MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Teşekkür ederim Başkanım.

Sayın Hocam, hem saptamalarınız için hem de sunumunuz için teşekkür ediyorum.

Bu zayıf kat yani dükkân yapılan yerler için yeni yapılan projelerde... Yani bizim hani ekonomik olarak genellikle apartmanların altında bu dükkân mutlaka yapılıyor. Hani kesin bir yasak getirilemez mi? Yani bu kadar önemli, hani zayıf kat oluşup işte, İzmir depreminde de gördük, Elâzığ'da da gördük, o 1'inci katlar tamamen yok oldu. İzmir'de mesela BİM'in altında kalan insanları falan gördük. Bunun kesin olarak yasaklanmasına ilişkin bir çalışmanız var mı ODTÜ olarak? Yani nedir ya da projelendirirken bunun mutlaka olmaması gerektiğine ilişkin önerileriniz vardır ama bunu vatandaşın inisiyatifine bırakmayacak bir çalışma yapılıyor mu, bunu merak ettim.

Bir de dün bir hocamız, sunumunda, hocalarımızdan birisi, kolon kesip sismik izolatör yerleştirdiklerini ifade ettiler. Bugün ben biraz baktım da 5,5 büyüklüğünde bir depremde bu tür bir uygulamada okulun yıkıldığı görülmüş. Dün bize İstanbul'la ilgili İSMEP'in sunumunda... Siz bir inşaat mühendisi hoca olarak doğru buluyor musunuz böyle bir şeyi? Kolon kesip sismik izolatörün yerleştirilmesi doğru bir yöntem midir yoksa o binanın yıkılmasını ya da daha farklı, güçlendirilmesini öneriyor musunuz, onu merak ettim. Çünkü bugün soru işareti oluştu bende açıkçası o sismik izolatöre rağmen okulun yıkılmış olmasıyla ilgili.

Bir de çok önemli, "sokak taraması" dediniz, ön tarama ve kapsamlı taramanın, sadece sokak taramasını bile yeterince yapamadığınızı ve buna kaynak aktarılamadığı... Yani böyle bir durumda o zaman güçlendirmeye nasıl bir kaynak aktaracağız ya da yıkıma yani kentsel dönüşüme nasıl bir kaynak aktaracağız? Yüzde kaç oranında yıkımı ya da binanın yüzde kaç oturulamaz konumda oluşuna göre değerlendirip yıkım... Hani "yüzde 40" diyor bazı hocalarımız. Sizin bu konudaki görüşünüz nedir, onu merak ettim.

Tabii, zemin etüdü ve bina son derece önemli. İşte, özellikle bu kolon kestirilip sismik izolatörün yerleştirildiği alanda kaya bir zeminde mesela o sismik izolatöre gerek var mı yok mu, o soru işareti bizde.

1 birim önceden alınan önlemin maliyette 7 birim tasarruf yaptığına dair, bugüne kadar yapılan sunumlarda, maliyet bakımından önceden alınan bu tür önlemlerin çok daha değerli ve önemli olduğu ifade edildi. Dolayısıyla bu tabii ki zemin etüdü ve bina tasarımında yapı denetimi esnasında hani bir makine mühendisi... Hiçbir mühendislik alanını şey yaptığım için söylemiyorum, yanlış anlaşılmasın. Diyelim ki su tesisatı depremde bozulsa tamir edebilirsiniz, elektrik tesisatı bozulduğunda tamir edebilirsiniz ama 4 temel mühendislik olarak yapı denetiminde işte, elektrik, makine, inşaat ve mimarlar. Dolayısıyla zemin etüdünün de yani jeoloji... Yer bilimci diyeyim, jeoloji deyince jeofizikçi arkadaşlar da alınmasın. Bir yer bilimcinin de yapı denetiminde olması konusundaki düşünceleriniz nedir?

Teşekkür ediyorum.

PROF. DR. AHMET YAKUT - Bayağı bir soru sordunuz.

