SÜLEYMAN GİRGİN (Muğla) - Teşekkürler.

Sayın Başkan, Sayın Bakan, değerli milletvekilleri, basınımız ve personelimiz, değerli emekçiler; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Gençlik ve Spor Bakanlığı nüfusumuzun aşağı yukarı dörtte 1'inin, gençlerimizin sorunlarıyla doğrudan muhatap olan bir bakanlık; sorumluluğu da bu derece büyük. Evet, gençlerimizin barınmadan burslara, işsizlikten beslenmeye gibi bir dizi maddi sorunu var, bunlara geleceğim. Bu sorunların hepsi "kamucu" anlayışla, kaynakların gençlerimize aktarılmasıyla çözülebilecek nitelikte sorunlar. İlk sandıkta iktidarı devraldığımızda bu konularda neler yapacağımızı da tek tek söyleyeceğim. Gençlere reva gördüğünüz sadece ekonomik olarak kötü şartlar değil. Bir sorun var ki o sorun yirmi yıllık AKP iktidarının gençlerimizin dünyasında yarattığı yıkıma işaret ediyor ve baş edilmesi gerçekten zor bir sorun.

Sayın Bakan, gençlerimizin büyük çoğunluğu gelecekten umudunu kesmiş durumda; bunun temelinde de mevcut siyasi rejimin özgürlüklere, demokrasiye, farklı yaşam tarzlarına karşı tutumu yer alıyor. Gençlerimiz, bu ülkede kendi hayatlarına bir değer verildiğini, alın teriyle, onuruyla çalıştıkları zaman bir yere gelebileceklerini düşünmüyorlar maalesef. Bakın, böyle söylediğimizde çok afaki bir şeyden, kişiden kişiye değişen bir ruh hâlinden bahsediyoruz sanılabilir ancak gerçekler öyle değil.

Büyük romancı Amin Maalouf "Her insanın gitmeye hakkı vardır; onu kalmak için ikna etmesi gereken ülkesidir." der. Sorun, göç edende değil şartlardadır. İktidar, ülkeyi büyük bir yoksulluk çemberine ve antidemokratik otoriter bir yola soktuğu için yeni mezun gençlerimiz daha iyi şartlar, daha geniş özgürlük ortamı, demokrasi için göç ediyorlar. Göç edemeyen gençler büyük bir çaresizlikle de umutsuzluğa savruluyor. Tersine beyin göçüyle yurt dışına giden gençlerimize kucak açacak politikalar oluşturmak bizim boynumuzun borcudur ancak bu da iktidarın çapını çoktan aşıyor maalesef.

Sormak istiyorum Sayın Bakan: Ne bekliyordunuz? "Tweet" attı diye tutuklananlar olunca gençlerin alkışlamasını mı beklerdiniz? Konser yasaklarının gençleri sevindireceğini mi düşündünüz? Yeni işe başlayan üniversite mezunu bir gencin kaç yıl çalışırsa bir araba alabileceğini, asgari ücretle çalışan gençlerin ise hiç araba bile alamayacağını hesapladınız mı? Gençlere sunabileceğimiz en önemli şeyin eşit ve özgür bir toplumun parçası olma hissi olduğunu ıskaladınız. Gençlerin elinden bu toplumun yurttaşları olarak demokratik mücadeleyle istediklerini değiştirebilecekleri, haksızlıklara karşı demokratik protesto haklarını kullanabilecekleri hissini coplarla, gözaltılarla aldınız. İşte, bu nedenle, ilk sandıkta gençlerin oyuyla Türkiye siyasi tarihinin zamanı dolmuş bir iktidarı olarak anılacaksınız.

Değerli milletvekilleri, gençlerimizin umudunun yitimine sebep olan en temel sorunlardan biri işsizlik. Türkiye'de genç işsizliği dünya ortalamalarından yüksektir. Bugün geniş tanımlı genç işsiz sayısı 2,3 milyondur; her 4 gençten 1'i ne eğitimde ne de istihdamdadır. Türkiye'de zaten yüksek olan genç işsizliği oranları salgın döneminde daha da arttı. Covid-19 döneminin iş gücü piyasalarında yarattığı tahribattan gençler daha fazla etkilendi. Salgın döneminde gençler iş gücü piyasasından daha hızlı çekildi; işi olmayan milyonlarca genç ya iş aramayı bıraktı ya da iş gücü piyasasına girişlerini geciktirdi. İş aramaktan vazgeçen, iş bulmaktan ümidini kesen ve iş gücü dışına çıkan gençlerde hem dar hem geniş tanımlı işsizlik oranı artmaya devam etti. TÜİK 2022 birinci çeyrek verilerine göre, gençlerde dar tanımlı işsizlik oranı yüzde 21 iken DİSK-AR tarafından TÜİK verilerinden hareketle hesaplanan geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 41'dir.

