ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ TEKLİFİ SUNULDU

AK Parti Grup Başkanvekili Bekir Bozdağ, Anayasa değişikliği teklifini
TBMM Başkanı Mehmet Ali Şahin'e sundu.

Bozdağ, beraberinde bir grup milletvekiliyle Şahin'i makamında ziyaret
ederek, hazırlanan Anayasa değişikliği teklifini verdi.

TBMM Başkanı Mehmet Ali Şahin'e sunulan Anayasa değişiklik teklifi 26
maddeden oluşuyor. Maddelerden birisi geçici 3 maddeyi kapsıyor.

Teklifte, Anayasa'nın 10, 20, 23, 41, 51, 53, 54, 69, 74, 84, 94, 125,
128, 129, 144, 145, 146, 147, 148, 149, 156, 159. ve 166. maddelerinde değişiklik
öngörülüyor. Teklifle, geçici 15. madde yürürlükten kaldırılması da yer alıyor.

Anayasa değişikliği teklifinin yürürlük maddesinde, halkoyuna gidilmesi
durumunda teklifin tümüyle oylanması öngörülüyor.

TBMM Başkanlığına sunulan Anayasa değişikliği
teklifinde, daha önce açıklanan taslaktan farklı olarak, toplu sözleşme
hükümlerinin emeklilere de yansıtılması, uzlaştırma kurulu kararlarının toplu
sözleşme niteliğinde olması öngörülüyor. Genel grev yasağının kaldırılması da
teklifte yer alan bir başka düzenleme.

Anayasa değişikliği teklifinde yer alan düzenlemeler şöyle:

Madde (1): Anayasanın ''Kanun Önünde Eşitlik'' başlıklı 10. maddesinde
değişiklik yapılıyor.

Maddenin, ''kadınlar ve erkekler eşik hakları sahiptir. Devlet, bu
eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür'' şeklindeki 2. maddesine, ''Bu
maksatla alınacak tedbirler, eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz.
Çocuklar, yaşlılar ve engelliler, gibi özel süratle korunması gerekenler için
alınacak tedbirler, eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz'' hükümleri ekleniyor.

Madde (2): Anayasa'nın, ''özel hayatın gizliliği'' başlıklı 20.
maddesinde değişiklik öngörülüyor.

Maddeye, ''Herkes kendisi ile ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme
hakkına sahiptir. Bu hak, kişinin kendisi ile ilgili kişisel veriler hakkında
bilgilendirme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep
etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar.
Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızası ile
işlenebilir'' hükmü ekleniyor.

Madde (3): Anayasa'nın ''seyahat hürriyeti'' başlıklı 23. maddesinde
değişiklik yapılıyor.

Buna göre, ''vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç
soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve hakim kararına bağlı olarak
sınırlandırabilecek.''

Madde (4): Anayasa'nın ''Ailenin Korunması'' başlıklı 41. maddesinde
değişiklik yapılıyor.

Maddenin başlığı, ''Ailenin Korunması ve Çocuk Hakları'' şeklinde
değiştiriliyor, maddeye, çocukların korunması konusunda hükümler ekleniyor.
Maddeye eklenen hüküm şöyle:

''Her çocuk, yeterli himaye ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına
açıkça aykırı olmadıkça ana ve babası ile kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve
sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara karşı, çocukları koruyucu
tedbirleri alır.''

Madde (5): Anayasa'nın ''Sendika Kurma Hakkı'' başlıklı 51. maddesinin
son fıkrası yürürlükten kaldırılıyor. Böylece, bir kişinin aynı zamanda ve aynı
iş kolunda birden fazla sendikaya üye olmasının yolu açılıyor.

Madde (6): Anayasa'nın 53. maddesinde değişiklik yapılıyor. Buna göre,
memurlara ve diğer kamu görevlilerine toplu sözleşme yapma hakkı tanınıyor. Toplu
sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde taraflar, Uzlaştırma
Kuruluna başvurabilecek, kurul kararları kesin ve toplu sözleşme hükmünde olacak.
Toplu sözleşmenin emeklilere yansıtılmasının yolu da açılıyor.

