NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Başkan, şimdi, biz o kadar çok erteleneceğine kendimizi hazırlamıştık ki açıkçası böylesi kötü oldu.

Bizlerin, 1'inci maddeyle ilgili meselede, sadece doğrudan özen yükümlülüğü meselesinde bir karşı çıkış değil işin özüne ilişkin bir meseleye dair bir yetersizlik itirazımız var. Burada isterdik ki bu gerekçede ya da açıklamanın içerisinde sorun, bireysel silahlanmanın yaygınlaşması meselesi, ruhsatlandırma ve denetim sistemindeki eksiklikler, güvenliğin, muhafazanın standartlarıyla ilgili bir hazırlık ya da bir bilgilendirme ya da kamu politikalarının yeterli olup olmadığına ilişkin bir değerlendirmeyle beraber gelsin çünkü sadece burada koruma yapamayan aile üzerinden bir değerlendirme -tırnak içerisinde- eksik kalacak bir değerlendirme. Kaldı ki suç meselesinin birçoğunda ilgili yasanın dışında kalan maddelerden kaynaklı silahlar olduğuna ilişkin diğer maddede de değerlendirme var, burada da çokça söylendi. O nedenle, biz o dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı muhafaza meselesinin belirsiz olduğunu, bunun sadece hâkimin takdir yetkisinden ziyade meselenin özü itibarıyla belirli olması gerektiğini söylüyoruz çünkü zaten çocuğun o silaha erişebilmesi artık çocuk koruma politikasının çöktüğünü gösterir yani onun evveliyatı ve diğer meseleleri bir kenara bırakarak söyleyelim.

Yine, ölçülülük meselesi bir tehlike suçu ya da taksir suçu gibi ifade edildi. Yani bir sonuç oluştuğunda onun için ayrı suç cezası zaten var kullanılma ihtimalinde. Burada ona erişimin kendisiyle ilişkin bir cezalandırma söz konusu, var. Burada kusur, ölçülülük, belirsizlik; açıkçası bunları sormamız gerekiyor. Bu, yasayla ilgili birçok meselede soracağımız bir husus çünkü...

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Ama Değerli Vekilim, onlar soruldu, hocamız da cevap verdi, Genel Müdürümüz de...

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Biz buradaki şerhimizde ısrar ediyoruz Başkan, iletmek istiyoruz.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Tamam, şerhinize saygı duyuyorum ama bütün bu soruların cevabı verildi.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Tabii, bu konuda ısrar ediyoruz. Lütfen, bize zamanla ilgili bir baskı yapmayın. Ertelenme meselesini söyledik.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Yok, yok, ondan değil yani ben pratik olma açısından, bu soruların cevabı verildi.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Bu sorulara cevap verilsin diye değil, bizim tutumumuzun ve bu konudaki tavrımızın tutanaklara geçmesi açısından söylüyorum. Madem ertelemedik, kaldık, konuşacağız Başkan.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Tutanaklara geçiyor zaten, geçirdik tutanaklara.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Konuşacağız, başka yapabilecek bir şey yok.

Yoksa silahlara çocukların erişimi konusundaki engelleme meselesine dönük bir şerhimiz yok.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Ama siz de 1'inci maddeyi destekliyorsunuz.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Evet, ikisini birlikte konuşuyoruz. Yok, kaldırılmasını istedik.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - 1'inci maddeyi destekliyorsunuz...

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Yok, kaldırılmasını istedik zaten.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Yok, onu demiyorum...

SÜLEYMAN BÜLBÜL (Aydın) - 1'inci madde mi bu şu anda?