Yüksek öğrenim mezunu gençler asgari ücret ve civarında ücret alıyor. Gençlerin birçoğu iş bulamazken yükseköğrenim mezunu gençlerin giriş ücretleri ise asgari ücret civarında kalmaktadır. Tıp fakültesi mezunları dışında bir fakülteden mezun olan gençlerin çok büyük bir bölümü asgari ücret civarında bir ücretle çalışıyor. Mühendislik fakültesinden mezun gençlerden asgari ücrete yakın bir ücretle işe başlayanların oranı yüzde 40-50 dolayında; sosyal bilimler, iktisadi ve idari bilimler mezunlarında bu oran yüzde 60'larda seyretmekte; islami bilimler mezunlarında asgari ücret civarında bir ücretle işe başlayanların oranı yüzde 18 dolayında. Gençlerin güvenceli işlerde çalışmaları için üniversite mezunu olmalarının yetmediği görülmektedir.

Değerli milletvekilleri; öncelikle barınma hakkı, eğitim hakkı gibi temel bir hak ve barınma hakkının, eğitim hakkının güvence altına alındığı gibi güvence altına alınması gerektiği bir ortamdayız. Gençler için geniş tabiriyle sağlıklı, güvenceli, nitelikli bir üniversite hayatından bahsedecek isek bunun temelleri her şeyden önce güçlü kamusal hizmet ve yatırımlarda aranmalıdır. 10 milyona yaklaşan öğrenci sayısının bulunduğu ülkemizde toplam KYK yurdu sayısı 850 bin öğrencinin barınma ihtiyacını karşılayabilecek kapasitede; buna karşılık yurtların koşulları her geçen gün kötüleşmekte. KYK yurtlarının kapasitesini arttırma gibi görünen, esasında bir istif politikası üzerinden kontenjan artırmak olan uygulamalar 2021-2022 eğitim öğretim yılında 8 kişiye varan odalarla sonuçlandı. Öğrencilere sunulan yemeklerin sabit menü uygulamasıyla tek tipe indirilmesi, öğünlerin porsiyonlarının küçültülmesi ve besin değerlerinin düşürülmesi yeterli ve sağlıklı beslenmeyi temel bir ihtiyaç hâlinden çıkarıp bir lükse dönüştürüyor.

İstanbul, Ankara, İzmir gibi büyük şehirlerde özel yurt ücretleri ise ortalama 6-7 bin liradan, merkezî ilçelerde 1+1 dairenin kiraları 8-10 bin liradan başlıyor. Ayda 850 lira KYK bursu ya da kredisi alarak geçinmeye çalışan öğrenciler için bu tutarları ödemek hayalin de ötesinde. Tüm bu imkânlardan yoksun olan öğrencilerin mahkûm edildiği son seçenek ise cemaat ve tarikat yurtları. Ailelerin maddi imkânsızlıkları yüzünden devlet yurdu dışında seçeneği olmayan ve kendilerine yurt çıkmayan öğrencilerin bir kısmı bu yurtlara yönelmektedir. Yoksul ailelerin çocukları ise... Neredeyse tek alternatif hâline gelen tarikat yurtlarının sayısı 2006'da 1.723 iken 2021 yılı itibarıyla yüzde 93 artışla 3.331'e çıktı. Cemaatlere ait olan ve herhangi bir resmî kaydı olmaksızın kaçak faaliyet yürüten yurtların sayısına yönelik kesin bir veri bulunmazken merdiven altı tabir edilen bu yurtların sayısının binlerle ifade edilebilir bir düzeyde olduğunu görüyoruz.

Değerli milletvekilleri, biliyorsunuz, bu bütçe iktidarı uğurladığımız bir bütçe. İlk seçimde gençleri kucaklayacak kamucu politikaları hayata geçirmek için iktidara geleceğiz halkımızın teveccühüyle. Cumhuriyet Halk Partisi iktidarında genç istihdamın atılımı vizyonuyla Gençlik Garantisi Programı'nı uygulayacağız. Gençlik Garantisi Programı'na göre otuz yaş altı yükseköğrenim mezunu gençler istihdam, işsizlik desteği, eğitime devam ve ücretli staj seçeneklerinden birinden yararlanacaklar. Aynı zamanda tüm organize sanayi bölgelerinde iş garantili yatılı teknoloji liseleri açılacak. Teknoloji liselerinde üç yılını tamamlayan gençler devletten sigorta primi desteği alarak ücretli staj görecekler. Eğitime devam etmek isteyenler ise kendi alanlarında eğitim almak kaydıyla puan avantajına sahip olacaklar. YÖK kaldırılacak; üniversiteler mali, idari ve bilimsel özerkliğe kavuşacak; rektörlük seçimleri geri gelecek.

BAŞKAN CEVDET YILMAZ - Son yarım dakikanız.

SÜLEYMAN GİRGİN (Muğla) - Bitiriyorum Başkanım.

Üniversite bileşenleri rektörlük seçimlerinde temsil edileceklerdir. Eğitim sistemi paydaşlarla birlikte baştan aşağı değiştirilerek nitelikli, bilimsel ve erişebilir bir eğitim anlayışı benimsenecek; kamuda mülakat kaldırılarak liyakat ilkesi hayata geçirilecek.

Teşekkür ediyorum.