MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Teşekkür ederim sunumunuz için.

Ben şeyi sormak istiyorum, müteahhitlik karnesini; eski adıyla herhâlde. Yeterliliklerle ilgili şeye baktığımız zaman, burada bir mühendislik normu aranmıyor gördüğüm kadarıyla. Son on beş yılda yapılan işin milyon tutarı, tek projede üstlenebileceği iş miktarı ve kaç metrekare iş yapmışsa ona göre bir belge veriliyor A sınıfı, B sınıfı vesaire gibi. Hani bu yıllardır, işte 99 depremi milat oldu, işte "karpuzcu müteahhit" falan dediğimiz. Burada bir mühendislik normunun aranması gerekmiyor mu? Her önüne gelen müteahhit olabilecek mi bu karneyle? Sadece parasal ve bu kriterler yeterli midir? Buna ilişkin herhangi bir çalışma yapılıyor mu, Bakanlık nezdinde böyle bir çalışma var mı? Çünkü bakıyoruz H grubunda yüzde 74'ü oluşturuyor, 78.295 kişi içerisinde yüzde 78'ini mali yeterliliği de olmayan bir grup oluşturuyor ve büyük çoğunluğunu bunlar oluşturuyor. Depremlerde de bu kadar... Az önce Van depreminde 5,6 büyüklüğünde bir depremde bile çok büyük can kayıpları yaşıyoruz. Başka ülkelerde yeni yaşandı, 7,6 büyüklüğünde bir depremde insanlar masasından bile kalkmadan atlatabiliyor depremi. Yani böyle olguların yaşandığı, çok büyük acıların, her sene ortalama 100-168 insanı yitirdiğimiz bir ortamda sadece büyüklük, işin büyüklüğü, mali boyutuyla mı değerlendirilmeli müteahhitlik? Buna ilişkin bir çalışmanız var mı? Bunu merak ettim; bir.

İki, tasarım gözetmenliği uygulaması kısmını çok önemsedim. Yani şimdi, ben kamu denetiminin olmamasını aslında burada bir eksiklik olarak gördüğümü ifade etmek isterim. Koskoca barajlara imza atabilen mühendisler dururken Devlet Su İşlerinde, kara yolları gibi büyük projelere, göletlere imza atabilen mühendisler dururken, açıkçası yani orada jeologlar, jeomorfologlar, inşaat mühendisleri ve benzeri gibi mühendisler dururken böyle bir özel sektöre bu işin devredilmesini ve bir yılın içerisinde de 50 belge verilmiş olmasını ben yine handikap olarak gördüğümü buradan ifade etmek isterim.

Bir de şunu sormak istiyorum: Belge almak için asgari beş yıl deneyim, nitelikli 2 proje tasarımı veya 4 projeye danışmanlık yapmış olması, yüksek lisans yapmak veya yayın yapmış olmak. Bunlardan herhangi birinin olması mı yoksa hepsini kriter olarak mı alıyorsunuz diye bunu merak ettim.

Kamu denetimi neden kaldırıldı? Neden böyle bir özel firmaya verme ihtiyacı duyuldu? Bunu merak ettim.

Teşekkür ediyorum.

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Ben teşekkür ederim Sayın Vekilim.

Biz kamu denetimini kaldırmadık yani hiçbir şeyi kaldırmadık. Yapı Denetim Sistemi, yapının kamu adına denetimini üstlenen kurumlardır.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Denetimi kaldırdınız demeyeyim. Yani kamu tarafından denetlenmesi neden tercih edilmeyip özel bir şeye verildi?

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Şöyle arz edeyim Sayın Vekilim: Yani mevcut sistem aynen geçerli. Yapı denetiminin akabinde zaten ruhsatı veren yetkili idare projeleri denetlemekle görevli yani kamunun son denetimi de orada. Biz burada araya sadece belli özellikteki binalar için bir yetkinlik sistemi getirdik ki tüm dünyada olan bir sistem Amerikasından Japonyasına kadar. Yani bunların da çok az olması şöyle Sayın Vekilim: Zaten bu yapılar çok az yani 70 metre üzeri yapı sayısı geçen sene... Yani bir yılda 10 tane bina ancak 70 metre üzerinde yapılıyor. Yani bizim buradaki 50 kişi aslında ihtiyaca çok fazlasıyla yetecek bir kapasite ki zaten bu başvuruların...

