2011-03-22 - 14:44
TBMM Araştırma Merkezi'nde son zamanlarda gündemi meşgul eden zorunlu askerlik hizmetini konu alan bir bilgi notu hazırlandı. Çalışmada özellikle Avrupa Kıtasında soğuk savaş sonrası dönemde zorunlu askerlik uygulamasının terk edilip gönüllü profesyonel askerlerden oluşan orduya geçişin nedenleri ile halen zorunlu askerlik uygulamasına devam eden ülke örnekleri incelendi.
TBMM Araştırma Merkezi'nde son zamanlarda gündemi meşgul eden zorunlu askerlik hizmetini konu alan bir bilgi notu hazırlandı. Çalışmada özellikle Avrupa Kıtasında soğuk savaş sonrası dönemde zorunlu askerlik uygulamasının terk edilip gönüllü profesyonel askerlerden oluşan orduya geçişin nedenleri ile halen zorunlu askerlik uygulamasına devam eden ülke örnekleri incelendi.
Araştırma Merkezinde hazırlanan bilgi notunda, 18 yy sonlarından itibaren var olan zorunlu askerliğe dayalı modern kitlesel orduların son 20 yılda yerini, karmaşık ve çok-yönlü yeni koşullara uygun, oldukça mobil, esnek, birlikte işlerlik kabiliyetine sahip, donanımlı askeri personelden oluşan profesyonel ordulara bıraktığı belirtildi.
Çalışmada soğuk savaş sonrası dönemde temelde iki önemli değişimin yaşandığı belirtildi. Bunlardan ilki, NATO üyesi ülkelerde orduların hacminin (asker sayısı) 1990 yılı baz alındığında 2009 yılı itibariyle yaklaşık %40 oranında küçülmesi diğeri ise zorunlu askerliğe dayalı kitlesel orduların Avrupa kıtasında yerini profesyonel ordulara bırakmasıdır.
Çalışma'da, 27 üyeli Avrupa Birliği içinde sadece 6 ülkede (Avusturya, Güney Kıbrıs, Danimarka, Estonya, Finlandiya ve Yunanistan), 28 üyeli NATO'da sadece 5 ülkede (Danimarka, Estonya, Norveç, Türkiye ve Yunanistan) zorunlu askerlik uygulamasına devam edildiği tespiti yapıldı. AB üyesi ülkelerden 17'si 1990 sonrası dönemde zorunlu askerlik uygulamasına son vermiş ve tamamen gönüllü profesyonel askerlerden oluşan ordular kurmuşlardır. Almanya ise, zorunlu askerlik uygulamasına Temmuz 2011 itibariyle son verecektir.
Zorunlu askerlik uygulamasına devam eden ülkelerden Azerbaycan'da 18 ay, Danimarka'da çoğunlukla 4 ay, Estonya'da 8 ay, Finlandiya'da 180,270 veya 362 gün, İsviçre'de yaklaşık 21 haftası temel askeri eğitim olmak üzere 260 gün, Norveç'te 12 ayı temel eğitim olmak üzere 19 ay, Rusya Federasyonu'nda 12 ay'dır.
Türkiye hariç zorunlu askerlik uygulamasının devam ettiği ülkelerde vicdani nedenlerle silahlı askerlik hizmeti yapmak istemeyenler için askerlik süresi ile eşit veya daha uzun süreli alternatif sivil hizmet seçeneği bulunmaktadır.
Ülkemizde zorunlu askerlik hizmeti, 1111 Sayılı Askerlik Kanunu ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askeri Memurlar Kanunu çerçevesinde farklı statülerde yerine getirilmektedir. Dört yıl ve daha fazla süreli yüksek okul mezunlarından yedek subay adayı olarak seçilenler için 12 ay olan bu süre, aday olarak seçilmeyenler için erbaş ve er olarak altı aydır. Bu şartları taşımayan diğer tüm erkek ve sağlıklı T.C. vatandaşları için zorunlu askerlik süresi ise erbaş ve/veya er statüsünde 15 aydır.
Askerlik hizmetinin bedelli olarak yerine getirilmesi uygulaması, son dönemde 1987, 1992 ve 1999 yıllarında üç defa uygulanmış ve bu uygulamadan 1987 yılında 18.433, 1992 yılında 35.111 ve 1999 yılında 72.290 kişi istifade etmiştir.
Söz konusu çalışmanın tamamı TBMM intranet Araştırma Merkezi sayfasında yer almaktadır. (14:44)
