JÜLİDE SARIEROĞLU (Ankara) - Evet, ilk doğumlarda daha uzun süre oluyor, sonrakilerde evet... Şimdi, engelli kardeşlerimiz, vatandaşlarımız, bireylerimizle alakalı da özellikle ampute olduktan sonra ona alışma, eve gittikten sonraki evreyle alakalı tüm başhekimlerimiz bir sıkıntı yaşandığından, belli bir sürece ihtiyaç olduğundan bahsettiler. Dünyada bu engellilikle ilgili olarak da bu ara bir bakım merkezleri konusunda belirli bir süre aileye, yanındaki, işte, refakatçi olacak ya da bakımı gerçekleştirecek kişiye bu süreçlerle alakalı bilgi verecek, bununla ilgili eğitimini sağlayacak, böyle ara mekanizmalar var mı? Ya hastaneye bağlı olarak doğumda olduğu gibi... Ya, bilemiyorum, ben belediye başkanı olsam, bu modelleri araştırıp aslında yeni uygulama modelleri olarak devreye sokmak için çaba sarf ederdim. Sadece sağlık açısından değil, ben Çankaya Belediye Meclis üyeliği de yaptığım için, o zaman yaşananları da biliyorum, hani o konuda birazcık Aylin Hanım'dan -söylemeden- farklı düşündüğümü ifade etmek istiyorum ama bakım merkezi sistemini sanki biraz yerel yönetimlerle geliştirmemiz gerekiyor. "Bununla ilgili modeller var mı?" diye sormak istiyorum, dünyada uygulanan iyi uygulama modelleri.

YOZGAT BOZOK ÜNİVERSİTESİ REKTÖRÜ PROF. DR. EVREN YAŞAR - Sayın Bakanım, ben konuşmamda arz etmiştim. Amerika'da çok güzel bir model var aslında bizim sistemimize uyarlanabilecek. 1-3 yaş için sizin ifade ettiğiniz engelli çocuklar veya takipli çocuklar da... Bizim ülkemizde de çok iyi bu konuda çalışan akademisyenlerimiz var. "Erken müdahale" deyince, hani "Erken dönemde engellileri yakalayalım."dan ziyade engelli çocuklara ilk müdahaleyi 0-3 yaş. 0-3 yaşla ilgili çok güzel bir model var Amerika'da, bunu da işte "early intervention" diyorlar. Burada ama mümkün olduğu kadar bu süreci evinde bütün parametrelerle. Rehabilitasyon, sağlıkla ilgili bir konu varsa, evet, hekimiyle, fizyoterapisiyle devreye gireceği, bakımla ilgili bir ihtiyacı varsa diğer parametrelerin devreye gireceği ve bu ifademi tekrar etmek istiyorum: Aslında bunu takip sürecinde koordinasyonu da sağlayabilecek sosyal çalışmacılarla bunları mümkün olduğu kadar evde yapma pratiği geliştirmiş Amerika Birleşik Devletleri. 3 yaşından sonra da bunu temel eğitim programına sokuyor, ta ki 21 yaşına kadar. Buna da diyor ki: "Bireyselleştirilmiş eğitim planı" yani kişiye özel. İşte burada, Sayın Bakanım, eğer yolumuza açarsanız hep beraber, çıkaracağımız bu dijital tek kapı modeliyle beraber, biz bunu daha doğumdan itibaren erkenden saptandı... Orada hekim saptayabilir, fizyoterapist saptayabilir, yenidoğanda birisi, "Bir anormallik var." dediği zamandan itibaren çocuğu takibe alacağımız -hani normal çocuklardan, siz onlardan da bahsettiniz, onlardan bahsetmiyorum- ama engelli süreçleriyle ilgili ta orada tanımlamadan, buradaki kritik nokta şu Sayın Bakanım: Bir tanı yapıştırdığımız zaman ki şu anki sosyal güvenlik sistemimizin zafiyetlerinden biridir bu, tanımlamak mecburiyeti. Bir tanı yapıştırdığımız zaman o hayatı boyunca gidiyor, maalesef. Bu gitmeden gereksinimlerini belirleyerek veya, işte, gelişim geriliği, az sonra tanısal olarak kullanılmayacak veya üzerine yapışmayacak bir model de buna 0-3 yaş itibarıyla erken müdahale sistemi Amerika Birleşik Devletlerinde yapılıyor ve Türkiye'ye de uyarlanması gayet mümkün. Benim kafamdaki proje de -demin konuşmamda da arz ettim- burada biz de özel eğitim rehabilitasyon merkezleri var ya Millî Eğitime bağlı, maalesef, oradaki temel sorunlardan biri o merkezlerin çoğunun fizyoterapi merkezlerine dönüşmesi neredeyse erişkin düzeyine kadar. Şimdi, burada, esas olarak Millî Eğitime bağlı ve eğitim modeli geliştirmeye çalışıyoruz ama bizim burada farklı dinamikler devreye giriyor. Buna engel olarak, işte, bu 0 yaştan en azından okula başlayacak, anaokulu sürecine kadarki süreci devralacak okula entegre bir sistem kurmamız lazım. Burada ilk çocuğu var, çevresinde hani biz o toplumlardan değiliz ana-baba desteğimiz çok fazla ama öyle bir destek de yok, ilk defa çocuğu belki küçük yaşta kucağını almış bir anneye verilen destekle engelli bir çocuk psikolojik açıdan baktığınız zaman bir travmadır aile için. O travmanın yönetilebilmesi süreçleri de dâhil ve burada da tamamen yine FTR uzman hekiminin yer aldığı bir rehabilitasyon ekip yaklaşımıyla bunun planlanması gerektiğini düşünüyorum çünkü 0-3 yaşta bunu yapamazsak ileriki dezavantajları çok artıyor.