ELİF ESEN (İstanbul) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum.

23'üncü madde yurt dışı kaynaklı oyun platformlarına Türkiye'de bir muhatap atama zorunluluğu getiriyor; oyunları yaşa göre sınıflandırıyor, ebeveynlerin çocuklarının hesaplarını kontrol edebilmesini sağlıyor; hedef doğru. Şu an ne durumda? Türkiye'de milyonlarca çocuk her gün dijital oyun oynuyor, bu oyunların büyük bir kısmı çocuğu ekrana bağımlı kılmak için tasarlanmış durumda; sürekli ödül, sürekli satın alma teklifi, bir sonraki seviyeye atlama. Peki, bu platformların Türkiye'de hukuki bir sorumluluğu ve sorumluları var mı? Çoğunun yok. Şikâyet edecek yer yok, dava açacak muhatap yok. Bu madde o boşluğu doldurmaya çalışıyor -evet, biz de bu tarafıyla destekliyoruz- ancak bu 3 madde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının çatı kanun teklifinin 3 maddesi olmamalıydı. Bu 3 madde öncelikle Türkiye Büyük Millet Meclisinde bulunan Dijital Mecralar Komisyonunun -ki ben de bir üyesiyim- ve aynı zamanda Bilim, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığının çatısı altında münhasıran konuşulması gereken bir kanun teklifi olmalıydı, böyle bir çorba kanun olmamalıydı çünkü dijitalleşme dev adımlarla hayatımızı değiştiriyor ve bu sadece bizim muhatap olduğumuz bir konu da değil. Tüm dünya aslında bununla ilgili iyi uygulamalar hayata geçirerek çocukları ve toplumlarını korumaya çalışıyor.

Şimdi usule dayalı bu eleştirimi yaptıktan sonra esasa dayalı yani teknik konularla ilgili değerlendirmelerimize geçmek istiyorum. 3 teknik sorun var ve bu sorunları yalnızca biz dile getirmiyoruz, muhalefet şerhi de aynı tespitleri kayıt altına alıyor.

Birinci sorun, kanun yanlış platformu yakalıyor. Madde günde 100 binden fazla kişinin girdiği platformları kapsıyor, kulağa mantıklı gelebilir. Ancak şunu düşünün: Bir platform var, günde 150 bin kişi giriyor ve bunların da büyük bir çoğunluğu yetişkinler; bir diğer platform var, günde 80 bin kişi giriyor ve bunun da muhatapları çocuklar. İlki kapsama giriyor ama ikincisi girmiyor yani çocuk riski düşük olanı denetliyoruz, yüksek olanı atlıyoruz. Doğru soru şu olmalı: Bu platformda kaç çocuk var, bu çocuklara para harcatılıyor mu, onlara yönelik reklamlar var mı? Bunlara bakılmadan koyulan bir eşik denetimi değil kâğıt üzerinde denetilmiş görüntüsünü sağlar.

İkinci sorun, hangi sisteme göre derecelendirme? Madde, oyunların yaşa göre sınıflandırılacağını söylüyor. Peki, bunu kim yapacak, hangi kurala göre yapacak? Bu sorunun cevabı maddede yok. Oysa dünyada bu iş çoktan çözülmüş durumda; Avrupa'da PEGI, Amerika'da ESRB gibi sistemler onlarca yıldır işliyor, hangi oyunun, kaç yaşa uygun olduğu belirlenmiş durumda. Biz bunları tanısak, kurum yalnızca eksiklikleri tamamlasa yeterli aslında hem sıfırdan sistem kurma maliyetinden kurtulmuş oluruz hem de Türkiye, dünyanın geri kalanıyla uyumlu hâle gelir, sıfırdan icat gerekmez.

Üçüncü sorun, şeffaflık talebi gerçekçi değil. Madde, devlete şu yetkiyi veriyor: Platformlara git; algoritmalarını, verilerini, ticari sırlarını getir. Kulağa güçlü gelebilir ama pratikte çalışmaz. Dünyanın büyük teknoloji şirketleri bunu yapmak yerine o ülkeden çekilmeyi tercih ediyor. Bu, defalarca yaşandı. Çocukları korumak için kurduğumuz düzenleme, onların kullandığı platformları ülkemizden uzaklaştırırsa ne kazanmış oluruz? Ya da daha akıllıca yol şu: Kodları değil, bağımsız uzmanların hazırlayıcı denetim raporlarını isteyelim hem şirket sırları korunur hem devlet denetimini yapar.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Buyurun, tamamlayın.

ELİF ESEN (Devamla) - Teşekkür ederim Sayın Başkan.

Son olarak, yaptırımlara bakalım: Uyumsuz platformlara ne geliyor? İnternet hızı düşürülüyor. Bu yaptırım kimi cezalandırır? Platformu değil, o platformu kullanan vatandaşı. Üstelik "VPN" denen basit bir araçla dakikalar içinde aşılır; birini kaparsınız, bir diğeri açılır. Aslında çok da etkili araçlar var elimizde. Platformun uygulama mağazasından kaldırılması, yeni üye almasının durdurulması, ödeme sistemlerinin kapatılması; bunlar hem daha ölçülü hem çok daha etkili.

Değerli milletvekilleri, bu madde torba kanunla önümüze geldi. Dijital Mecralar Komisyonunda görüşülmesini, yeniden daha tafsilatlı ele alınmasını talep ediyoruz.

Genel Kurulu saygıyla selamlıyorum. (YENİ YOL ve CHP sıralarından alkışlar)