ANAYASA DEĞİŞİKLİĞİ TEKLİFİ...

AK Parti 265 imza ile, Anayasa değişikliğine ilişkin yeni teklifi TBMM Başkanlığına sundu.

AK Parti Grup Başkanvekili Bekir Bozdağ, 265 milletvekilinin imzasıyla TBMM Başkanlığına
sunulan Anayasa değişikliği teklifinin 'yeni bir teklif olduğunu'' söyledi.

Bozdağ, TBMM'de yaptığı açıklamada, Anayasa'nın bazı maddelerinde
değişiklik yapılmasını öngören teklifin, AK Parti Genel Başkanı, Başbakan ve
İstanbul Milletvekili Recep Tayyip Erdoğan ile 264 milletvekili arkadaşının
imzası, genel gerekçe ve madde gerekçeleriyle birlikte TBMM Başkanlığına
sunulduğunu kaydetti.

''Teklif, yeni bir tekliftir'' diyen Bozdağ, teklifin madde sayısının 3'ü
geçici olmak üzere 30 maddeden oluştuğunu belirtti. Teklifte, Askeri Yüksek
İdare Mahkemesi ile ilgili bir düzenlemenin de bulunduğuna işaret eden Bozdağ,
ayrıca gerekçede de bir takım değişiklikler yapıldığını bildirdi. Teklifin, TBMM
Başkanlığına sunulduğunu ifade eden Bozdağ, ''Ülkemiz ve milletimiz için hayırlı
uğurlu olsun'' dedi.

Gazetecilerin sorularını da yanıtlayan Bozdağ, ''Parti kapatmayla ilgili
yeni bir değişiklik mi yapıldı?'' sorusuna karşılık, ''Orada 'katılanların oy
çokluğu' şeklinde bir düzenleme var. Bir de Anayasa Mahkemesinin kuruluş ve
yapısı ile HSYK'nın kuruluş ve yapısıyla ilgili kısmın gerekçesinde, bu
düzenlemelerin, Anayasanın 104. maddesindeki düzenlemeyle bir bütünlük arz
ettiği, çelişmediği, bu nedenle 104'te ayrıca bir düzenlemeye gerek olmadığına
dair gerekçede ilaveler var'' diye konuştu.

Bozdağ, bir gazetecinin ''Yapılan bu düzenleme siyasi partilerin lehine
mi aleyhine mi oluyor?'' sorusuna, ''Bir düzenleme yapılıyor. Lehinde, aleyhinde
olacak diye bir konu söz konusu değil. Bu, karar nisabıyla ilgilidir''
karşılığını verdi.

Teklifin Anayasa Komisyonuna görüşülme takviminin değişip değişmeyeceği
sorusunu ise Bozdağ, ''Onu biz bilemeyiz. Bundan sonraki süreç, TBMM
Başkanlığında ve Anayasa Komisyonundadır. Onlar süreci Anayasa ve İçtüzük
çerçevesinde işletecektir'' diye yanıtladı.

AK Parti milletvekillerinin imzasıyla
yenilenerek TBMM Başkanlığına sunulan Anayasa değişikliği teklifi, 27 maddeden
oluşuyor. Maddelerden birisi geçici 3 maddeyi kapsıyor.

Teklifte, Anayasa'nın 10, 20, 23, 41, 51, 53, 54, 69, 74, 84, 94, 125,
128, 129, 144, 145, 146, 147, 148, 149, 156, 157, 159. ve 166. maddelerinde
değişiklik öngörülüyor. Teklifte Anayasa'nın Geçici 15. Maddesinin yürürlükten
kaldırılması da yer alıyor.

Teklife göre, TBMM Başkanı, Genelkurmay Başkanı, kuvvet komutanları ile
Jandarma Genel Komutanı görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan'da
yargılanacak.

Toplu sözleşme hükümlerinin emeklilere de yansıtılmasının yolu açılacak.
Uzlaştırma kurulu kararları toplu sözleşme niteliğinde olacak. Genel grev yasağı
kaldırılacak.

