BAŞKAN MEHMET MUHARREM KASAPOĞLU - Çok kıymetli Komisyon üyelerimiz, çok değerli milletvekillerimiz; sizleri saygıyla selamlıyorum.

Tabii, bugün 30'uncu toplantımızı gerçekleştiriyoruz. Hakikaten dolu dolu 30 toplantı, bugünkü toplantımızı üyelerimizle Komisyonumuza emek veren, özveriyle çalışan değerli üyelerimizle istişare gündemle gerçekleştiriyoruz.

Tabii, yoğun bir takvim geride kaldı ama bu demek değildir ki bundan sonra daha az yoğun olacağız, yine birlikte çalışacağız işimiz bu, sorumluluğumuz bu ve ben açıkçası burada bulunan üye arkadaşlarımızda bu sorumluluğu, bu heyecanı görmekten ayrı bir mutluluk duydum. İnanıyorum ki temsil ettiğimiz kitle o kitlenin beklentilerinin hepimiz farkındayız ve kamuoyunun buradaki faaliyetleri yakinen takip ettiğinin bilincindeyiz ve bu bilinçle nasıl bugüne kadar çalıştıysak bundan sonra da -belki bugün resmî olarak bu masa etrafında son toplantımızı gerçekleştiriyoruz ama- bu birlikteliği devam ettireceğiz. Çünkü amacımız var olan süreçleri daha ileri noktaya taşımak, çözüm odaklı yaklaşımı artırarak bu standartları yükseltmek ve milletimize bu noktada hizmetimizi ifa etmek.

Kısaca bazı istatistikleri paylaşacağım. Biliyorsunuz, 3 Temmuz 2025'te çalışmalara başladık ve bugün de 8 Ocak 2026. Tabii, Komisyonumuz 22 üyeyle kuruldu, aktif 20 üyeyle çalışmalarımız yürüdü. Bu süreçte Komisyon toplantılarımıza yoğun bir şekilde katılan üyelerimiz başta olmak üzere tüm üyelerimize teşekkür ediyorum.

Tabii, 2'si Türkiye Büyük Millet Meclisi yasama uzmanı olmak üzere farklı kurumlardan toplam 25 uzmanla çalıştık, çalışıyoruz ve tüm uzman arkadaşlarımıza bu vesileyle gayretleri için teşekkür ediyorum.

Tabii, 30 Komisyon toplantısı, saatlerce toplantı ve bu toplantılar dinleme esaslı öncelikli olarak, dikkat esaslı, not alarak ve belki aynı başlıkları farklı pencerelerden yeniden görerek, sürekli sağlama yaparak hakikaten yoğun mesai harcadığımız toplantılar. Onlarca kurum, kuruluş, federasyon, konfederasyon, akademisyen, uzman saha temsilcisi her biri burada misafirimiz oldu ve şu an itibarıyla 800 sayfaya yakın tutanak, sunum ve görüş kayıtlara geçti.

Biliyorsunuz Komisyonumuz tatil öncesi dönemde kuruldu ama biz tatilde üyelerimizle birlikte mesaiye devam ettik ve 17 Temmuz, 10 Eylül, 17 Eylül tarihlerinde 3 adet odak grup toplantısı ve birebir görüşmeler, ziyaretler bu süreçte devam etti. Bu odak grup toplantılarının birinde Türkiye Otizm Meclisiyle yaklaşık yedi sekiz saat süren bir toplantı yaptık ve diğerinde protez, ortez, fizyoterapi dil ve konuşma terapisi gibi konuları masaya yatırdık ve diğerinde ise sivil toplum kuruluşlarıyla bir araya geldik. Sahanın temsilcileriyle, derneklerle, meslek örgütleriyle ayrıntılı değerlendirmeler yaptık. Hep şunu ifade ettik hep birlikte: Bu Komisyon sadece Ankara'da, Mecliste toplantı yapan bir yapı değildir ve bu çerçevede de istedik ki araştırma komisyonu mantığına yeni bir bakış açısı, yeni bir yaklaşım getirelim, vatandaşımızın fikrini, yerelin düşüncesini komisyon çalışmalarının içine direkt olarak dâhil edelim. İşte, burada gururla ifade ediyorum hep birlikte doğrudan demokrasinin en güzel örneklerinden birini de ispat ettik, gerçekleştirdik. Gerektiğinde sahaya indik, yerinde gördük, yerinde dinledik ve bu çerçevede de 7 ayrı çalışma ziyareti, istişare toplantısı gerçekleştirdik. 31 Ekimde biliyorsunuz Trabzon'da 8 ilimizle birlikte bölgesel istişare toplantımızı yaptık. Valilik, büyükşehir, sağlık ve eğitim kurumları incelemeleri, ziyaretleri, yerel projelerin yerinde görülmesi başlıkları. Yine, 14 Kasımda Kahramanmaraş'ta deprem bölgesinin tümünü kapsayan bir istişare toplantısı ve bununla birlikte Gaziantep'teki 2 uygulama merkezini bu anlamda örnek çalışmayı yerinde gördük.