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Ben az demedim, tam tersi fazla buluyorum 50'yi, onu da söyleyeyim.

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Öyle mi?

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Tabii, ben fazla bulduğumu ifade ettim. Bir yılda 50 kişiye bu yetkinliğin verilmesi...

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Yok, 2019'dan bugüne kadar, yaklaşık iki yıldan bu yana. Ama şöyle söyleyebilirim: Son dönemlerde artık iki üç ayda 1 kişi falan, sanki bir azalma şeyine girmiş durumda, çok fazla artmıyor. Şu anda bu tür, çok özelliği olan, mesela izolatörlü bina, birkaç tane var Türkiye'de; 70 metreyi geçen bina, yılda birkaç tane yapılıyor ve bu 50 kişi konusunda uzman. Burada bir puanlama sistemi var. Yani 60 ve 70 puan gibi belli puanlar alması gerekiyor. Onların tamamı değil de mesela doktorası varsa 10 puan gibi -tam şeyleri bilmiyorum ama- yaptığı her proje başına 5-10 puan gibi, topluyorsunuz, 60 puanı, 70 puanı geçenler bu belgeyi haiz oluyorlar. Yani bu normal kamunun denetiminde hiçbir zafiyet meydana getirmediği gibi elini çok kuvvetlendiriyor. Yani bir proje artık yetkin, o işi yapan uzmanın nezaretinde hazırlanmış olduğunun teyidi oluyor.

Diğer sorunuzda "Mühendisliğin de pozitif bir katkısı olmalı." diyorsunuz. Biz burada yansıda göstermedik ama var aslında. Mühendisler yıla göre G'ye kadar; değil mi Atila Bey? Bir mühendis azami G'ye kadar başka bir şart aranmadan belge alabiliyor. Yani mühendisin yıl başına bir puanı var, o puanları topladığınız zaman bir iş deneyimi, bir iş bitirme belgesi aranmadan sadece mühendislik diplomanızla beraber -tabii, herhangi bir SMM olarak faaliyete başlamanız şartıyla- yıllara göre grubunuz olabiliyor ve G ya da F'ye kadar alabiliyorsunuz sadece mühendis olmakla beraber.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Mühendislerin dışında, müteahhitlerin mühendis olması konusunda... Her önüne gelen müteahhit olabilir mi? Yani o anlamda, sadece...

BAŞKAN RECEP UNCUOĞLU - İstihdam etme zorunluluğu hangi aşamadan itibaren var? Yani mühendis istihdam zorunluluğu hangi aşamadan itibaren var?

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Yani şöyle: Bir müteahhit bir işe başvuracağı zaman zaten bir mühendis istihdam etmek zorunda, proje aşamasında başlıyor bu.

BAŞKAN RECEP UNCUOĞLU - İşte, onların kademeleri nasıl değişiyor? Var mı burada?

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜR YARDIMCISI ATİLA ERENLER - Yansıya biz onu koymadık ama bunlarda teknik personel ve MYK belgeli usta istihdamı zorunlu. O uygulamayı biz hazırlık için sektörde üç yıl boyunca ertelemiştik, yani 2019 2020, 2021; bu sene sonunda o da başlayacak, beyan zorunluluğu başlayacak. O sayılar da belli aslında, biz bu yansıya koymadık.

Sayın vekilimin sorusuna gelince, şimdi müteahhitlik tabii, sadece Türkiye'de değil bütün dünyada ticari bir faaliyet olarak görülüyor, yani Ticaret Kanunu'na göre tacir olarak geçiyor. Bunların mühendis olup olmaması noktasında açıkçası bir konsensüs de yok. Yani bazıları "Bunları aslında mühendisler dışında kimsenin yapmaması lazım." diyor, bir kısım da bu şekilde devam etmesi gerektiğini düşünüyor. Aslında müteahhidin mühendis olması, bence yani şahsi kanaatim, pek bir şey değiştirmez. Yani tecrübesi, mali gücü bu alanda kendini ispat etmiş firmalar kendi teknik personelini oluşturuyorlar; şantiye şefi olsun, kendi proje müdürleri olsun vesaire, işi kaliteli olarak yapıyorlar. Burada önemli olan sektörde kurumsallığın oluşması, sürekliliğin oluşması. Yani bugün firmanın açılıp, iki sene öyle veya böyle eksik imalat yapıp piyasadan çekilmesi değil süreklilik sağlanması; sistemin ana hedeflerinden bir tanesi de bu, yani sürekliliği olan, finansal gücü olan firmaların sektörde yer almasıdır.

