ÇEKTE YENİ DÜZENLEME...

TBMM Adalet Komisyonu'nda ele alınan Çek Yasa
Tasarısı'nın 2 maddesi daha kabul edildi.
Tasarının kabul edilen maddelerine göre, bankalar, önce çek hesabı
açtırmak isteyenin yasaklı olup olmadığını kontrol edecek, ayrıca kişinin
ekonomik ve sosyal durumunun belirlenmesinde gerekli basiret ve özeni
gösterecek.
Bankalar, çek hesabı açtırmak isteyenlerin yasaklılık durumuna ilişkin
adli sicil kayıtlarını, açık kimliklerini saptamak için fotoğraflı nüfus cüzdanı,
pasaport veya sürücü belgesi örneklerini, yerleşim yeri belgelerini, vergi kimlik
numaralarını, tacir olanların ayrıca ticaret sicili kayıtlarını, esnaf ve
sanatkar olanların ise esnaf ve sanatkar sicili kayıtlarını almak ve çek
hesabının kapatılması halinde bunları, hesabın kapatıldığı tarihten itibaren 10
yıl süreyle saklayacak. Yerleşim yeri yurt dışında bulunan kişiler, bankaya
kendileri ile ilgili olarak Türkiye'de bir adres bildirmek zorunda olacak.
Çekin karşılığının tamamen veya kısmen bulunmaması halinde, çek
düzenleyenin bankaca bilinen adresleri talebi halinde hamiline verilecek.
Çek hesabı ilgilinin, vekilin veya yasal temsilcisinin imzası olmadan
açılamayacak.
Çek hesabı açılmasını veya mevcut çek hesabından çek defteri verilmesini
isteyen kişi, her defasında tacir veya esnaf ve sanatkar olup olmadığını, kendisi
hakkında yasak bulunmadığını bankaya yazılı olarak beyan edecek.
Hakkında çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağı kararı bulunan gerçek
kişinin, yönetim organında görev yaptığı, temsilcisi veya imza yetkilisi olduğu
tüzel kişiye çek defteri verilmeyecek.

-ÇEKTE AYIRIMA GİDİLİYOR-

Tacir olan ve tacir olmayan kişilere verilecek çekler ile hamiline
düzenlenecek çekler, açıkça ayırt edilebilecek biçimde bastırılacak. Bu çeklere
ilişkin işlemlerin işlendiği ayrı çek hesapları açılacak ve hamiline düzenlenecek
çeklerin yapraklarında ''hamiline'' ibaresi matbu olarak yer alacak.
Karşılığı bulunan çek, hesabın bulunduğu bankaya ibraz edildiğinde
hamilin vergi kimlik numarası saptandıktan sonra ödenecek.
Çek hesabı, ancak sahibinin veya yasal temsilcisinin yazılı talebi ya da
mevduat veya katılım fonu zaman aşımı süresinin dolması üzerine kapatılacak.