30 Kasım-1 Aralık tarihlerinde Manisa ve İzmir'deydik ve 8 ilimizle Ege Bölgesi istişare toplantısını gerçekleştirdik. Yine, Manisa'da engelli bireylerimiz ve aileleriyle gerçekleşen kampın misafiri olduk. Eğitim, belediye hizmetleri, sosyal yaşam ve spor başlıklarını bizzat yerinde takip ettik.

17 Aralıkta Ankara'da Saray Engelsiz Yaşam ve Bakım Rehabilitasyon Merkezinde hep birlikte incelemelerde bulunduk.

27 Aralık İstanbul, Kocaeli hattında sahadaydık. İstanbul'da istişare toplantımızı gerçekleştirdik. Okul, hastane, üretim merkezleri, erişilebilir yaşam merkezleri gibi farklı alanlarda incelemeler yaptık. Ayrıca, bölge istişaremizi Kocaeli'nde 8 ili kapsayacak şekilde genişlettik.

29 Aralıkta Erzurum'daydık, belediyenin engelli koordinasyon merkezi başta olmak üzere, bakım rehabilitasyon merkezlerini yerinde inceledik ve Doğu Anadolu Bölgesi istişare toplantımızı hem de yılın en soğuk günlerinden birinde 7 ili kapsayacak şekilde dolu dolu gerçekleştirdik.

5 Ocak 2026 yılın başlangıcını Antalya'da yaptık. Hem bu çerçevede belediye rehabilitasyon çalışmaları, kurs merkezleri, otizm gençlik merkezi gibi farklı uygulamaları yerinde incelerken bölgesel istişaremizi ise 5 ili kapsayacak şekilde yine verimli bir toplantıyla gerçekleştirdik.

Tabii, önümüzdeki süreçte gerekli birkaç bölge toplantımız daha var planlamada ancak tali ve teknik konular nedeniyle onu nasıl yapacağımızı Meclis Başkanımızla görüştükten sonra karara bağlayacağız ve inanıyorum ki hiçbir eksik kalmadan 81 ilimizi kapsayacak dinleme, değerlendirme, istişare çalışmalarımızı bu süreçlerle birlikte kayda alacağız ve tutanaklaştıracağız.

Tabii, bu bölgesel toplantılarda 900'e yakın sivil toplum kuruluşu ve kamu kurumu bizlerle birlikte oldu. Ziyaretlerimizde şunu gördük: Elbette birtakım sorunlar var, ihtiyaçlar var, talepler var ve genelde sorun başlıkları ülke genelinde benzerlik ortaya koyuyor ve tabii ki her ilin kapasitesi, kurumlar arası eşgüdüm ve hizmete erişim pratiklerinde birtakım farklılıklar var. Tabii, engellilik konusunda yerel yönetimin, yerelin rolü çok ama çok kritik. İl ve ilçeler bu konuda ne yapıyor? Erişilebirlikte hangi gayreti gösteriyorlar? Zayıf tarafları neler? Bunu net bir şekilde görüyoruz. İşte, raporun kalıcı değerini de ne yapacağız, burada hep birlikte göreceğiz. İnşallah, iyi örnekleri çoğaltan, aksaklıkları, eksiklikleri, tıkanıklıkları çözecek bir yol haritasını hep birlikte kaleme alacağız.