Teşekkür ederim.

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Bir konu daha ilave edeyim, müsaadenizle.

Yani aslında burada kişilere kaim değil kurumsallaşmasını istiyoruz biz. Bir müteahhitlik firmasının; elli, yüz yıllık, buradaki mühendis olur, bu geçer, insanlar değişebilir ama bir kurumsal firmanın, yurt dışı örneklerinde olduğu gibi -çok büyük inşaat müteahhitliği firmaları var- kurumsallaşmasına... Yani buradaki yeterlilikler tamamen firmaların kurumsallaşması adına.

BAŞKAN RECEP UNCUOĞLU - Evet, bu noktada şu hususu ben dile getirmek isterim özellikle: Şimdi, belli ölçekteki işler için mutlaka o işlerin ihale şartnamelerinde teknik eleman zorunlulukları var. Onlara uygun müteahhit firmalar ellerinde bulunduruyor bunları ve o işlerin başlangıcı, bitişine göre de bunlarda değişiklik oluyor. Bakıyorsunuz, fiilen o firmada bir kurumsallık katacak düzeyde, süreklilik arz eden şekilde bir mühendis istihdamı olmuyor. Bunlar sadece çeşitli işler alınabilir vesilesiyle bir şekilde kendi uhdelerinde tutuluyor veya asgari ücretli gösteriliyor belli bir süre ya da işte, belli bir iş için hazırlık yapıldığında alınıyor, çıkarılıyor gibi bir tablo var.

Şimdi, bu, mühendis istihdamı noktasındaki yetki grubu sınıflandırmasına eğer biz alınacak işe göre, ihale şartnamesindeki gerekliliklere göre değil de bu sınıfta iş bitirme, bu sınıfta yetkinlik elde edebilmek için iş yapıp yapmamasına bağlı olmaksızın kesintisiz, fiilen belli bir süre şu kadar mühendisi çalıştırıyor olmuş olmasını da katmamız, ilave etmemiz; belki o kurumsallığı, o firmada bir deneyimin oluşmasını daha hızlandıracaktır diye düşünüyorum. Çünkü biz burada sadece üstlenebileceği iş miktarlarını yaptıkları işlerin parasal tutarlarına göre değerlendiriyoruz ya, bu sınıflarda da yaptığı işin, on beş yılda yapılan işin -en büyük işin- parasal tutarına göre belli bir sınıfa dâhil ediyoruz ya, o işin o parasal tutarının yanında bir ikinci kriter olarak da işte, teknik kadrosunun gücü, onların ne kadar süreyle o firmada çalıştığı gibi birtakım parametreler de eklenirse en azından piyasada bu manada fiilen çalışmayan ama sırf kendisini o firmada gösterip de belli işler alınabilsin diye bir düzmeceliğin önüne geçmiş oluruz diye düşünüyorum fikir olarak.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Hocam, bir şey daha ilave edebilir miyim -özür dilerim- bu konu kapanmadan?

"Zayıf zeminlerde uygulanıyor bu tasarım gözetmenliği." dediniz. Yani "zayıf zemin" derken, onu neye göre... Kriteriniz ne oluyor yani "zayıf zemin" derken? Sadece binanın tasarımı mı yoksa zeminle...

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜR YARDIMCISI ATİLA ERENLER - "Zayıf zemin" dediğimiz, Deprem Yönetmeliği'ndeki ZF Grubu zeminler "zayıf zemin" olarak adlandırılıyor.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Yani binanın tasarımından öte, sadece...