Madde (7): Anayasa'nın ''grev hakkı ve lokavt' başlıklı 54. maddesinde
değişiklik yapılıyor. Grev esnasında greve katılan işçilerin ve sendikanın
kasıtlı veya kusurlu hareketleri sonucu grev uygulanan iş yerinde sebep oldukları
maddi zarardan sendika sorumlu tutulamayacak. Siyasi amaçlı grev ve lokavt,
dayanışma grevi ve lokavtı, genel grev ve lokavt, iş yeri işgali, iş yavaşlatma,
verim düşürme ve diğer direnişlere ilişkin yasaklar kaldırılıyor.

Madde (8): Anayasa'nın, ''siyasi partilerin uyacakları esaslar'' başlıklı
69. maddesi değiştiriliyor.

Buna göre, siyasi partilerin mali denetimi Sayıştay tarafından
yapılacak.

Siyasi partiler hakkında kapatma davası, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı'nın talebi üzerine, TBMM'de grubu bulunan her siyasi partinin 5'er üye
ile temsil edildiği ve Meclis Başkanı'nın Başkanlığında oluşturulacak komisyonun
üye tam sayısının üçte 2 çoğunluğu ve gizli oyla vereceği izin üzerine açılacak
dava sonucunda Anayasa Mahkemesince karara bağlanacak. Komisyonun kararları,
yargı denetimi dışında olacak. İzin talebinin Meclis'e ulaşmasından itibaren 30
gün içinde komisyon oluşturulacak ve komisyon kararını izin talebinin Meclise
ulaşmasından itibaren en geç 60 gün içinde verecek. Meclis'teki siyasi parti
gruplarınca izin talebiyle ilgili görüşme yapılamayacak, karar alınamayacak.

Anayasa Mahkemesi, kapatma kararı veremeyecek, fiilin ağırlığına göre
partinin devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar
verilecek.

Madde (9): Anayasa'nın ''dilekçe hakkı'' başlıklı maddesinde değişiklik
yapılıyor.

''Kamu denetçiliği'' (ombudsman) kurumu oluşturuluyor.

Kurum, TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulacak ve idarenin işleyişi ile
ilgili şikayetleri inceleyecek. Kamu başdenetçisi, TBMM tarafından gizli oyla ve
4 yıl için seçilecek.

Madde (10): Anayasa'nın ''milletvekilliğinin düşmesi'' başlıklı 84.
maddesinin son fıkrası yürürlükten kaldırılıyor.

Buna göre, kapatma davasının kaldırılmasına paralel olarak,
milletvekilliğinin düşürülmesi uygulaması da kaldırılıyor.

Madde (11): Anayasa'nın, TBMM'nin Başkanlık Divanının oluşumunu
düzenleyen 94. maddesinde değişiklik yapılıyor. Seçim süresinin 5 yıldan 4 yıla
indirilmesi nedeniyle Başkanlık Divanının 2. dönem görev süresi konusunda
düzenleme yapılıyor. Buna göre, Başkanlık Divanı 2. devre, dönemin sonuna kadar
görev yapacak. Mevcut düzenlemede, Başkanlık Divanının 3 yıl için görev yapması
öngörülüyor.

Madde (12): Anayasanın, ''Yargı Yolu'' başlıklı 125. maddesinde
değişiklik yapılıyor.

Yüksek Askeri Şura kararlarına yargı denetimi getiriliyor.

Yargı, bu yetkiyi, idari eylem ve işlemin hukuka uygunluğunun denetimiyle
sınırlı kullanacak, yerindelik denetimi yapamayacak.

Anayasa değişikliği teklifine göre, TBMM Başkanı, Genelkurmay Başkanı, kuvvet
komutanları ile Jandarma Genel Komutanı görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan'da
yargılanacak.

Cumhurbaşkanının Askeri Yargıtay'dan da Anayasa Mahkemesine üye seçmesini
öngören teklifte ayrıca ''Ekonomik ve Sosyal Konsey'' de Anayasa kapsamına
alınıyor.

''Türkiye Cumhuriyeti Anayasası'nın bazı Maddelerinde Değişiklik
Yapılması Hakkında Kanun Teklifi''nde yer alan düzenlemeler şöyle:

MADDE (13): Anayasa'nın devlette memur çalıştırılmasına ilişkin hükümler
içeren 128. maddesine, memurlara tanınacak olan ''toplu sözleşme hakkı''
yansıtılıyor.

