ORHAN SARIBAL (Bursa) - Herkese günaydın arkadaşlar.

5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu'nun 13'üncü maddesinde değişiklik öngörüyor ilgili madde. Madde değişikliğinin amacı, tarımsal amaçlı arazilerin korunması gibi gözükse de ileride plan tadilatı yapıldığında amaç dışı kullanımlarda tekrar izin alınması konusunu aslında biraz daha gündeme getirmekte. Büyük ova sınırları içerisindeki tarımsal amaçlı yapılar dâhil olmak üzere, farklı bir amaca dönüştüğü anda yeniden izin alınması doğru bir uygulamadır. Belki de en kritik yer burasıdır, arazide tarımsal amaçla... Ama diyor ki: "Farklı bir amaca dönüştüğünde yeniden izin alacak." Yani niye başka bir amaca dönüşsün? Tarımsal amaçsa tarımsal amaçta kalsın. Bu, önemli bir soru işareti.

Yine, yerleşim alanlarında gelişim alanı ihtiyaçlarını karşılamak için izin verilerek planlanmış alanların izin dışında bırakılması uzun dönemde sıkıntıya neden olabilir. Zorunlu yerleşim alanı olarak tarım dışı izni alınıp plan yapıldıktan sonra araziler plan tadilatlarıyla ticaret ve sanayi alanına dönüştürülebiliyor; böyle bir risk var, bunu özellikle paylaşmak istiyoruz.

Arıtma tesisi gibi kamu yararı gerekçeleriyle başvuru yapılıp daha sonra plan tadilatıyla fonksiyon değişikliğine gidilebilmesi, genel amaca yönelik bir tehdit olarak görülmektedir. Bu bağlamda, bu alanların da tekrar izne tabi tutulması da gerekmektedir. Ayrıca, uzun zaman önce yerleşim amaçlı tarım dışına çıkarılarak planlanmış ancak herhangi bir uygulama yapılmamış tarım arazilerinin de izinlerinin tekrar irdelenmesi gerekmektedir. Yerleşim alanlarının gelişim ihtiyaçlarını karşılamak gerekçesiyle imara açılan alanların tamamı kullanılmadan yeni tarım alanlarının imara açılmasının engellenmesi, kısıtlanması, imara açılıp kullanılmayan alanların imardan çıkarılması, tarım arazisi olmaması koşuluyla yeni alanların imara açılmasına izin verilebilme koşulları gözden geçirilmelidir. Maddeye gerekçe olarak, imar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılan yerler ile kamu yararı kararı alınarak... "Ki burada kamu yararı -özellikle bu ifadeyi kullanıyorum, orada da ciddi sorunlarımız var- meselesini olgunlaştırmak zorundayız. Nereden gidersek gidelim, hangi madde, hangi yapı çıkarsa çıksın usulsüzlüklerin ve daha sonraki farklı yapılaşmaların altından hep "kamu yararı" denen o ifade çıkıyor." Kamu yararı kararı alınarak tarım dışı amaçlı kullanım izni verilen yerlerin bu amaç dışında kullanılabilmesi ve planlanabilmesi için yeniden izin alınması şartının getirildiği ifade edilmiş olsa da "Yerleşim alanlarının gelişim alanı ihtiyaçlarını karşılamak için izin verilerek planlanmış alanlarda yeniden izin şartı aranmaz." denilerek tarım arazilerinin amaç dışı kullanılmasının yolu açılmış olacaktır.

Bir tarımsal proje yapılıyor ya da çalışılıyor, deniyor ki: "İki yıl içerisinde bu projeyi hayata geçirin." Hatta bundan önceki maddelerde buna dair göndermeler vardı. "Verdiğimiz izni iki yıl içerisinde yaparsanız yaparsınız, yapmazsanız gerekli müeyyideleri var." denmişti. Oysa burada, imara açıldığı söyleniyor ya da yerleşim alanına açıldığı söyleniyor ama uzun yıllar geçiyor, orada herhangi bir çalışma yapılmıyor ama biz, o yetmezmiş gibi ona başka yeni alanlar açıyoruz. Dolaysıyla, buraların da tekrar gözden geçirilip, o güne kadar herhangi bir işlem yapılmamışsa, mevcut durum korunuyorsa buraların da yeniden izne tabi tutulmasının doğru olacağını söylüyoruz yani gerçekten toprakları koruma gibi bir derdimiz varsa.