Türkiye Adalet Kademesi de HSYK'ya üye seçecek. Ekonomik Sosyal Konsey
anayasa kapsamına alınacak.

Teklifin son şekline göre, Anayasa Mahkemesi, Anayasa değişikliği iptali
ve siyasi parti kapatma davalarında, ''üye tam sayısının 3'te 2 oy çokluğu''
yerine, ''katılanların 3'te 2 oy çokluğuyla'' karar alacak.

Anayasa değişikliği teklifinde yer alan düzenlemeler şöyle:

Madde (1): Anayasanın ''Kanun Önünde Eşitlik'' başlıklı 10. maddesinde
değişiklik yapılıyor.

Maddenin, ''kadınlar ve erkekler eşik hakları sahiptir. Devlet, bu
eşitliğin yaşama geçmesini sağlamakla yükümlüdür'' şeklindeki 2. maddesine, ''Bu
maksatla alınacak tedbirler, eşitlik ilkesine aykırı olarak yorumlanamaz.
Çocuklar, yaşlılar ve engelliler, gibi özel süratle korunması gerekenler için
alınacak tedbirler, eşitlik ilkesine aykırı sayılamaz'' hükümleri ekleniyor.

Madde (2): Anayasa'nın, ''Özel Hayatın Gizliliği'' başlıklı 20.
maddesinde değişiklik öngörülüyor.

Maddeye, ''Herkes kendisi ile ilgili kişisel verilerin korunmasını isteme
hakkına sahiptir. Bu hak, kişinin kendisi ile ilgili kişisel veriler hakkında
bilgilendirme, bu verilere erişme, bunların düzeltilmesini veya silinmesini talep
etme ve amaçları doğrultusunda kullanılıp kullanılmadığını öğrenmeyi de kapsar.
Kişisel veriler, ancak kanunda öngörülen hallerde veya kişinin açık rızası ile
işlenebilir'' hükmü ekleniyor.

Madde (3): Anayasa'nın ''Seyahat Hürriyeti'' başlıklı 23. maddesinde
değişiklik yapılıyor.

Buna göre, ''vatandaşın yurt dışına çıkma hürriyeti, ancak suç
soruşturması veya kovuşturması sebebiyle ve hakim kararına bağlı olarak
sınırlandırabilecek.''

Madde (4): Anayasa'nın ''Ailenin Korunması'' başlıklı 41. maddesinde
değişiklik yapılıyor.

Maddenin başlığı, ''Ailenin Korunması ve Çocuk Hakları'' şeklinde
değiştiriliyor, maddeye, çocukların korunması konusunda hükümler ekleniyor.

Maddeye eklenen hüküm şöyle:

''Her çocuk, yeterli himaye ve bakımdan yararlanma, yüksek yararına
açıkça aykırı olmadıkça ana ve babası ile kişisel ve doğrudan ilişki kurma ve
sürdürme hakkına sahiptir. Devlet, her türlü istismara karşı, çocukları koruyucu
tedbirleri alır.''

Madde (5): Anayasa'nın ''Sendika Kurma Hakkı'' başlıklı 51. maddesinin
son fıkrası yürürlükten kaldırılıyor. Böylece, bir kişinin aynı zamanda ve aynı
iş kolunda birden fazla sendikaya üye olmasının yolu açılıyor.

Madde (6): Anayasa'nın 53. maddesinde değişiklik yapılıyor. Buna göre,
memurlara ve diğer kamu görevlilerine toplu sözleşme yapma hakkı tanınıyor. Toplu
sözleşme yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması halinde, taraflar Uzlaştırma
Kuruluna başvurabilecek, kurul kararları kesin ve toplu sözleşme hükmünde olacak.
Toplu sözleşmenin emeklilere yansıtılmasının yolu da açılıyor.

Madde (7): Anayasa'nın ''Grev Hakkı ve Lokavt' başlıklı 54. maddesinde
değişiklik yapılıyor. Grev esnasında greve katılan işçilerin ve sendikanın
kasıtlı veya kusurlu hareketleri sonucu grev uygulanan iş yerinde sebep oldukları
maddi zarardan sendika sorumlu tutulamayacak. Siyasi amaçlı grev ve lokavt,
dayanışma grevi ve lokavtı, genel grev ve lokavt, iş yeri işgali, iş yavaşlatma,
verim düşürme ve diğer direnişlere ilişkin yasaklar kaldırılıyor.