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜR YARDIMCISI ATİLA ERENLER - Yok, binanın tasarımıyla ilgili değil, bu zeminler depremi çok büyütebildikleri için, ana kayadan gelen depremi çok büyütebildikleri için o büyütme miktarını Deprem Yönetmeliği vermiyor, diyor ki: "O yöreye has bir analiz yapmak gerekiyor." Sondaj vesaire yapıldıktan sonra o sondaj sonuçlarını kullanarak inşaat mühendisinin üstyapıda kullanacağı deprem büyüklüğünü belirlememiz gerekiyor ivme açısından, o analiz kısmı.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Yani, şimdi, bir zemin etüt raporu yapılıyor, bunu belediye denetliyor, orada zemin sınıfı belirlendiğinde o zemin sınıflamasına göre mi siz yeniden...

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜR YARDIMCISI ATİLA ERENLER - Evet, doğru, o zemin sınıfı, ZF çıktığında oraya özel biz deprem...

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Tasarruf ücretlerini almadan proje yapamıyorsunuz o ZF çıkan zeminlerde.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Peki, son olarak, her gelene sordum ama bunu size de sormak istiyorum: Yapı denetiminde zemin etütlerinin de denetlenmesi gerektiğini düşünüyor musunuz? Yani, zemin ile bina tasarımının birbirinden ayrılmaz ikili olduğu buraya gelen tüm sunucular tarafından ifade edildi. Yapı tasarımına altlık teşkil eden zemin etütleri -biliyorsunuz- taşıma gücünü veriyor, statik betonarme hesaplarına dönük temel tiplerini belirleyen bir çalışma.

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Evet.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Bunun belediyelere sadece, denetimi oraya bırakılıyor. Yapı denetim kısmında, bu nasılsa belediye tarafından yaptırılmış diye yapı denetiminin bünyesinde jeoloji mühendisi ya da yer bilimci yok, yani siz bunu nasıl karşılıyorsunuz diye bunu da sorarak...

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Sayın Vekilim, şöyle: Yapı Denetim Sistemi, kanun gereği yapının projelerini denetlemekle mükellef. "Zemin etüt raporu" dediğimiz rapor, statik projenin ekidir İmar Kanunu'na göre, yönetmeliğe göre. Statik projenin eki olan zemin etüt raporu. Dolayısıyla, Yapı denetim statik projeyi incelemekle mükellef olduğu gibi bu projenin tüm eklerini de incelemekle mükellef.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Ama makine mühendisi inceleyebiliyor bir makine projesini ayrıca yapı denetiminden.

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Her branşta, orada ilgili branşlarda...

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Ama jeoloji mühendisi yok mesela, o zemini inceleyen birisi yok.

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Orada şöyle deniyor: İlgili meslek disiplinlerini haiz denetçilerle incelenir. Yani, dolayısıyla, bu statik projeye altlık teşkil eden zemin etüt raporunu hazırlayanlar kimse... Orada şöyle bir yanlış anlaşılma da var Sayın Vekilim: Yani, her zemin etüt raporu jeoloji mühendisi tarafından hazırlanmıyor. Orada ilgili meslek disiplinlerinin bir organizasyonu, işin şeyine göre. Yani, jeolojinin hazırladığı kısmı var, jeofiziğin hazırladığı kısmı var, hepsinin birlikte hazırladıkları kısımlar var. Mesela, taşıma gücü hesabı yönünden, inşaat mühendisi ile jeoloji beraber hazırlıyorlar. Dolayısıyla bu hesapları da incelemeyi haiz yetkili mühendisler tarafından denetlenme zorunluluğu zaten yasal olarak var.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Öyle, belediye denetliyor görünüyor ama yani belediyelerde ne yazık ki biliyoruz.

ÇEVRE VE ŞEHİRCİLİK BAKANLIĞI MESLEKİ HİZMETLER GENEL MÜDÜRÜ MURAT ORAL - Yani "O yapılıyor." dendiği zaman şu da, arkasından o sorular da geliyor. Yani, mimari proje de denetlenmiyor veya statik proje. Bunlar benzer şeyler, bunların olmaması gerekiyor.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Peki, teşekkür ederim.