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - 1'inci maddeyle ilgili.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Ben hem 1'i hem 2'yi bir arada konuşuyorum Başkan.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Doğru, doğru.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Siz zaten "Kapanacak." dediniz diye biz konuşmadık.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Hayır, onu biliyorum, o yüzden 1'inci maddeyle ilgili diyorum ama yani bu sorduğunuz soruların cevabı verildi, onun için söylüyorum.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Tamam, bu cevaplar yeterli gelmiyor bize.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Peki, tamam.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Yetersiz geliyor. Biz burada açıkçası güvenli muhafaza meselesiyle ilgili açık bir biçimde denetlenmesini, bireysel silahsızlanmayı azaltacak etkili politikalar; örneğin, kaç tana silah alabiliyor? Polisler kaç tane alabiliyor, jandarma kaç tana alabiliyor? Bunun sınırının meselesi ne? İşte, Maraş olayındaki...

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Bakın, tüm bu konuları Sayın Uçar söyledi, detaylı bir şekilde anlattı.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Başkan, lütfen bu kadar müdahale etmeyin.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Yok ama yani Zülküf Bey'i biz dakikalarca dinledik.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Tamam, ben tekrar anlatmak istiyorum. Bu, konuşmanın içeriğine müdahaledir Başkan. Ben tekrar etmek istiyorum.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Yok, hayır, değil de...

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Madem kaldık, gitmiyoruz, konuşacağız.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Yok, hatırlatmak istiyorum yani onun için söylüyorum.

SÜLEYMAN BÜLBÜL (Aydın) - Ama geriliyorsunuz şu an.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Tamam ben kendi vekilimizin ne konuştuğunu biliyorum.

SÜLEYMAN BÜLBÜL (Aydın) - Sayın Başkan, şu anda geriliyorsunuz.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Peki, buyurun o zaman.

SÜLEYMAN BÜLBÜL (Aydın) - Sayın ilk imza sahibine sorularımız var bizim, ona soracağız.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Tamam, buyurun.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Biz kaldıysak kaldık Başkan, yapacak bir şey yok. Bunun siz ister...

SÜLEYMAN BÜLBÜL (Aydın) - Burası diğer komisyonlara benzemez, burası Adalet Komisyonu, siz diğer komisyonlarla...

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Hayır, aynı, kendi partisinden Zülküf Bey bunları açıkladı, soruları da sordu...

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Ben kendi partimin vekilinin ne dediğini gayet biliyorum Başkan, ne denildiğini de biliyorum, ne cevap verildiğini de biliyorum. Bu hususta ikna değiliz, tatmin değiliz, o yüzden tekrarlıyorum.

BAŞKAN CÜNEYT YÜKSEL - Tamam, buyurun.

NEVROZ UYSAL ASLAN (Şırnak) - Burada ruhsatlandırma ve denetim mekanizmaların öncelikli olduğunu biz önceliyoruz. Bu meselenin kendisinin ailelere yönelik bilinçlendirme programlarının yaygınlaştırılması gerektiği meselesini risk temelli önceleyici çocuk koruma politikalarının hayata geçmesiyle ancak olur. Yoksa, çocuğu koruyacak olan ailenin silahının varlığının, bir ailede silahın varlığının kendisini var olma biçimini, koruma biçimini sorgulamadan sadece çocuğun ona erişimi üzerinden bir sorgulama eksik ve yetersiz olur ki bu sonuç temeli güvenlikçi bakış açısı sadece bu maddede değil, diğer tüm maddelerde de var.

