BAHA ÜNLÜ (Osmaniye) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; hepinizi saygıyla selamlıyorum.

17 Nisan Pazar günü, bir aydınlatma mucizesi olan köy enstitülerinin kuruluşunun 82'nci yıl dönümünü kutladık.

Cumhuriyetin ilk yıllarında ülke nüfusunun yüzde 80'i, kırsal nüfusun ise yüzde 90'ı okuryazar değildi. Okuma yazma çağındaki genç nüfusun yüzde 80'i köylerde yaşamasına rağmen ülke genelinde 40 bin köyün 35.277'sinde öğretmen yoktu. Bu sebeplerle eğitim ve öğretime büyük önem veren Büyük Önder'imiz Mustafa Kemal Atatürk, 1935 yılında yapılan Cumhuriyet Halk Partisi 4'üncü Büyük Kurultayı'nda daha çok köye ve köylüye ağırlık verilen bir politikanın benimseneceğini vurgulamıştır. O tarihlerde askerliğini onbaşı veya çavuş olarak yapan yetenekli gençler devlet üretme çiftliklerinde açılan kurslarda yetiştirilerek köylere eğitmen olarak atanmıştır.

1936'da başlayan uygulamaların olumlu sonuç vermesi üzerine, 1937'de yalnız köy çocuklarının alındığı ve köye yönelik öğretim programını uygulayacak köy öğretmen okulları açılmıştır. İlerleyen yıllarda eğitim alanında gelişmeler kaydedilmiş, İsmet İnönü'nün Cumhurbaşkanlığı, Hasan Âli Yücel'in Millî Eğitim Bakanlığı esnasında, İlköğretim Genel Müdürü İsmail Hakkı Tonguç'un mimarlığını yaptığı köy enstitüleri, 17 Nisan 1940'ta Köy Enstitüleri Kanunu'nun Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde kabul edilmesiyle resmen kurulmuştur. Köy enstitülerinin kuruluş amacı, köyü ve köylüyü kalkındırmaya yöneliktir. Anadolu'nun unutulmuş ve kendi kaderiyle baş başa kalmış, yoksulluğu ve çaresizliği yaşamış köy çocukları, enstitülerde eğitilmiş, bilgiyle buluşturulmuş, aydınlanma ve çağdaşlaşma hareketlerini başlatmak üzere yeniden köylere gönderilmiştir.

Seçim bölgem Osmaniye'de 1940 yılında açılan Düziçi Köy Enstitüsü de bu aydınlanma mucizelerinden biridir. (CHP sıralarından alkışlar) Kurucu Müdürü, İsmail Hakkı Tonguç'un en çok güvendiği müdürlerden birisi olan Ahmet Lütfi Dağlar'dır. 1902 yılında Bağdat demir yolu inşaatı sırasında Alman çocuklarının okuması için yaptırılan ve halk arasında "Alman Konağı" olarak bilinen binada, 1939 yılında bir yıl süreyle Haruniye Eğitmen Kursu olarak eğitime devam edilmiştir. 1940 yılında köy enstitülerinin kurulmasından sonra Kurucu Müdür Ahmet Lütfi Dağlar'ın önerisiyle "Haruniye" yerine "Düziçi" ismi tercih edilmiş ve enstitünün adı "Düziçi Köy Enstitüsü" olmuştur. Düziçi Köy Enstitüsü, öğrencilerini Adana, Gaziantep, İçel, Hatay ve Kahramanmaraş gibi komşu illerinden almıştır. Düziçi Köy Enstitüsü; yöneticileri, öğretmenleri, binaları, eğitim ve öğretimi, çalışmaları, öğretmenlik idealleri ve eğitime katkılarıyla her zaman örnek alınabilecek bir eğitim kurumu olmuştur. Düziçi Köy Enstitüsündan toplam 936 öğrenci mezun olmuş; enstitü, ilk mezunlarını 1943-1944 öğretim yılında, son mezunlarını ise 1951-1952 öğretim yılında vermiştir. Enstitüde eğitim faaliyetleri kültür, ziraat, teknik dersler şeklinde sürdürülmüştür.

Köy enstitülerinde yetişen genç öğretmenler yurdun dört bir yanına, en ücra topraklara giderek köylülere hem örgün öğretimle okuma yazma ve temel bilgileri kazandırmış hem de modern ve ilmî tarım tekniklerini öğretmişlerdir. Mustafa Kemal Atatürk "Sanatsız kalan bir milletin hayat damarlarından biri kopmuş demektir." diyerek her daim sanata öncelik verdiğini devrimleriyle ve düşüncesiyle göstermiştir. Bu anlayışla, köy enstitülerinde müzik, tiyatro, halk oyunları, resim ve el sanatları gibi çağdaş sanatın her alanında dersler verilmiştir. Enstitüden mezun olan köy çocukları, yıllar sonra ünlü bir yazar, ressam, siyasetçi ve bilim adamı olarak karşımıza çıkmıştır.

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

BAHA ÜNLÜ (Devamla) - Başkanım...

BAŞKAN - Buyurunuz efendim.

BAHA ÜNLÜ (Devamla) - Fakat yıllar içinde, bu aydınlanma mucizesi atılımından rahatsız olan emperyalist güçler, birtakım yerli çevreleri de kullanarak akıllara durgunluk veren iftira ve karalamalarla ne acıdır ki köy enstitülerini kapattırmışlardır.

Değerli milletvekilleri, bu vesileyle, 17 Nisan 1940 tarihinde başlatılan bu devrimci hareketin 82'nci yıl dönümünde açılan köy enstitülerinin kurucularını bir kez daha minnet, rahmet ve şükran duygularımla anıyor; bugün köy enstitülerinin saygın ve özgün duruşlarını takdir eden herkesi ve yüce Meclisi en derin saygılarımla selamlıyorum. (CHP sıralarından alkışlar)