Şimdi, ilkinden başlayayım. Çok önemli sorular, onu da belirteyim. Bu yumuşak kat olayı, mimari birtakım uygulamaların yanlış tasarım ve şeyle birleşmesi sonucu ortaya çıkan bir tablo. Yani her alt tarafı boş olan bina bu yumuşak kattan dolayı hasar görecek demek yanlış olur bir kere. Yeni tasarımları yaparken biz bunu dikkate aldığımız zaman bir sıkıntı yaşamayız doğru tasarlar, doğru imal edersek. Mesela hani yeni yapılar için artık bu birazcık bilinçlenme oldu, insanlarda bir farkındalık ortaya çıktı, özellikle mühendislerde ve şeylerde. Dolayısıyla, çok büyük bir sorun olmuyor artık. Perde duvarlı sistemlerde özellikle deprem bölgelerinde o çok kritik hâle gelmiyor. Çünkü binanın ana taşıyıcı sistemi perdeler olduğu için, perdeler de sürekli devam ediyor. Bizim burada genellikle karşılaştığımız durum, zaten dayanımı zayıf olan binalarda dolgu duvarların çok büyük bir katkısı var. Bakın, genelde boşluklar dolgu duvarlarda, kolonlar falan kesilmiyor, yani kolonlar yukarı devam ediyor. Ama binanın en fazla kuvvet alan katı o giriş katı olduğu için, bir de orayı boş bırakıyoruz, zaten sistemimiz zayıf, dolgu duvarların o zayıf sistemlerdeki katkısı güçlü sistemlere göre çok daha fazla, o zaman dolgu duvarın katkısı ön plana çıkıyor. O dolgu duvarı olan bir bina şeye göre çok daha güçlü oluyor. Bakın, İzmir Bayraklı'da çok güzel bir örnek var, Barış Sitesi'ne bir bakın, 4 tane blok var, birbirinin aynısı 4'ü de, 1 tanesinin sadece farkı kapıcı ve yönetici dairesi olsun diye alt katı boş bırakmamışlar, diğer 3'ünün alt katları boş, garaj olarak kullanıyorlar; o 3'ü de göçmüş, diğeri ayakta duruyor. Yani bu dediğim gibi zayıf sistemlerde... Siz güçlü, doğru tasarlarsanız öyle bir sıkıntı olmaz.

İkinci sorunuzla ilgili... Ben burada detaylara girmedim, teknik detaylara, çok farklı güçlendirme yaklaşımları var. İşte, kat azaltması var, çelik ekleme yoluyla var, sönümleyiciler koymak şeklinde güçlendirme var, sismik izolatörlü güçlendirmeler var, perde duvar ilavesi var, klasik konvansiyonel yaklaşım ama bunların hepsi her bina için kesinlikle uygun olamaz. Her binada en uygunu bir tane çıkar ve hepsi her binada uygulanamaz dediğiniz gibi. Bakın, bir kolonu kesip izolatör koyduğunuz zaman normal şartlarda izolasyon temel seviyesinde yapılır yani normalde biz burada ortadan kesip izolatör koyup yapmayız, bu yeni tasarımda zaten hiç uygulanmaz. Ya üstüne koyarsınız, oraya bir döşeme yaparsınız ya altına koyarsanız temel seviyesinde, oraya ilave bir temel döşemesi yaparsınız.

Bahsettiğiniz okulda eğer doğru yapılırsa izolatör, izolasyon seviyesinin üzerindeki kuvvetleri çok azaltır doğru yapılırsa. Yani şöyle söyleyeyim size: Aşağı yukarı yüzde 50 mertebesinde kuvvetleri azaltabiliyor, hatta bazen çok daha fazla azaltıyor. Doğru yapılırsa, doğru uygulanırsa ve uygun yapılırsa... Bir de şu var: Sismik yalıtım her zaman her binada verimli olmaz, 1 katlı binaya yapmanın bir anlamı yok, dediğiniz gibi, sert zeminde 1 katlı binaya yapmanın çok bir anlamı yok. 2 katlı bina çok rijit, yine bir anlamı yok. 50 katlı binada yine tek başına bir anlamı yok. Sismik izolatör daha çok büyük okul binaları gibi rijit olan 3-5 katlı... 1 katlı bina için değmez yani öyle bir şey yapmaya ama özellikle yüksek katlı binalara uygulanmayan bir yöntem çünkü verimliliği düşük yöntem olarak.

Diğer sorunuzu...

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Hasarlı binada hasar yüzde kaç olursa yıkım veya güçlendirme önerirsiniz?

PROF. DR. AHMET YAKUT - Şimdi, bu güçlendirmeyi şöyle söyleyeyim size: Bir sistem güçlendirmesi var, bir de eleman güçlendirmesi var. Eğer sizin binanızın bir iki tane elamanında sıkıntı varsa o zaman çok ucuz bir şekilde o bir iki tane elamanı zaten güçlendiriyorsunuz ama sistemin tamamında bir zafiyet varsa o zaman çok genel bir müdahale gerekiyor, o daha kapsamlı oluyor, genelde binanın önemine de bağlı bu tabii. Sizin elinizde kullanımı mutlaka istenen fabrika binası varsa o zaman yüzde 40'ına falan bakmıyoruz, o zaman binanın maliyetine bakmadan güçlendiriyoruz, tabii, çok çok kötü bir bina değilse ama normal şartlarda konut binalarını falan düşündüğünüz zaman yaşı da önemli tabii bunda, ekonomik ömrünü tamamlamaya yakın mı, değil mi; ona göre bir karar vermek lazım. Bu yüzde 40 tek başına aslında çoğu zaman çok da bir şey söylemiyor ama genel olarak normal yapılmış, beş on yıllık bir binada yüzde 40-45 üzerindeyse maliyet o zaman... Bir de yapacağınız güçlendirme yöntemine de bağlı bu. Bunları "Kesin şu şekildedir." diye atmak çok doğru değil.

MÜZEYYEN ŞEVKİN (Adana) - Teşekkür ederim.