Madde (8): Anayasa'nın, ''Siyasi Partilerin Uyacakları Esaslar'' başlıklı
69. maddesi değiştiriliyor. Buna göre, siyasi partilerin mali denetimi Sayıştay
tarafından yapılacak.

Siyasi partiler hakkında kapatma davası, Yargıtay Cumhuriyet
Başsavcısı'nın talebi üzerine, TBMM'de grubu bulunan her siyasi partinin 5'er üye
ile temsil edildiği ve Meclis Başkanı'nın Başkanlığında oluşturulacak komisyonun
üye tam sayısının üçte 2 çoğunluğu ve gizli oyla vereceği izin üzerine açılacak
dava sonucunda Anayasa Mahkemesince kesin olarak karara bağlanacak. Komisyonun
kararları, yargı denetimi dışında olacak. İzin talebinin Meclis'e ulaşmasından
itibaren 30 gün içinde komisyon oluşturulacak ve komisyon kararını izin talebinin
Meclise ulaşmasından itibaren en geç 60 gün içinde verecek. Meclis'teki siyasi
parti gruplarınca izin talebiyle ilgili görüşme yapılamayacak, karar
alınamayacak.

Anayasa Mahkemesi, bu kapsamda, kapatma yerine dava konusu fiillerin
ağırlığına göre ilgili partinin devlet yardımından kısmen veya tamamen yoksun
bırakılmasına karar verilecek. Devlet yardımından yoksun bırakılma bağlı olduğu
kapatma davasının ve kararının usulüne tabi olacak ve tek başına dava konusu
yapılamayacak.

Madde (9): Anayasa'nın ''Dilekçe Hakkı'' başlıklı 74. maddesinde
değişiklik yapılıyor.

''Kamu denetçiliği'' (ombudsman) kurumu oluşturuluyor.

Kurum, TBMM Başkanlığına bağlı olarak kurulacak ve idarenin işleyişi ile
ilgili şikayetleri inceleyecek. Kamu başdenetçisi, TBMM tarafından gizli oyla ve
4 yıl için seçilecek.

Madde (10): Anayasa'nın ''Milletvekilliğinin Düşmesi'' başlıklı 84.
maddesinin son fıkrası yürürlükten kaldırılıyor.

Buna göre, kapatma davasının kaldırılmasına paralel olarak,
milletvekilliğinin düşürülmesi uygulaması da kaldırılıyor.

Madde (11): Anayasa'nın, TBMM'nin Başkanlık Divanının oluşumunu
düzenleyen 94. maddesinde değişiklik yapılıyor. Seçim süresinin 5 yıldan 4 yıla
indirilmesi nedeniyle Başkanlık Divanının 2. dönem görev süresi konusunda
düzenleme yapılıyor. Buna göre, Başkanlık Divanı 2. devre dönemin sonuna kadar
görev yapacak. Mevcut düzenlemede, Başkanlık Divanının 3 yıl için görev yapması
öngörülüyor.

Madde (12): Anayasanın, ''Yargı Yolu'' başlıklı 125. maddesinde
değişiklik yapılıyor.

Yüksek Askeri Şura'nın her türlü ilişik kesme kararlarına karşı yargı
yolu açık olacak.

Ayrıca, maddeye eklenen yeni fıkraya göre, yargı yetkisi, idari eylem ve
işlemin hukuka uygunluğunun denetimiyle sınırlı olacak, hiçbir şekilde yerindelik
denetimi şeklinde kullanılamayacak.

Madde (13): Anayasa'nın devlette memur çalıştırılmasına ilişkin hükümler
içeren 128. maddesine memurlara tanınacak olan ''Toplu sözleşme hakkı''
yansıtılıyor.

Madde (14): Memurların disiplin kovuşturması konusunda hükümler getiren
129. maddesinde değişiklik yapılarak, uyarma ve kınama cezaları da yargı
denetimine açılıyor.

