DEM PARTİ GRUBU ADINA FERİT ŞENYAŞAR (Şanlıurfa) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Tarım ve Orman Bakanlığı bütçesi hakkında söz almış bulunmaktayım. Barış ve demokratik toplum sürecine destek veren halkımızı ve tüm zorluklara rağmen üretimden vazgeçmeyen cefakâr çiftçilerimizi saygıyla selamlıyorum. (DEM PARTİ sıralarından alkışlar)

Tarih boyunca medeniyetlere beşiklik eden Mezopotamya topraklarında çiftçiler mutsuz, mağdur ve geçinemiyor. Çiftçiler her sabah yeni zam haberleriyle uyanıyor. Mazottan gübreye, elektrikten sulama parasına, her şeye fahiş zamlar gelirken tarımsal ürün fiyatları neden üç yıldır yerinde sayıyor Sayın Bakan? Bu yaz Türkiye'nin 7 bölgesinde hasat sonrası çiftçiler ürünlerini ya maliyet fiyatının altında sattılar ya da ürünler tarlada kaldı. Pamuğun maliyet fiyatı 30 lira, piyasada pamuk 26-28 liraya satılıyor; mısırın maliyeti 12 lira, piyasada mısır 7-8 liraya alıcı buluyor. Çiftçiler, tüccarların insafına bırakılmış. Mısır hasadı öncesi 1 milyon ton mısır ithali için gümrük vergilerini sıfıra indirdiniz. Tarımda kendi kendimize yeten bir ülke iken sermaye odaklı politikalarınız sonucunda tarım ürünlerinde dışa bağımlı hâle geldik. Sadece Mezopotamya topraklarında çiftçiler zarar etmiyor Sayın Bakan, Ege ve Akdeniz Bölgesi'nde de çiftçiler ürettikçe borçlanıyor ve tükeniyor. Burada, İzmir'de, marul eken bir marul üreticisi var ve "Tüccar bana marul için 2 liralık fiyat veriyor." diyor, marulun maliyeti 12 lira ve burada gelip yüksek rakamlardan bahsedin ama "Türkiye'de son üç yıldır çiftçiler kazanıyor." diye bir cümle kurmayın Sayın Bakan. Biraz sonra kürsüye gelip "Çiftçiye bilmem kaç milyar destek verdik." diyeceksiniz. Yeni destekleme modeline göre bir dönüm pamuk için verdiğiniz destek 1.090 TL. Bir dönüm pamuk için Urfa'da sulama bedeli 2.900 TL Sayın Bakan. Pamuk için verdiğiniz destek sulama ücretinin sadece üçte 1'ini karşılıyor. İktidarın neoliberal tarım politikaları çiftçiyi bitiriyor.

Kapıda iki büyük kriz bizi bekliyor: Biri gıda, diğeri su krizi. Göllerimiz, derelerimiz kuruyor, ülkemizde bulunan 240 gölün 186'sı tamamen kurudu; geriye kalanlar da kuraklık tehlikesi ve aşırı kirlilik yüzünden yok olmayla yüz yüze. Su krizinin çözümü konusunda araştırma önergesi verdik, siyasi görüşünüzü bir tarafa bırakarak gelin, bu hayati konuda ortaklaşalım dedik, önergemiz iktidarın çoğunluğuyla reddedildi. Su kriziyle ilgili iktidarın tek bir çözüm planı var: "Evde, mutfakta muslukları kısın." (DEM PARTİ sıralarından alkışlar) Tek başına musluklar kısılarak su sorunu çözülmez. Su, temel bir yaşamsal ihtiyaç olmaktan çıkmış; madenlerin, santrallerin, turizm şirketlerinin metası hâline gelmiştir. Su krizine bir çözüm bulacaksak suyu meta olmaktan çıkarmamız gerekiyor.

