FATMA ÖNCÜ (Erzurum) - Teşekkür ediyorum Sayın Başkanım.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; ekranları başında bizleri izleyen aziz milletimizi saygıyla selamlıyorum.

Değerli arkadaşlar, Türkiye olarak İnsan Hakları Komitesi altında, sosyal kalkınma ve engellilerin katılım oranını temsil noktasında, katılım oranını artırma amaçlı Parlamenterler Birliğinde bir raportör komitesi kurulmuştu. Türkiye bu komitede başraportör olarak görev yapıyor. Bu konuyla ilgili raporun içeriği ve detaylarıyla ilgili Genel Kurulu bilgilendirmek üzere söz almış bulunuyorum.

Arkadaşlar, biz 1889'da kurulan Parlamenterler Birliğine Türkiye olarak 1910'da üye olmuşuz. Dolayısıyla yüz on altı yılda Türkiye ilk defa bu birlikte raportör olarak görev yapıyor. Söz konusu raporu biz taslak olarak 2026'nın Ocak ayında verdik ama bunun bir de önceki hikâyesi var. Başta Sayın Cumhurbaşkanımıza teşekkür ediyorum böyle bir komitede yer almamı sağladığı için, sonra Adalet ve Kalkınma Partisi Grubumuza çok teşekkür ediyorum ve Parlamenterler Birliği Başkanımız Asuman Erdoğan'a çünkü bu çok önemli bir farkındalıktı.

Değerli arkadaşlar, dünyadaki 188 ülkede sadece ve sadece 30 ülkede engelli parlamenter var. Buna bağlı olarak biz birlik olarak ilk gittiğimizde Cenevre'de 149'uncu Oturumda Türkiye olarak bir önerge verdik. Dedik ki: Dünya nüfusu 1,5 milyar, ailesi ve yakınlarıyla düşündüğünüz zaman toplamda yaklaşık 4 milyar insanı kastediyoruz. 4 milyar insanın temsilcisinin parlamentolarda olması gerekiyor, buna bağlı olarak bir önerge sunduk. Türkiye'nin bu önergesi 151'inci Oturumda kabul edildi. 151'inci Oturumda kabul edilen önerge üzerine bir rapor hazırlanması gerektiği, 183 ülkenin bu raporu desteklemesi gerektiğine dair bir karar çıktı. Çıkan karar sonrasında bu raporu hazırlamak üzere İsviçre, Kenya ve Türkiye'yi görevlendirdiler. Bizlere belli bir süre tanındı. Bu süre içerisinde biz Türkiye olarak ocak ayında taslak raporumuzu sunduk. Sunduğumuz bu taslak rapor uluslararası alanda çerçeve rapor olarak kabul edildi. Bu çerçeve olarak kabul edilen rapor önümüzdeki nisan ayında biliyorsunuz Türkiye'de genel kurul yapacağız. İlk defa Parlamentolararası Birlik Türkiye'de gerçekleştirilecek 151'inci Genel Kurulda, bu taslak raporun içeriği 183 ülke tarafından kendi ilave ettikleri metinle dercedilerek Tanzanya'da yapılacak olan 152'nci Komitede de kabul edilecek. Şimdi, bizim asıl amacımız neydi? Taslak raporun temel içeriği şuydu: Artık parlamentolarda genç kadın kotası olduğu gibi engelli kotaların da olması gerektiği, parlamentolarda sadece ve sadece herhangi bir komitenin altında, komisyonun altında engellilerin problemlerini çalışmak değil ya da bir çalıştayın içinde çalışmak değil, bağımsız bir komisyonların kurulması ve engellilerin kendi problemlerini temsil noktasında onların temsil etmesine dair bir uzlaşıcı rapor sağladık. Şimdi, bu rapordan sizinle paylaşmak istediğim bir kaç tane maddeler var, bunları vakit yettikçe anlatacağım arkadaşlar. Engelliliğin bireysel eksiklik değil, sağlık sistemleri, çevresel koşullar, çatışmalar ve yönetişim sorunlarının ürettiği yapısal bir olgu olduğunu, dünya genelindeki 1,5 milyar engelli bireyin parlamentolarda eşit, adil, tüm partilerin katılımıyla gerçekleştirmesi gerektiğini, engelli bireylerin siyasal temsilde yetersiz olduğunu, eşitlik sorununun demokrasi ve temsil noktasında da çözülmesi gerektiğini; engelli bireylerin kadınlar ve gençler gibi her anlamda kapsayıcı ve katılımcı olması gerektiği, uluslararası ve bölgesel parlamentolarda engelli milletvekillerine yer verilmesi gerektiği, seçim kampanyalarında mutlaka ve mutlaka mentorların olması gerektiği, ekonomik olarak da onlara bütçesel yardımın sağlanması gerektiği, ülkelerin bütçeleri planlanırken bunu da bütçe planı içerisine dercedilmesi gerektiğini; daimi engellilik komitesinin olmazsa olmaz tüm parlamentolarda kurulması gerektiğini, doğum öncesi ve erken çocukluk döneminde evrensel tarama, güvenlik, gebelik ve önleyici sağlık politikalarının kritik roller olduğunu...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAŞKAN - Buyurun devam edin.

FATMA ÖNCÜ (Devamla) - ...çevresel toksinler, yetersizlik, sağlık hizmetleri ve yoksulluğun engellilik riskini artırdığını ve bunun yasama ile bütçe sorumluluğu olduğunu; savaşlar, mayınlar patlayıcı kalıntılar ve zorunlu göçün engelli nüfusunu artırdığını; küresel barışta bunun da mutlaka ve mutlaka göz önünde bulunması gerektiğini; engelliliğin artışının toplumsal kırılganlık ve siyasal dışlanmayı derinleştirdiğini; önleyici politikaların barış inşası için yapılması gerektiğini; parlamentoların engelli bireylerin siyasete katılımını artırmak için erişilebilir meclislerin kurulması gerektiğini, parlamentoların erişilebilir olması gerektiğini; yıllık izleme raporlarının mutlaka ve mutlaka ülkelere tavsiye niteliğinde her yılın başında gönderilmesi gerektiğini ve bunun belli bir komite tarafından da takip edilmesi gerektiğini; engelliliğin artık yalnızca sosyal politika değil demokrasi, güvenlik, kalkınma ve yönetişimler doğrudan bağlantılı siyasal bir mesele olduğunun bütün ülkeler tarafından kabul edilmesi gerektiğini...

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

FATMA ÖNCÜ (Devamla) - Teşekkür ediyorum arkadaşlar. (AK PARTİ sıralarından alkışlar)