-KARŞILIKSIZ HER ÇEK YAPRAĞI İÇİN BANKAYA CEZA-

''Karşılıksızdır'' işlemi, muhatap bankanın hamile kanunen ödemekle
yükümlü olduğu miktarın dışında, çek bedelinin karşılanamayan kısmıyla sınırlı
olarak yapılacak.
Banka, karşılıksız çıkan her bir çek yaprağı ile ilgili olarak ödemekle
yükümlü olduğu miktarı, ancak ibraz eden hamile talep ettiği takdirde ödeyecek.
Buna göre, banka, hamile, talep ettiği takdirde süresinde ibraz edilen her çek
yaprağı için; karşılığının hiç bulunmaması halinde, çek bedeli bin lira veya
üzerinde ise bin lira, bu tutarın altındaysa çek bedelini ödeyecek.
Karşılığının kısmen bulunması halindeyse banka, çek bedeli bin lira veya
altındaysa, çek bedelini aşmamak koşuluyla kısmi karşılığı bin liraya
tamamlayacak bir miktarı; çek bedelinin bin liradan fazla olması halinde çek
bedelini aşmamak koşuluyla, kısmi karşılığa ilave olarak bin lira ödemekle
yükümlü olacak.
Hamilin talepte bulunması halinde, ''karşılıksızdır'' işlemi, çekin arka
yüzüne tahsil için bankaya ibraz edildiği tarih, hesap durumu, bankanın
yükümlülüğü çerçevesinde ödediği miktar ve ibraz eden gerçek kişinin adı ve
soyadı yazılmak, bu kişinin tüzel kişi adına bedeli tahsil etmesi halinde bu
belirtilmek ve kişi ile birlikte banka yetkilisi tarafından imzalanmak suretiyle
yapılacak. Banka tarafından ödenen miktar düşüldükten sonra karşılıksız kalan
tutar açıkça belirtilecek. Hamilin imzalamaktan kaçınması halinde,
''karşılıksızdır'' işlemi yapılmayacak.
Kısmi ödeme kabul edilmiş olsun veya olmasın, çekin tamamen veya kısmen
karşılıksız çıkması halinde, ''karşılıksızdır'' işlemi yapıldıktan sonra ön ve
arka yüzün fotokopisi çekilerek bankada saklanacak ve çek hamile geri
verilecek.
Banka; çekin karşılığının hesapta bulunmamasına rağmen hamiline
ödenmesinin geciktirilmesi, kanunen ödemekle yükümlü olduğu miktarın hamile
ödenmesinin geciktirilmesi hallerinde çek hamiline, her geçen gün için binde 3
gecikme cezası ödeyecek.
Üzerindeki tarihten önce ibraz edilen çekin karşılığının kısmen veya
tamamen ödenmemiş olması halinde, bu çekle ilgili olarak hukuki takip
yapılamayacak. İleri tarihli çekle ilgili olarak hukuki takip yapılabilmesi için,
çekin üzerindeki düzenleme tarihine göre kanuni ibraz süresi içinde bankaya ibraz
edilmesi ve ''karşılıksızdır'' işlemine tabi tutulması şart olacak.

-''ÇEKTE MUTEBERLİK SIRALAMASI YAPILIYOR'' -

Komisyonda çek konusunda tacir, taciri olmayan ve hamiline çek şeklinde
ayrımına gidilmesi eleştirildi. CHP Afyonkarahisar Milletvekili Halil Ünlütepe,
Türk Ticaret Kanunu Tasarısında benzeri bir ayrım yapılmadığını belirterek,
''Bunda sonra uzun boylulara başka, kısa boylulara başka çek ayrımına kadar
gidilecek. Ekonomi bitti, deniz görüldü. Çek, kredi kartı gibi kabul görmüyor.
Esnaf çek kabul etmiyor, kredi kartı istiyor. Çünkü banka ödüyor. Çekler
tefecilerin eline düştü'' dedi.
CHP Zonguldak Milletvekili Ali İhsan Köktürk, ''çekte muteberlik
sıralaması yapıldığını'' savunarak, bunun doğru olmadığını söyledi. Düzenlemeye
TESK ve TOBB temsilcileri de karşı çıktı.
Adalet Bakanı Sadullah Ergin, konuyla ilgili eleştirilere, çekte ayırım
yapılmasının amacının statü farklılığı yaratmak olmadığını belirterek, çeke
güveni artırmak ve daha fonksiyonel hale getirilmesinin hedeflendiğini ifade
etti.
Ergin, 2008 yılında 23 milyon çekin takasa ibraz edildiğini, bunun
rakamsal tutarının 234 milyar lira olduğunu kaydederek, bunun 1,5 milyon adedinin
karşılıksız çek olduğunu, tutarının ise yaklaşık 15 milyar lira olduğunu söyledi.
Ergin, en çok keşide edilen çekleri küçük işletme sahiplerinin işini çevirmek
amacıyla kullandığına işaret ederek, yapılacak düzenlemelerin buna zarar
vermemesi gereğini vurguladı.
Tasarının görüşmeleri yarın 4. madde üzerinde devam edecek.