MADDE (14): Memurların disiplin kovuşturması konusunda hükümler getiren
129. maddede değişiklik yapılarak, uyarma ve kınama cezaları da yargı denetimine
açılıyor.

Madde (15): Anayasa'nın ''Hakimler ve Savcıların Denetimi'' başlıklı 144.
maddesinde değişiklik yapılıyor. Buna göre, adalet müfettişleri, sadece savcıları
ve adalet hizmetlerini idari görevleri yönünden araştırabilecek, inceleyebilecek
ve soruşturabilecek. Bu görevi, hakim ve savcı mesleğinden olan iç denetçiler de
yapabilecek.

MADDE (16): Anayasanın, ''Askeri Yargı'' başlıklı 145. maddesinde
değişiklik yapılıyor.

Buna göre, askeri mahkemeler, asker kişilerin sadece askerlik hizmet ve
görevleri ile ilgili olarak işledikleri askeri suçlara ait davalara bakmakla
görevli olacak. Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve düzenin işleyişine karşı
suçlara ait davalar, her durumda adliye mahkemelerinde görülecek. Siviller, savaş
hali dışında askeri yargıda yargılanamayacak.

MADDE (17): Anayasa Mahkemesinin kuruluşunu düzenleyen 146. maddede de
değişiklik öngörülüyor. Buna göre, halen 11 asıl 4 yedek üyeli olan Anayasa
Mahkemesi, taslaktan farklı olarak 17 asıl üyeden oluşacak. Taslakta bu sayı 19
olarak öngörülüyordu.

TBMM, 2 üyeyi, Sayıştay Genel Kurulunun gösterdiği 3'er aday arasından; 1
üyeyi baro başkanlarının avukatlar arasından göstereceği 3 aday arasından gizli
oylamayla seçecek. Cumhurbaşkanı; 3 üyeyi Yargıtay, 2 üyeyi Danıştay, 1 üyeyi
Askeri Yargıtay, 1 üyeyi Askeri Yüksek İdare Mahkemesince gösterilecek 3'er aday
içinden; 3 üyeyi ise YÖK'ün kendi üyesi olmayan yüksek öğretim kurumları öğretim
üyeleri arasından göstereceği 3'er aday içinden seçecek. Böylece, Cumhurbaşkanı
taslaktan farklı olarak Askeri Yargıtay'dan üye seçmiş olacak.

Cumhurbaşkanının direkt olarak seçeceği üye sayısı taslaktakinden farklı
olarak düşürülüyor. Taslakta, Cumhurbaşkanının 7 üyeyi direkt olarak seçmesi
öngörülüyordu. Teklifte bu sayı 4'e indiriliyor. Buna göre, Cumhurbaşkanı bu 4
üyeyi; üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, 1. sınıf hakim ve savcılar ile
Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından seçecek. Taslakta yer alan,
Cumhurbaşkanının 2 üyeyi yüksek öğrenim görmüş, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları
arasından seçmesinden vazgeçildi.

Anayasa Mahkemesinin 3 daireden oluşması yönünde taslakta yer alan
düzenlemeden de vazgeçiliyor. Yüksek Mahkeme, iki bölüm ve Genel Kurul olarak
çalışacak. Anayasa Mahkemesi üyeleri, gizli oyla bir başkan ve iki başkanvekili
seçecek. Süresi bitenler yeniden seçilebilecek.

MADDE (18): Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev sürelerini düzenleyen 147.
maddesinde değişiklik yapılıyor.

Buna göre, Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresine limit getiriliyor.
Üyeler, 12 yıl için seçilecek. Bir kişi ikinci kez üyeliğe seçilemeyecek. Bir
kişi, 12 yıldan önce yaş sınırını doldurursa emekliye ayrılacak.

MADDE (19): Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkilerini düzenleyen 148.
maddesinde değişiklik yapılarak, kişisel başvuru hakkı tanınıyor. Bireysel
başvurunun taslakta öngörülen, ''anayasa şikayeti'' ile sınırlı olması uygulaması
kaldırılarak, bireysel başvuru hakkı genel tutuluyor.

Meclis Başkanı, Genelkurmay Başkanı, kuvvet komutanları ve Jandarma Genel
Komutanı da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacak. Yüce
Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilecek. Genel Kurulun
yeniden inceleme sonucu verdiği kararlar kesin olacak.

