2010-08-13 - 11:19
12 Eylül'de Anayasa değişikliğinin halk tarafından oylamasına yaklaşık bir ay kaldı.
Anayasa değişikliğinin halk tarafından oylamasına yaklaşık bir ay kaldı.
12 Eylül'de yapılacak oylamada halkın paket olarak tercih belirteceği
anayasa değişikliği şu düzenlemeleri içeriyor:
Kadın-erkek eşitliği konusunda alınacak tedbirler, Anayasanın eşitlik
ilkesine aykırı olarak yorumlanamayacak. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve
vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler
eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacak.
Herkes kendisi ile ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına
sahip olacak. Bu hak, kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında
bilgilendirmeyi, bu verilere erişmeyi, bunların düzeltilmesini veya silinmesini
talep etmeyi ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de
kapsayacak. Kişisel veriler ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık
rızası ile işlenebilecek.
Yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması
nedeniyle ve hakim kararıyla sınırlandırabilecek.
Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı
olmadıkça ana ve babası ile kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına
sahip olacak. Devlet, her türlü istismara karşı çocukları koruyucu tedbirleri
alacak.
Aynı iş kolunda birden fazla sendikaya üye olunabilecek.
Memurlara ve diğer kamu görevlilerine toplu sözleşme yapma hakkı
tanınacak. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde,
taraflar Kamu Görevlileri Kuruluna başvurabilecek. Kurul kararları kesin ve toplu
sözleşme hükmünde olacak. Toplu sözleşme emeklilere de yansıtılacak.
Greve katılan işçilerin ve sendikanın kasıtlı veya kusurlu hareketleri
sonucu grev uygulanan iş yerinde neden oldukları maddi zarardan sendika sorumlu
tutulamayacak. Siyasi amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grevi ve lokavtı, genel
grev ve lokavt, iş yeri işgali, iş yavaşlatma, verim düşürme ve diğer direnişlere
ilişkin yasaklar kaldırılacak.
''Kamu Denetçiliği Kurumu'' (ombudsmanlık) oluşturulacak. Kurum, TBMM
Başkanlığına bağlı olarak kurulacak ve idarenin işleyişi ile ilgili şikayetleri
inceleyecek. Kamu başdenetçisini, TBMM, gizli oyla ve 4 yıl için seçecek.
Milletvekilliğinin düşürülmesi uygulaması kaldırılacak.
TBMM Başkanlık Divanı 2. dönem sonuna kadar görev yapacak.
Yüksek Askeri Şuranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye
ayırma hariç, her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açılacak.
İdari yargı, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile
sınırlı olacak, ''yerindelik denetimi'' yapılamayacak.
Memurlara verilen uyarma ve kınama cezaları yargı denetimine açılacak.
Adalet hizmetleri ile savcıların idari görevleri yönünden Adalet
Bakanlığınca denetimi, adalet müfettişleri ile hakim ve savcı mesleğinden olan iç
denetçiler; araştırma, inceleme ve soruşturma işlemleri ise adalet
müfettişlerince yapılacak.
Askeri yargının görev alanı yeniden belirlenecek. Askeri yargı, askeri ve
disiplin mahkemeleri tarafından yürütülecek. Askeri mahkemeler, asker kişiler
tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya
askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara
bakmakla görevli olacak.
Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve düzenin işleyişine karşı suçlara
ait davalar, her durumda adliye mahkemelerinde görülecek.
Siviller, savaş hali dışında askeri mahkemelerde yargılanamayacak.
Anayasa Mahkemesi yeniden yapılandırılacak. Halen 11 asıl 4 yedek üyeli
Anayasa Mahkemesi, 17 asıl üyeden oluşacak. Anayasa Mahkemesinin mevcut yedek
üyeleri ''asıl üye'' sıfatını kazanacak.
Anayasa Mahkemesine kişisel başvuru yapılabilecek.
TBMM, 2 üyeyi, Sayıştay Genel Kurulunun her üyelik için göstereceği 3'er;
1 üyeyi ise baro başkanlarının avukatlar arasından göstereceği 3 aday arasından
gizli oyla seçecek.
Cumhurbaşkanı; 3 üyeyi Yargıtay, 2 üyeyi Danıştay, 1 üyeyi Askeri
Yargıtay, 1 üyeyi Askeri Yüksek İdare Mahkemesince her üyelik için gösterilecek
3'er aday içinden; en az ikisi hukukçu olmak üzere 3 üyeyi ise YÖK'ün, kendi
üyesi olmayan yüksek öğretim kurumları öğretim üyeleri arasından göstereceği 3'er
aday içinden seçecek. Cumhurbaşkanı, 4 üyeyi de üst kademe yöneticileri, serbest
avukatlar, 1. sınıf hakim ve savcılar ile en az 5 yıl raportörlük yapmış Anayasa
Mahkemesi raportörleri arasından belirleyecek.
Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışacak. Bölümler,
başkanvekilinin başkanlığında 4 üyenin katılımı ile toplanacak. Genel Kurul ise
mahkeme başkanının veya başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en
az 12 üye ile toplanacak. Bölümler ve genel kurul, kararlarını salt çoğunluk ile
alacak.
Siyasi partilere ilişkin dava ve başvurulara, iptal ve itiraz davaları
ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara genel kurul bakacak.
Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliğinin iptali ile siyasi partilerin
kapatılmasına ya da devlet yardımından yoksun bırakılmasına toplantıya katılan
üyelerin üçte ikisinin oyuyla karar verebilecek.
Şekil bozukluğuna dayalı iptal davaları Anayasa Mahkemesince öncelikle
incelenip karara bağlanacak.
Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan sıfatıyla baktığı davalar dışında kalan
işleri dosya üzerinden inceleyecek. Ancak, bireysel başvurularda duruşma
yapılmasına karar verilebilecek. Mahkeme, gerekli gördüğü hallerde sözlü
açıklamalarını dinlemek üzere ilgilileri ve konu üzerinde bilgisi olanları
çağırabilecek, siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasi partinin genel
başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilin savunmasını dinleyecek.
Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt
çoğunluğu ile 4 yıl için bir başkan ve iki başkanvekili seçilecek. Görev süresi
bitenler yeniden seçilebilecek.
Anayasa Mahkemesi üyeleri 12 yıl için seçilecek. Bir kişi iki defa
üyeliğe seçilemeyecek. 12 yıldan önce yaş sınırını dolduran üye emekliye
ayrılacak.
Meclis Başkanı, Genelkurmay Başkanı, kuvvet komutanları ile Jandarma
Genel Komutanı da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacak.
Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilecek. Genel
Kurulun yeniden inceleme sonucu verdiği kararlar kesin olacak.
Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi üyeleri için ''hakimlik
teminatı'' geçerli olacak.
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) yeniden yapılandırılacak.
HSYK'nın halen 7 olan üye sayısı 22'e, 5 olan yedek üye sayısı ise 12'a
çıkarılacak. HSYK 3 daire halinde çalışacak.
Adalet Bakanı, HSYK Başkanlığı görevini sürdürecek. Adalet Bakanlığı
Müsteşarı da Kurulda yer almaya devam edecek.
Kurulun, 4 asıl üyesi, yüksek öğretim kurumlarının hukuk dallarında görev
yapan öğretim üyeleri ve avukatlar arasından Cumhurbaşkanınca; 3 asıl ve 3 yedek
üyesi, Yargıtay üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca; 2 asıl ve 2 yedek
üyesi, Danıştay üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca; 1 asıl ve 1 yedek
üyesi, Türkiye Adalet Akademisi Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından; 7 asıl
ve 4 yedek üyesi, birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren
nitelikleri yitirmemiş adli yargı hakim ve savcıları arasından adli yargı hakim
ve savcılarınca; 3 asıl ve 2 yedek üyesi idari yargı hakim ve savcıları arasından
idari yargı hakim ve savcılarınca dört yıl için seçilecek. Süresi biten üyeler
yeniden seçilebilecek.
Kurulun ''meslekten çıkarma'' cezasına ilişkin kararlarına itiraz
edilebilecek, ancak diğer kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamayacak.
HSYK'nın mevcut asıl ve yedek üyelerinin görevleri seçildikleri sürenin
sonuna kadar devam edecek.
''Ekonomik ve Sosyal Konsey'' Anayasa kapsamına alınacak.
12 Eylül dönemindeki Milli Güvenlik Konseyi üyeleri ile bu dönemde
kurulan hükümetler ve Danışma Meclisi'nde görev alanların yargılanmasını önleyen
geçici 15. maddesi yürürlükten kalkacak.
(11.19)
12 Eylül'de yapılacak oylamada halkın paket olarak tercih belirteceği
anayasa değişikliği şu düzenlemeleri içeriyor:
Kadın-erkek eşitliği konusunda alınacak tedbirler, Anayasanın eşitlik
ilkesine aykırı olarak yorumlanamayacak. Çocuklar, yaşlılar, özürlüler, harp ve
vazife şehitlerinin dul ve yetimleri ile malul ve gaziler için alınacak tedbirler
eşitlik ilkesine aykırı sayılmayacak.