Ülkeyi yöneten iktidar sermaye uğruna ülkeyi felakete götürüyor. Trakya'dan Mezopotamya'ya kadar alarm zilleri çalıyor. Tarım alanlarımız bir yandan susuzluktan kavruluyor bir yandan da sulu tarımın yapıldığı yerde suyun yarısı boşa akıyor. Tarımsal sulamaya dair pratikte uygulanan henüz bir politikamız yok. Birçok bölgede kırk, elli yıllık açık kanallarla sulama yapılıyor. DSİ'nin inşa ettiği bu açık sulama kanallarında suyun çoğu sızdırılıyor; su, kaynağına varmadan yarı yarıya heba oluyor. Bir an önce kapalı sulama sistemine geçilmesi gerekiyor. Urfa'da vahşi sulamadan kaynaklı olarak Türkiye'nin en verimli ovaları olan Harran'da, Akçakale'de, ve Suruç'ta toprak hızla çoraklaşmaya gidiyor, verim yıldan yıla düşüyor. Harran Ovası'nda açılan drenaj kanallarıyla tahliye edilen kirli suyu... Akçakale çiftçisi bu kirli ve tuzlu suyu tekrar sulamada kullanıyor, bu da topraklarımızın hızla çoraklaşmasına neden olmaktadır. Telafisi mümkün olmayan bu sorunun önüne geçilmesi için Tarım Bakanlığımızı uyarıyoruz ve acilen önlem almaya davet ediyoruz.

Türkiye'de 181 sulama birliği var. Suyu çiftçilere en pahalı satan birlik Urfa'da kurulan Topçu Gündaş Sulama Birliğidir. 2025 yılında Urfa'da pamuk için sulama parası dönüm başı 2.900 TL, Adana'da 850 TL; fiyat 3 kattan fazla. Sulama birliğine soruyoruz: Neden su parası Urfa'da bu kadar pahalı? Birlik, elektrik maliyetini gerekçe gösteriyor. Peki, elektrik maliyeti neden Urfa'da bu kadar yüksek? Urfa halkı adına Tarım Bakanına çağrı yapıyorum: Sulama birlikleri arasında fiyat farkından kaynaklı büyük adaletsizlikler yaşanıyor Sayın Bakan. Tahmin ediyorum namaz kılıyorsunuz, kabul olsun ya da olmasın diye bir temennide bulunmayacağım ama...

TARIM VE ORMAN BAKANI İBRAHİM YUMAKLI - Siz kabul etmiyorsunuz zaten...

FERİT ŞENYAŞAR (Devamla) - ...size şu hadisi hatırlatıyorum: "Bir saatlik adalet yetmiş yıllık ibadettin daha hayırlıdır." (DEM PARTİ sıralarından alkışlar) Sulama birlikleri arasındaki bu büyük fiyat farkına, adaletsizliğine sessiz kalarak Urfa halkına büyük bir adaletsizlik yapıyorsunuz ve bu büyük adaletsizlikten bir an önce vazgeçin.

Sulama birlikleriyle ilgili yeni bir düzenleme elzem hâle gelmiştir. Sulama bedelinde üst limit belirlensin, keyfî uygulamalardan vazgeçilsin. Sulama birliklerine enerji sağlayacak GES projeleri bir an önce tamamlanmalıdır. Urfa'da çiftçiler ürünlerini ekmiş, yirmi beş gündür suyu bekliyor. Eğer bir hafta içinde su bırakılmazsa tohumlar toprakta çürüyecek, çiftçinin emeği ve bolca aldığı tohum heba olacak. DEDAŞ borçtan kaynaklı olarak Urfa'da bütün sulama birliklerinin enerjisini kesmiş ve sulama kanalları bu şekilde, çiftçi mağdur, sulama birliklerinin bir an önce suyu bırakmasını bekliyor. Bu kısır döngü her yıl tekrarlanıyor, Enerji ve Tarım Bakanları sorunu çözme konusunda araya giriyor, DEDAŞ ne Enerji Bakanını dinliyor ne de Tarım Bakanını dinliyor, son çare olarak çiftçiler -görselde de görüldüğü gibi- her yıl ayı şeyi yapıyor, İpek Yolu'nu trafiğe kapatıyor. Jandarma ile halk, çiftçi karşı karşıya geliyor, en son bu haber Cumhurbaşkanı Erdoğan'ın kulağına gidiyor ve Erdoğan araya girerek geçici olarak bu sorunu çözüyor.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

DİLAN KUNT AYAN (Şanlıurfa) - Başkanım, süresini uzatın, bir dakika daha vermeniz lazım çünkü önemli Başkanım.

FERİT ŞENYAŞAR (Devamla) - Şu an aynı sorun devam ediyor ve çiftçiler eylem yapma hazırlığında, Urfalı çiftçilerin bu feryadına muhakkak duyarsız kalmayın Sayın Bakanım. (DEM PARTİ sıralarından alkışlar)