Gelelim 2'nci maddeye. Bu ikinci madde, bir yönüyle bu teklifin en can alıcı meselelerinden bir tanesi çünkü burada sadece bir cezalandırma, bir sonuç üzerinden değil, bir bütünen çocuk rejimiyle ilgili önemli bir değişikliğe gidilmiş oluyor. Düzenlemede çocukların yaş sınırıyla ilgili öncelikli olarak 12 yaşını doldurmuş 15 yaşını doldurmamış ile 15 yaşını doldurup 18'i doldurmamış çocuklar hakkındaki ceza miktarının artırılması meselesi başlı başına bir sorun. Yaş küçüklüğü nedeniyle uygulanması gereken zorunlu ceza indiriminin kapsamının daralttırıp daha uzun süreli hapislerle karşı karşıya kalacağı açık. Bu aynı zamanda daha uzun ceza demek, daha çok cezaevinde kalmak demek, rehabilitasyonuna ve diğer meselelere daha çok zaman ayırmak demek. Var olan emeği, bütçeyi, var olan şeyi asıl yapısal sorunlarına ayırmadan bunlar üzerine ayırmanın kendisi başlı başına bizce bir sorun. Ortada bir sorun olduğu meselesi açık. Daha önceki on ikinci yargı paketinde de söylemiştim, biz evrensel kavramlarda uzlaşıyoruz, "çocuk ceza adalet sistemi" deyince herkes "okey", "çocuk sistemi" deyince herkes tamam, "çocukları koruma" deyince herkes tamam ama "Nedir bu sistem, nasıl korunur, nereye gidilir, nasıl yapılır?" meselesi itibarıyla bu konuda ayrışıyoruz. Burada siyasi partilerin ideolojileri, siyasi partilerin programları, çocuk meselesindeki kendi politikalarından ziyade çocuğun kendisi için objektif olarak doğru olan konusunda bir uzlaşma sağlamamız gerekir. Burada "Tek doğruyu biz söylüyoruz, bizim partimiz söylüyor, böyle olmalı." üzerinden bir değerlendirme değil, aynen bu alt komisyonunda dinlenen uzmanların gerçek anlamdaki raporları, bu konuda çıkan uluslararası değerlendirmeler, Anayasa'ya aykırılıkta ifade ettiğim, biraz değindiğim birkaç tane uluslararası sözleşme ve maddenin kendisine bakarak temel felsefesi konusunda bence ısrarlı olmalıyız çünkü çocuk yetişkin değil. Çocuk konusundaki yaş sınırının yaratacağı etkilerin kendisi de sadece çocuklar arası bir kategorize değil yetişkinliğe yakınlaştıran, ceza hukukunun yetişkinler konusunda bir kopyasına dönüştürüyor

Bir diğer husus, çocuklara verilen indirim meselesinin bir ayrıcalık gibi ele alınması hususu. Çocukların üstün yararı ilkesine herkes ortak mı? Ortak. Çocukların gelişim hakkı, çocuk adalet sisteminin temel güvenceleri konusu olduğunda ortak mı? Ortak. O zaman çocuğun üstün yararı ve çocuk adalet sisteminin en temel güvencesi nedir? Çocuk olmaktan kaynaklı ortaya çıkan sonuçlar. Şimdi, bu güvenceye "usuli güvence" "esas güvence" deyin, ismine ne dersek diyelim, bunlar zayıflatıldığında, gerçek anlamda, suçlar ortadan kalkacak mı? Hayır. Sadece cezaları artırılacak mesele içerisinden çıkacak mı? Yine hayır. Hâkimin bazı çocuklar için yaş küçüklüğüne bağlı indirimi uygulayıp uygulamayacağının bir garantisini buradaki Komisyon üyeleri verebilir mi? Hayır. Adalet Bakanlığı burada, Hâkim ve Savcılar Kurulu onlara bağlı; onlar böyle bir garanti verebilecek bir durumda mı? Hayır. Biz bu riskin kapısını yasa yapıcılar olarak açık bırakmamamız gerektiğini ben düşünüyorum çünkü ceza hukuku sadece hukuk kitapları ve yasama meselesiyle geçiştirilemez.