Maddede "İmar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılan yerler ile kamu yararı kararı alınarak tarım dışı amaçla kullanım izni verilen yerler, yeniden izin alınmaksızın bu amaç dışında kullanılamaz ve planlanamaz. Ancak yerleşim alanlarının gelişim alanı ihtiyaçlarını karşılamak için izin verilerek planlanmış alanlarda mutlak tarım arazileri dışında yeniden izin şartı aranmaz." şeklinde değişiklik yapılarak maddeye "mutlak tarım arazileri dışında" ibaresinin eklenmesi gerekir. Yani burada bir nitelik, deyim yerindeyse net bir kırmızı çizgi koymak lazım. Yani buralar mutlak tarım arazisi olarak belirlenmişse, belirleniyorsa artık orada yeni bir gelişme alanı, yeni bir değişim alanı, yeni bir değişim durumunu kapamak lazım. Onun adını da ancak "mutlak tarım arazisi" olarak koyarsak oradan bir hareket çıkmaz.

Maddenin "İmar planlarında tarımsal niteliği korunacak alan olarak ayrılan yerler ile kamu yararı kararı alınarak tarım dışı amaçla kullanım izni verilen yerler, yeniden izin alınmaksızın bu amaç dışında kullanılamaz ve planlanamaz. Ancak yerleşim alanlarının gelişim alanı ihtiyaçlarını karşılamak için izin verilerek planlanmış alanlarda yerleşim, konut, eğitim, sağlık ve benzeri amaçlı kullanımlar için yeniden izin şartı aranmaz. Yerleşim alanları için yapılan gelişim amaçlı planlarda izin verilen araziler, yerleşim dışındaki kullanımlar için izin alınmaksızın planlanamaz veya kullanılamaz." şeklinde değiştirilmesi gerekmektedir. Bunlar da önerilerimiz.

Söz konusu eklemeler yapılmaksızın yapılacak düzenlemeyle, yerleşim alanlarının gelişim alanı ihtiyaçlarını karşılamak için izin verilerek planlanmış alanların kontrolsüz bir biçimde sanayi, ticaret ve benzeri kullanılmasına neden olacağından bu tür kullanımlar için tekrar izin alınması gerekmektedir.

Ayrıca, bir ilave de şunu yapmak isterim: İmara, organize sanayi ve benzeri amaçlara dönüştürülebilir biraz önce "kamu yararı" dediğimiz anlam. Maddenin bu anlamda bir risk ve tehlike oluşturduğunu... "Kamu yararı" eşittir kamulaştırma anlamı taşır ki burada kamunun buna çok net bir tutum sergilemesi gerekir ve bunu başka hiçbir şekilde kullandırmaması gerekir. Kamu yararı alınan her amaç için tarım arazilerinin başka bir yapıya dönüştürülebilir olma ihtimalini görmek zorundayız. Yani bugün doğada, ormanda, tarım alanlarında yaşadığımız en çok tahribatla -artık âdeta "Cehenneme giden yol iyi niyet taşlarıyla döşelidir." meselesinde olduğu gibi- kamu yararı, iyilik taşlarıyla bizi cehenneme gönderiyor. Orman oradan yağmalanıyor, "enerji" deniyor, "kamu yararı" deniyor, "sivil savunma" deniyor; tarım alanları oradan gidiyor, yol, köprü, viyadük, neyse; bunların dışında TOKİ'si yani artık aklınıza ne geliyorsa... Benden iyi biliyorsunuz, tarif etmeye gerek yok. Dolayısıyla hakikaten bu kamu yararı meselesini gerçekten kamucu bir yaklaşımla değerlendirmek gerektiğini, bu maddede de en büyük riskin bu olduğunu paylaşmak istedik. O yüzden o değişiklikleri önerdik.