Herkes kendisi ile ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme hakkına
sahip olacak. Bu hak, kişinin kendisiyle ilgili kişisel veriler hakkında
bilgilendirmeyi, bu verilere erişmeyi, bunların düzeltilmesini veya silinmesini
talep etmeyi ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de
kapsayacak. Kişisel veriler ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık
rızası ile işlenebilecek.
Yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç soruşturması veya kovuşturması
nedeniyle ve hakim kararıyla sınırlandırabilecek.
Her çocuk, korunma ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına açıkça aykırı
olmadıkça ana ve babası ile kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve sürdürme hakkına
sahip olacak. Devlet, her türlü istismara karşı çocukları koruyucu tedbirleri
alacak.
Aynı iş kolunda birden fazla sendikaya üye olunabilecek.
Memurlara ve diğer kamu görevlilerine toplu sözleşme yapma hakkı
tanınacak. Toplu sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde,
taraflar Kamu Görevlileri Kuruluna başvurabilecek. Kurul kararları kesin ve toplu
sözleşme hükmünde olacak. Toplu sözleşme emeklilere de yansıtılacak.
Greve katılan işçilerin ve sendikanın kasıtlı veya kusurlu hareketleri
sonucu grev uygulanan iş yerinde neden oldukları maddi zarardan sendika sorumlu
tutulamayacak. Siyasi amaçlı grev ve lokavt, dayanışma grevi ve lokavtı, genel
grev ve lokavt, iş yeri işgali, iş yavaşlatma, verim düşürme ve diğer direnişlere
ilişkin yasaklar kaldırılacak.
''Kamu Denetçiliği Kurumu'' (ombudsmanlık) oluşturulacak. Kurum, TBMM
Başkanlığına bağlı olarak kurulacak ve idarenin işleyişi ile ilgili şikayetleri
inceleyecek. Kamu başdenetçisini, TBMM, gizli oyla ve 4 yıl için seçecek.
Milletvekilliğinin düşürülmesi uygulaması kaldırılacak.
TBMM Başkanlık Divanı 2. dönem sonuna kadar görev yapacak.
Yüksek Askeri Şuranın terfi işlemleri ile kadrosuzluk nedeniyle emekliye
ayırma hariç, her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı yolu açılacak.
İdari yargı, idari eylem ve işlemlerin hukuka uygunluğunun denetimi ile
sınırlı olacak, ''yerindelik denetimi'' yapılamayacak.
Memurlara verilen uyarma ve kınama cezaları yargı denetimine açılacak.
Adalet hizmetleri ile savcıların idari görevleri yönünden Adalet
Bakanlığınca denetimi, adalet müfettişleri ile hakim ve savcı mesleğinden olan iç
denetçiler; araştırma, inceleme ve soruşturma işlemleri ise adalet
müfettişlerince yapılacak.
Askeri yargının görev alanı yeniden belirlenecek. Askeri yargı, askeri ve
disiplin mahkemeleri tarafından yürütülecek. Askeri mahkemeler, asker kişiler
tarafından işlenen askeri suçlar ile bunların asker kişiler aleyhine veya
askerlik hizmet ve görevleriyle ilgili olarak işledikleri suçlara ait davalara
bakmakla görevli olacak.
Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve düzenin işleyişine karşı suçlara
ait davalar, her durumda adliye mahkemelerinde görülecek.
Siviller, savaş hali dışında askeri mahkemelerde yargılanamayacak.
Anayasa Mahkemesi yeniden yapılandırılacak. Halen 11 asıl 4 yedek üyeli
Anayasa Mahkemesi, 17 asıl üyeden oluşacak. Anayasa Mahkemesinin mevcut yedek
üyeleri ''asıl üye'' sıfatını kazanacak.
Anayasa Mahkemesine kişisel başvuru yapılabilecek.
TBMM, 2 üyeyi, Sayıştay Genel Kurulunun her üyelik için göstereceği 3'er;
1 üyeyi ise baro başkanlarının avukatlar arasından göstereceği 3 aday arasından
gizli oyla seçecek.