Herkes, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki Anayasal hak ve
özgürlüklerden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla ve kanun
yollarının tüketilmiş olması şartıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilecek.
Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme
yapılamayacak.

MADDE (20): Anayasa Mahkemesinin çalışma ve yargılama usulünü düzenleyen
149. maddesinde değişiklik yapılıyor. Buna göre, Anayasa Mahkemesinin bölümleri
başkanvekilinin başkanlığında 4 üyenin katılımı ile toplanacak. Genel Kurul ise
mahkeme başkanının veya başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en
az 12 üye ile toplanacak. Bölümler ve genel kurul, kararlarını salt çoğunluk ile
alacak. Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi için komisyonlar
oluşturabilecek.

Siyasi partilere ilişkin dava ve başvurulara Yüce Divan sıfatıyla Genel
Kurul bakacak. Bireysel başvurular ise bölümlerce karara bağlanacak.

Anayasa değişikliğinde iptale, siyasi partilerin kapatılmasına ya da
devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi için üye tam
sayısının üçte ikisinin oyu aranacak.

MADDE (21): Anayasa'nın, Askeri Yargıtaya ilişkin düzenleme içeren 156.
maddesinde değişiklik yapılıyor. Buna göre, Askeri Yargıtay üyelerinin disiplin
ve özlük işlerinde askerlik hizmetinin gereklerine bakılmayacak. Bunun için
hakimlik teminatı esasları dikkate alınacak.

MADDE (22): Anayasa'nın, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun (HSYK)
yapısını düzenleyen 159. maddesinde değişiklik yapılıyor. Bu kapsamda, HSYK'nın
halen 7 olan asıl üye sayısı 21'e, 5 olan yedek üye sayısı ise 10'a çıkarılıyor.
HSYK, 3 daire halinde çalışacak.

Teklifte, Adalet Bakanının kurul başkanlığını yürütmesi korunuyor. Adalet
Bakanlığı Müsteşarının kurulda yer alması uygulaması da sürecek.

Kurulun, 4 asıl üyesi, yüksek öğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve
siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri, üst kademe yöneticileri
ile avukatlar arasından Cumhurbaşkanınca; 3 asıl ve 2 yedek üyesi, Yargıtay
üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca; bir asıl ve bir yedek üyesi, Danıştay
üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca; bir asıl ve bir yedek üyesi, Türkiye
Adalet Akademesi Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından; 7 asıl ve 4 yedek
üyesi, birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri
yitirmemiş adli yargı hakim ve savcıları arasından adli yargı hakim ve
savcılarınca; 3 asıl ve 2 yedek üyesi idari yargı hakim ve savcıları arasından
idari yargı hakim ve savcılarınca, dört yıl için seçilecek. Süresi biten üyeler
yeniden seçilebilecek.

Kurulun ''meslekten çıkarma'' cezasına ilişkin kararlarına itiraz yolu
getiriliyor. Kurulun diğer kararlarına karşı yargı mercilerine
başvurulamayacak.

MADDE (23): Anayasa'nın, 166. maddesinde değişiklik yapılarak, ''Ekonomik
ve Sosyal Konsey'' Anayasa kapsamına alınıyor.

MADDE (24): Anayasanın, 12 Eylül dönemindeki Milli Güvenlik Konseyi
üyeleri ile bu dönemde kurulan hükümetler ve Danışma Meclisi'nde görev alanların
yargılanmasını önleyen, geçici 15. maddesi yürürlükten kaldırılıyor.

MADDE (25): Anayasa'ya 3 geçici madde ekleniyor.

Buna göre, teklifle Anayasa Mahkemesinin görevlerinde yapılan
değişiklikler, mevcut davalarda da uygulanacak. Anayasa Mahkemesinin mevcut yedek
üyeleri, asıl üye sıfatını kazanacak.

Anayasa Mahkemesinin kalan üyeleri ile HSYK üyelerinin seçimine ilişkin
düzenleme de yapılıyor.

MADDE (26) (YÜrürlük maddesi): Buna göre, teklif, yasalaşması halinde
yürürlüğe girecek. Halk oyuna sunulması halinde ise tümüyle oylanacak. (11:25)