son dönemde mevcut olan gelişmeler, işte, ABD'nin bahsedilen 28 maddelik planı ortaya koyması ve bu planın esas itibarıyla da basına da yansımış olduğu şekliyle Alaska'da Trump-Putin görüşmesinin içeriğiyle kaleme alınmış bir metin olarak görüyoruz ve burada bu son gelişmeler... Şimdi, bir şekilde, Amerika, tarafları bir müzakere masasına zorlamış vaziyette ve burada biz hem Rusya tarafında hem Ukrayna tarafında aslında bu şeyin sahada da olabilecek her türlü kazanımın sağlanması ve onun, o müzakere masasına da bir şekilde teşmil edilmesi şeklinde... Yani sizin kurduğunuz bağ, doğru bir bağ, bizim de az çok gördüğümüz bir bağ diye düşünüyorum.

Tabii, bir de bu son dönemde AB ve ABD'nin ve özellikle Avrupa Birliği gölge filoyu hedef almış vaziyette. Bu gölge filoda da yaklaşık 600'e yakın -560 civarında- bir gemi tanker olduğu söyleniyor. Neden Karadeniz? Çünkü Rusya'nın ana ihracat terminalleri Karadeniz'de Novorossiysk ve civarında yani bir Kazakistan'dan gelen petrol de oraya geliyor, direkt Rusya'nın da petrolü oradan dünya piyasalarına gönderiliyor. Dolayısıyla, bu gemilerin en çok dolandıkları bölge yine orası oluyor.

Diğer hususları da, dediğim gibi, arzu etmeniz hâlinde, uygun bulduğunuz takdirde daha farklı bir oturumda belki ele alabiliriz

BAŞKAN FUAT OKTAY - Teşekkür ediyorum.

Bence bu konuda belki daha detaylı, daha kapsamlı bir şekilde -söylediğiniz gibi- gizli bir oturumda detaylı bilgilendirme yapılabilir.

Buyurun lütfen.

DIŞİŞLERİ BAKANLIĞI ULUSLARARASI HUKUK VE ANDLAŞMALAR GENEL MÜDÜRÜ FIRAT SÜNEL - Sayın Başkanım, değerli milletvekilleri; ben Montrö bağlamında Sayın Bakan Yardımcımıza bir iki ilave yapmak istiyorum.

Türkiye, Montrö Sözleşmesi'ni seksen dokuz yıldır ciddi bir şekilde, tutarlı bir şekilde uygulamakta ve bu Ukrayna krizinden sonra Montrö Sözleşmesi'nin aslında ne kadar önemli olduğu ortaya çıktı.

Geçen hafta Karadeniz'de meydana gelen olaylar da aslında Montrö'yü uygulamamızın ne kadar önemli olduğunu bir kere daha ortaya koydu çünkü biz kriz çıktığı andan itibaren Montrö Sözleşmesi'ni çok ciddi bir şekilde uygulamaya başladık. 19'uncu madde uyarınca savaşan tarafların herhangi bir şekilde geçmesi mümkün değil, hatta Rusya, daha önce -savaştan önce- yurt dışına çıkmış gemilerini Karadeniz'den geçirme imkânı varken o da feragat etti. Diğer ülkelerle de konuştuk, herhangi bir gerilimin tırmanmaması için bütün olanakları zorluyoruz ve şu ana kadar da son derece başarılı olduk.

Dolayısıyla şu ana kadar verilen izinlerde -geçişlerde, vesairede- herhangi bir silahlı unsurun geçmesi mümkün değil. Eğer Montrö olmasaydı, bunu uygulamıyor olsaydık herhâlde bu tür olaylar çok daha fazla olurdu. Bu "drone"ların kaynakları da yine boğazlardan geçişlerle ilgili değil Ukrayna'nın kendi ürettiği ve başka yerlerden Karadeniz'e sokmuş olduğu "drone"lar olduğunu düşünüyoruz.