Cumhurbaşkanı; 3 üyeyi Yargıtay, 2 üyeyi Danıştay, 1 üyeyi Askeri
Yargıtay, 1 üyeyi Askeri Yüksek İdare Mahkemesince her üyelik için gösterilecek
3'er aday içinden; en az ikisi hukukçu olmak üzere 3 üyeyi ise YÖK'ün, kendi
üyesi olmayan yüksek öğretim kurumları öğretim üyeleri arasından göstereceği 3'er
aday içinden seçecek. Cumhurbaşkanı, 4 üyeyi de üst kademe yöneticileri, serbest
avukatlar, 1. sınıf hakim ve savcılar ile en az 5 yıl raportörlük yapmış Anayasa
Mahkemesi raportörleri arasından belirleyecek.
Anayasa Mahkemesi iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışacak. Bölümler,
başkanvekilinin başkanlığında 4 üyenin katılımı ile toplanacak. Genel Kurul ise
mahkeme başkanının veya başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en
az 12 üye ile toplanacak. Bölümler ve genel kurul, kararlarını salt çoğunluk ile
alacak.
Siyasi partilere ilişkin dava ve başvurulara, iptal ve itiraz davaları
ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara genel kurul bakacak.
Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliğinin iptali ile siyasi partilerin
kapatılmasına ya da devlet yardımından yoksun bırakılmasına toplantıya katılan
üyelerin üçte ikisinin oyuyla karar verebilecek.
Şekil bozukluğuna dayalı iptal davaları Anayasa Mahkemesince öncelikle
incelenip karara bağlanacak.
Anayasa Mahkemesi, Yüce Divan sıfatıyla baktığı davalar dışında kalan
işleri dosya üzerinden inceleyecek. Ancak, bireysel başvurularda duruşma
yapılmasına karar verilebilecek. Mahkeme, gerekli gördüğü hallerde sözlü
açıklamalarını dinlemek üzere ilgilileri ve konu üzerinde bilgisi olanları
çağırabilecek, siyasi partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda Yargıtay
Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasi partinin genel
başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilin savunmasını dinleyecek.
Anayasa Mahkemesi üyeleri arasından gizli oyla ve üye tamsayısının salt
çoğunluğu ile 4 yıl için bir başkan ve iki başkanvekili seçilecek. Görev süresi
bitenler yeniden seçilebilecek.
Anayasa Mahkemesi üyeleri 12 yıl için seçilecek. Bir kişi iki defa
üyeliğe seçilemeyecek. 12 yıldan önce yaş sınırını dolduran üye emekliye
ayrılacak.
Meclis Başkanı, Genelkurmay Başkanı, kuvvet komutanları ile Jandarma
Genel Komutanı da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacak.
Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilecek. Genel
Kurulun yeniden inceleme sonucu verdiği kararlar kesin olacak.
Askeri Yargıtay ve Askeri Yüksek İdare Mahkemesi üyeleri için ''hakimlik
teminatı'' geçerli olacak.
Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu (HSYK) yeniden yapılandırılacak.
HSYK'nın halen 7 olan üye sayısı 22'e, 5 olan yedek üye sayısı ise 12'a
çıkarılacak. HSYK 3 daire halinde çalışacak.
Adalet Bakanı, HSYK Başkanlığı görevini sürdürecek. Adalet Bakanlığı
Müsteşarı da Kurulda yer almaya devam edecek.
Kurulun, 4 asıl üyesi, yüksek öğretim kurumlarının hukuk dallarında görev
yapan öğretim üyeleri ve avukatlar arasından Cumhurbaşkanınca; 3 asıl ve 3 yedek
üyesi, Yargıtay üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca; 2 asıl ve 2 yedek
üyesi, Danıştay üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca; 1 asıl ve 1 yedek
üyesi, Türkiye Adalet Akademisi Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından; 7 asıl
ve 4 yedek üyesi, birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren
nitelikleri yitirmemiş adli yargı hakim ve savcıları arasından adli yargı hakim
ve savcılarınca; 3 asıl ve 2 yedek üyesi idari yargı hakim ve savcıları arasından
idari yargı hakim ve savcılarınca dört yıl için seçilecek. Süresi biten üyeler
yeniden seçilebilecek.
Kurulun ''meslekten çıkarma'' cezasına ilişkin kararlarına itiraz
edilebilecek, ancak diğer kararlarına karşı yargı mercilerine başvurulamayacak.
HSYK'nın mevcut asıl ve yedek üyelerinin görevleri seçildikleri sürenin
sonuna kadar devam edecek.
''Ekonomik ve Sosyal Konsey'' Anayasa kapsamına alınacak.
12 Eylül dönemindeki Milli Güvenlik Konseyi üyeleri ile bu dönemde
kurulan hükümetler ve Danışma Meclisi'nde görev alanların yargılanmasını önleyen
geçici 15. maddesi yürürlükten kalkacak.
(11.19)
