ELİF ESEN (İstanbul) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum.

Teklifin 2'nci maddesi üzerinde söz almış bulunuyorum. Bu madde, teklifin belki de en kritik, en ağır maddesi ve asıl kırılma noktası. Öncelikle, şunları ifade ederek sözlerime başlamak istiyorum: Önerdiğimiz, savunduğumuz çocuk adalet sisteminin amacı cezasızlık değil; ağır suçların sonuçlarını önemsizleştirmek ya da mağdurların adalet talebini görmezden gelmek hiç değil. Ağır fiillerin mutlaka etkili ve orantılı bir karşılığı, cezası olmalı fakat veri analizi, etki analizi, önleme, rehabilitasyon ve tahliye sonrası destek kurulmadan bütün sistemi cezaya doğru kaydırmak toplumu yeni risklerle karşı karşıya bırakmaktır. Bizim amacımız, cezaya gelene kadar çocuklarımızın ne kurban ne de mağdur olacağı koruma, onarma öncelikli planlamalar olmalıdır. Bir ceza söz konusu olacaksa mutlaka hassas vicdan terazisi çalışmalı ve çocuklara özgü ceza indirimi mekanizmalarının bir ayrıcalık olmadığı, çocukların beyin gelişimleri, algı kapasiteleri, dürtü kontrolü, akran etkisine açıklık, kısa vadeli düşünme, yoğun duygusal tepki verme ve davranışlarının sonuçlarını öngörme kapasitelerinin yetişkinlerden daha farklı olduğu unutulmamalıdır. Teklifle 12-15 ve 15-18 yaş arası çocuklar için cezalandırma alt ve üst sınırları artırılmakta ve kasten öldürme ve neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama suçlarından yargılanan çocuklar için bir, kasta dayalı kusurun ağırlığı; iki, güdülen amaç ve saik; üç, suçun işleniş şekli; dört, daha önceden kasıtlı bir suçtan dolayı hapis cezasına mahkûm edilmiş olma hususlarını dikkate alarak hâkime çocuk olmaktan kaynaklanan indirimde ağırlaştırma veya indirimi kaldırma yetkisi verilmektedir. Bu durum çocuk 12-15 yaş aralığında ise 15-18 yaş arasındaki çocuk gibi, 15-18 yaş aralığında ise yetişkin gibi cezalandırılabilecek olması hükmüdür. Bu kadar önemli bir konuda ceza sınırlarının yükseltilmesi ve cezaların ağırlaştırılmasının çocukların suça sürüklenmesine veya yeniden suç işlemesini önleyeceğine ya da azaltacağına ilişkin bilimsel değerlendirme de teklifte bulunmamaktadır. Sayın Adalet Komisyonu Başkanının tutanaklara geçen özellikle "Bu 2'nci madde Genel Kurula kadar çalışılsın." ifadesiyle de değişen bir şey olmamıştır. Bunca görüşmeden, bunca uyarıdan sonra uzmanların belirlilik ve koruyucu, onarıcı çocuk adaleti uyarılarını dikkate alan bir metin yerine hâlâ aynı noktada olmak yasama sorumluluğuyla da bağdaşmaz sayın teklif sahipleri. Çocuklar İçin Adalet Ortak Çağrısı imzacısı 160 sivil toplum örgütünün dikkat çektiği üzere maddede belirtilen yaş aralığındaki çocuklar için çocuk yerine "kişi" diye bahsedilmesi abes bir durum. Suç işlemiş olan çocuğun çocukluğunu yok sayan bir bakış açısı bulunuyor maddede, oysa suç isnadı çocuğun ne yaşını ne de hukuki statüsünü sona erdirmez.

Çocuklar hakkında daha uzun süreli hapis cezalarına hükmedilmesi, cezaların alt ve üst sınırlarının yükseltilmesi cezaevlerinde bulunan çocuk sayısının ve çocukların burada geçireceği toplam sürenin de artmasına neden olacaktır. Buna karşılık, teklifte buna hazırlık amaçlı planlama bulunmamaktadır. Çocuk ceza infaz kurumlarının kapasitesi, kurumların fiziki koşulları, eğitim ve rehabilitasyon hizmetleri, psikolog, sosyal hizmet uzmanı, öğretmen ve infaz personeli ihtiyacı, çocukların aileleriyle teması, tahliye sonrası topluma dönüş çalışmaları ve olası etkiler değerlendirilmemiştir. Keza, geçtiğimiz yıl suçun faili olan çocuk sayısı yaklaşık 200 binken bugün cezaevlerinde yatan mahkûm sayısının yaklaşık 430 bin olması yani yarısı kadar olması bu konudaki vahim tabloyu gözler önüne seriyor. Bunu Komisyon ve Bakanlık yetkilileri nasıl görememiş, büyük bir soru işareti. Sonuçta daha uzun cezaların çocukların yeniden topluma kazandırılmasına nasıl katkı sağlayacağı ortaya koyulmadığı gibi, infaz sisteminin bu değişikliğin yaratacağı ek yükü hangi koşullarda karşılayacağı da belli ki planlanmamış.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Buyurun, devam edin.

ELİF ESEN (Devamla) - Teşekkür ederim.

Teklifte ayrıca, hâkime birbiriyle bağlantılı iki ayrı takdir alanı bırakılıyor. Hâkim önce kanunda sayılan ölçütlerden bir veya birkaçının bulunup bulunmadığını değerlendirecek, ardından da bu ölçütlerin varlığına rağmen yaş küçüklüğü indiriminin ağırlaştırılıp ağırlaştırılmayacağına veya tamamen kaldırılıp kaldırılmayacağına ayrıca karar verecek. Yaşı itibarıyla çocuk olmaya devam eden bir hükümlü hakkında yetişkinlere özgü ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına hükmedilmesi hâlinde çocuğun hangi kuruma yerleştirileceği, gözlem ve sınıflandırmasının hangi esaslara göre yapılacağı, çocuklara özgü eğitim ve rehabilitasyon programlarından nasıl yararlanacağı, yetişkinlere özgü ağırlaştırılmış infaz rejiminin mi uygulanacağı ve bu teklif bu şekilde geçerse çocuk için ağırlaştırılmış müebbet rejimine uygun tek kişilik hücreler gerekecek.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Buyurun.

ELİF ESEN (Devamla) - Teşekkür ederim. Bitiriyorum Başkanım.

Son olarak, suç örgütlerinin çocukların hukuki statüsünü istismar ettiği tespit ediliyorsa asıl ağırlaştırıcı sorumluluk çocuğu yönlendiren, silahlandıran, kurye, gözcü veya tetikçi olarak kullanan yetişkinlere yöneltilmelidir.

Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum. (YENİ YOL ve İYİ Parti sıralarından alkışlar)