Tabii, değerli milletvekilleri, çalışmalarımız sadece toplantılardan ve saha ziyaretlerinden ibaret değildi ve özellikle kurumsal veri ve görüş alma noktasında da sistematik bir çalışma yürütüyoruz. İlgili kurumlara toplam 1.270'ten fazla, 1.276 adet bilgi belge talebi içerikli resmî yazı gönderdik. Gelen cevapları takip ettik, takip ediyoruz. Ek yazışmalarla ne yapacağız, süreci devam ettireceğiz. Bu kapsamda tüm milletvekillerimize de yazı yazdık. Dedik ki: Elbette Komisyonumuzun üyeleri bu süreci bizzat yönetiyor ama tüm Parlamento bu sürece dâhil olsun, fikri olan, önerisi olan, tespiti olan bizimle paylaşsın ve bu süreçlerde milletvekillerimizi de bu süreçlere dâhil etmek bizler için de önemliydi. Bunlarla birlikte, 81 il Valiliğine 4 ayrı içerikte yazılar gönderdik. Engellilik verileri ve hizmetler, otizm planı izleme değerlendirme süreçleri, erişilebilirlik izleme denetleme komisyonları ve bu anlamda tüm erişilebilirlik standartlarını sahadan bizzat verilerle takip edeceğiz. 208 üniversiteye yazı gönderdik, 63 spor federasyonundan bilgi talep ettik. Büyükşehir ve ilçe belediyelerini kapsayan geniş bir yerel yönetim ağıyla yazıştık. Yerel yönetimlerin çalışmalarının bizzat takipçisi olmaya devam edeceğiz. Kanaat, iyi niyet, temenniyle değil, veriyle ve reel durumla konuşan bir raporu hedefliyoruz. Sahadan gelen taleple kurumlardan gelen yanıtı, mevzuatın içeriği ile hayatın gerçekliğini aynı fotoğrafta ortaya koyma düşüncemiz var. Elbette toplantı takvimimiz boyunca gündeme aldığımız başlıklara tek tek bakacağız. Hangi başlıklarda güçlü bir fotoğraf var, hangi başlıklarda daha net bir yaklaşıma, öneriye ihtiyacımız var, hangi alanlarda mevzuat, hangi alanlarda uygulama, hangi alanlarda eşgüdüm sorunu var? Bunları açık açık konuşmaya devam edeceğiz.

Özet olarak, bu Komisyon engeli bireyin üzerinden konuşmadı, sistemin, hizmetin, uygulamanın üzerinden konuştu. "Niyet var mı?" diye sormadı, "Sonuç nedir?" diye sordu. Erişilebilirliği konuştu, eğitimi konuştu, sağlığı konuştu, istihdamı konuştu, sporu konuştu, dil ve konuşma güçlüğünü konuştu, yerel yönetimleri konuştu, muhtarları konuştu, afet yönetimini konuştu, ulaşımı, dijital erişimi, sosyal destekleri konuştu ve her başlıkta aynı noktaya geldi. Bazen çok güçlü bir mevzuat, bazen eksik bir uygulama ve çoğu yerde yerel ve merkez arasındaki hassasiyet farkı ve bu noktada elbette iyi uygulama örnekleri ciddi anlamda olmasına rağmen bu çerçevede sürdürülebilirlik noktasındaki standartları daha ciddi boyutlara taşıma gereksinimimiz söz konusu. Bu noktada toplum olarak engellilik konusuna duyarlı bir toplumuz ama bu bilinci güçlendirmemiz gerektiğinin de tekrar farkına vardık. Bu noktada inşallah, Komisyon olarak raporumuzda tüm başlıklara ayrıntılı bir şekilde yer vereceğiz. Tabii Komisyonumuzun bu resmî toplantı süreci biliyorsunuz, 11 Ocakta tamamlanacak ama az önce de söyledim, bizim sorumluluğumuz bitmeyecek. Bizler gerek bu Komisyonun üyeleri olarak, gerek Parlamentonun mensupları olarak ve gerekse bu ülkenin vatandaşları olarak bu konudaki hassasiyetimizi, bu konudaki takibimizi, sorumluluğumuzu hep birlikte omuzlarımızda hissedeceğiz ve bunun gereğini de hep birlikte gerçekleştireceğiz. Tabii ki bu süreç ve bu sürecin bundan sonra nasıl yürüyeceğine dair de sizlerle birlikte bu istişari çalışmalarımız ve bu anlamdaki ortak aklı harekete geçiren ve bu süreci yürüten bu mantığımızla yola devam edeceğiz. Tabii ki bir portal çalışmamız var Parlamentomuz çatısında, vatandaşlarımız bize bu portalden fikirlerini, düşüncelerini ve bu çerçevedeki çözüm önerilerini iletmeye devam edecekler. Bahsetmiş olduğum gibi, gerektiğinde bu çatı altında, gerektiğinde alanda bir araya geleceğiz. Özellikle Ankara odaklı planladığımız çalışmaları gerçekleştirmemiz her açıdan pratik. Bu, Ankara'daki çalışmalarımıza inşallah önümüzdeki süreçte hız vereceğiz. Bazı çalışmalar için resmiyete gerek olmadığını düşünüyorum. O yüzden yeter ki biz bu birlikteliği devam ettirelim, bu sinerjiyi koruyarak, güçlendirerek devam ettirelim. Hem vatandaşlarımızın bu süreçteki beklentilerini ve inşallah bu anlamda ülkemizin bu çerçevede sunduğu hizmetlerin standartlarını yükseltme adına umut dolu olduğumuzu, gayret ve inanç dolu olduğumuzu özellikle ifade etmek istiyorum. İnşallah, bu özverili çalışmaları güzel sonuçlarla ve özgün bir raporla da hep birlikte taçlandırmayı temenni ediyorum. Tabii, bahsetmiş olduğum gibi, özellikle planladığımız iller, eksik kalan bölgeler ve bu çerçevede İstanbul başta olmak üzere İç Anadolu, Trakya ve Doğu Anadolu'nun gitmediğimiz, görüşmediğimiz illeriyle birlikte buluşmayı nasıl planlarınız onu Başkanımızla istişare edeceğiz. Teknik bir formül bulunması hâlinde o süreci yöneteceğiz. Onun haricinde de gerek bireysel görüşmelerimiz gerek grup hâlindeki görüşmelerimiz ihtiyaç duyulduğunda ne yapacak, devam edecek. Ben, bugünkü toplantıyı özellikle sizlerin bu noktadaki düşüncelerini, fikirlerini değerlendirmeye mahsus kılmak istedim. O yüzden, tekrar tüm kıymetli üyelerimize, Başkan Vekilimize, değerli sözcümüze ve tüm üyelerimize gönülden teşekkür ediyorum. İnşallah, bu süreçleri vatandaşlarımızın beklediği çerçevede, en güzel şekilde tamamlamayı Rabbim nasip etsin.