Sayın Vekilimiz Meral Danış nörobilimle ilgili bazı meselelere girdi. Çocukların düşünme biçimi, etkileşim biçimi, eskisine oranla yediğimiz yemekten kurduğumuz ilişkilere, televizyon kullanımından bilgisayar kullanımına, dijital ortamlara erişme meselesi... Çocukların kendi davranışlarını yönlendirme işlevleriyle ilgili bilimsel, biyolojik bilimsel ya da işte suç psikolojisiyle ilgili onlarca araştırma ve inceleme varken burada ödül anlayışı, akran etkisi, duygusal tepki meselesiyle ilgili daha çok erken geliştiği meselesi üzerinden çıkarılıp tamamen, akran baskısını, risk analizini, uzun vadeli sonuçlarını görmeden bizce bir yetişkin muamelesi yapılabilecek bir risk alanı yaratıyoruz ve bunun da ne bilimsel gerçekliklerle ne de Türkiye'deki uygulamalarla ve dünyadaki uygulamalarla uyuşmadığını düşünüyoruz. Bu nedenle, yaş küçüklüğü meselesine bağlı ceza indirimi ve artırımı meselesinin bilimsel gerçeklikten uzak olduğunu, ceza miktarlarıyla bunun değiştirilemeyeceğini, hâkime yeterli değerlendirme alanının, takdir yetkisinin suçla mücadele meselesinde herhangi bir etkisi olmayacağını biz düşünüyoruz. Bilimsel bir araştırma var mı? Burada söylensin çünkü Komisyonda dinlenenler ile sonuç olarak önümüze çıkardığınız yasa arasında fark var. Varsa ayrıca kaynak olarak gösterilecek bilimsel bir kaynak ya da bununla ilgili bir değerlendirme ya da olası bir etki analizi ya da bununla ilgili karşılaştırmalı bir uluslararası meseleyi burada dinlemek isteriz. Bunların hiçbiri teklifte de yok çünkü gerekçede de yok, sunulan raporlarda da gerçek anlamda böylesi bir mesele yok çünkü bu cezaların ağırlaştırılması meselesinin çocuk suçluluğuyla kurduğu ilişki net.

Yapısal sorunları, bunu her maddede söyleyeceğiz. Suçun kendisinin, cezanın yaratacağı sonucun, rehabilitasyonun etkili olup olmamasının, aileyle kurulan bağın yoksullukla, eğitimle, okulla, çocuk işçiliğiyle, ihmalle, istismarla, akran zorbalığıyla ilgili yapısal hiçbir mesele es geçilmeden her bir madde için şimdiden söyleyelim ki çok büyük bir etkisi var. Bu getirilen madde bunların hiçbirini çözmüyor, aile mekanizmasını aksine güçlendirmiyor, zararlı bir noktaya götürüyor. O nedenle, biz cezaları artıran, koruyucu rejimi azaltan, takdir yetkisini belirsiz bir biçimde genişleten, çocukları da yetişkin gibi ceza hukukuna yaklaştıran bu meseleyi kabul etmiyoruz. Sadece eleştirmekle kalmıyoruz, bunun yerine daha güçlü sosyal inceleme, araştırma meselesini, erken risk tespit mekanizmalarının kendisinin daha yeterli olacağını, okul temelli önceleyici çalışmaları... Mesela, aileye zorunluluk getireceğimize okul temelli önceleyici çalışmaları yerine getirmeyen öğretmenle ilgili getirelim yaptırım haydi, diyelim ki "Okulda böyle bir mekanizma öneriyoruz. Bunu yerine getirmeyen hocalar hakkında da böyle bir yaptırım yapacağız." Yapabiliyor muyuz? Hayır, kamu memuru, böyle değil ama aileye bunu yapmadığı için bir zorunluluk getirebiliyoruz.

Yine, aile destek programları, psikodestek programları, özellikle Komisyonda uzun uzun tartışılan diversiyon ve onarıcı adalet mekanizmasının güvenlikçi ve cezalandırıcı olmayan, çocuğu önceleyen boyutuyla öncelenmesi gerektiğini düşünüyoruz. Onların çocuk olduğu gerçeğini unutmadan çocuk adalet sisteminin karakterine uygun bir biçimde getirilmesini... Bu nedenle, bu getirilen 2'nci maddedeki yaş değişikliği ve cezalandırma meselesini kabul etmiyoruz, kaldırılmasını istiyoruz.