EROL KELEŞ (Elazığ) - Başkanım, bizim söyleyeceğimiz her şeyi söylediniz.

BAŞKAN MEHMET MUHARREM KASAPOĞLU - Şimdi, şöyle bu özellikle planlayıp yapamadıklarımızı nasıl yaparız onu Başkanla ben biraz sonra konuşacağım. Onun haricinde Başkanımızdan randevu talep edeceğim Komisyon adına. Tekrar bir görüşme heyet olarak, Meclisle ilgili...

Kayıt almaya gerek yok bence bundan sonra yani alabilirsiniz de sorun yok, videoya gerek yok, tutanaklara girebilir, tutanaklara girsin.

Burada şöyle bir şey var: Yani bazen bu mevzuatlar çok sınırlayıcı olabiliyor, bazen bürokrasi bu noktada yol açıcı olmuyor, onları Başkanımızla istişare edelim çünkü burada bizim amacımız vatandaşlarımızın tamamıyla, yani "Kimse biz bu Komisyonu ulaşamadık." dememeli, bizim amacımız bu. O yüzden yoğun bir gayretin içine girdik. Burada duymadığımız, bilmediğimiz, eksik bıraktığımız bir şey de olmasın istedik.

Şimdi, bundan sonraki süreçlerde yine, tabii, resmî bir gereksinim olmaksızın gönüllü katılım esas olacak ama tüm üyelerimize, her zamanki gibi kapımız açık, katılıma bu anlamda ihtiyacımız da var, katkıya. Hem dinleme hem rapordaki gelişmeleri bizzat hep birlikte katkı koyarak takip etme ve hem de sonuç odaklı, örneğin, bu 27 yaşla ilgili konu, en sıcak konulardan biri, öncelikle onu takip edeceğiz. Buna benzer çözüm bekleyen, aciliyet ihtiva konuları da hem ilgili kurumlarla, gerektiğinde bakanlarımızla, gerektiğinde diğer kurumlarla görüşmeye, bu süreçlerle ilgili çabalara devam edeceğiz. Bu çabalar belki bundan sonra daha çok mutfak çalışması odaklı devam edecek ama biliyorum ki buradaki her bir üyemiz bu konudaki heyecanını daha güçlü bir şekilde bugünlere taşıdı, bu devam da edecek. Özellikle Ankara Meclisin ev sahibi, o yüzden Ankara'yla ilgili hem OSB, İvedik ya da...

ASUMAN ERDOĞAN (Ankara) - Haber bekliyorlar sizden.

BAŞKAN MEHMET MUHARREM KASAPOĞLU - Evet, oraya hep birlikte gideceğiz. Hem ilçelerdeki tesisler, birtakım çalışmalar hem fizik tedavi hastaneleri onlar da bizi bekliyor, bunlarla birlikte...