Madde (15): Anayasa'nın ''Hakimler ve Savcıların Denetimi'' başlıklı 144.
maddesinde değişiklik yapılıyor. Buna göre, adalet müfettişleri, sadece savcıları
ve adalet hizmetlerini idari görevleri yönünden araştırabilecek, inceleyebilecek
ve soruşturabilecek. Bu görevi, hakim ve savcı mesleğinden olan iç denetçiler de
yapabilecek.

Madde (16): Anayasanın ''Askeri Yargı'' başlıklı 145. maddesinde
değişiklik yapılıyor. Buna göre, askeri mahkemeler, asker kişilerin sadece
askerlik hizmet ve görevleri ile ilgili olarak işledikleri askeri suçlara ait
davalara bakmakla görevli olacak. Devletin güvenliğine, anayasal düzene ve
düzenin işleyişine karşı suçlara ait davalar her durumda adliye mahkemelerinde
görülecek. Siviller, savaş hali dışında askeri yargıda yargılanamayacak.

Madde (17): Anayasa Mahkemesinin kuruluşunu düzenleyen 146. maddede de
değişiklik öngörülüyor. Buna göre, halen 11 asıl 4 yedek üyeli olan Anayasa
Mahkemesi 17 asıl üyeden oluşacak.

TBMM, 2 üyeyi, Sayıştay Genel Kurulunun gösterdiği 3'er aday arasından; 1
üyeyi baro başkanlarının avukatlar arasından göstereceği 3 aday arasından gizli
oylamayla seçecek.

Cumhurbaşkanı; 3 üyeyi Yargıtay, 2 üyeyi Danıştay, 1 üyeyi Askeri
Yargıtay, 1 üyeyi Askeri Yüksek İdare Mahkemesince gösterilecek 3'er aday
içinden; 3 üyeyi ise YÖK'ün kendi üyesi olmayan yüksek öğretim kurumları öğretim
üyeleri arasından göstereceği 3'er aday içinden seçecek. Cumhurbaşkanı, 4 üyeyi
de üst kademe yöneticileri, serbest avukatlar, 1. sınıf hakim ve savcılar ile
Anayasa Mahkemesi raportörleri arasından seçecek.

Teklifte, ilgili yüksek yargı organları ile barolardan Anayasa Mahkemesi
üyeliğine aday gösterilecek kişilerin seçim sürecine ilişkin düzenlemeler de yer
alıyor.

Yüksek Mahkeme, iki bölüm ve Genel Kurul olarak çalışacak. Anayasa
Mahkemesi üyeleri, gizli oyla bir başkan ve iki başkanvekili seçecek.

Madde (18): Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev sürelerini düzenleyen 147.
maddesinde değişiklik yapılıyor.

Buna göre, Anayasa Mahkemesi üyelerinin görev süresine limit getiriliyor.
Üyeler, 12 yıl için seçilecek. Bir kişi 2 defa üyeliğe seçilemeyecek. Bir kişi,
12 yıldan önce yaş sınırını doldurursa emekliye ayrılacak.

Madde (19): Anayasa Mahkemesinin görev ve yetkilerini düzenleyen 148.
maddesinde değişiklik yapılarak, kişisel başvuru hakkı tanınıyor. Bireysel
başvurunun taslakta öngörülen, ''anayasa şikayeti'' ile sınırlı olması uygulaması
kaldırılarak, bireysel başvuru hakkı genel tutuluyor.

Meclis Başkanı, Genelkurmay Başkanı, kuvvet komutanları ile Jandarma
Genel Komutanı da görevleriyle ilgili suçlardan dolayı Yüce Divanda yargılanacak.
Yüce Divan kararlarına karşı yeniden inceleme başvurusu yapılabilecek. Genel
Kurulun yeniden inceleme sonucu verdiği kararlar kesin olacak.

Herkes, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki Anayasal hak ve
özgürlüklerden birinin kamu gücü tarafından ihlal edildiği iddiasıyla ve kanun
yollarının tüketilmiş olması şartıyla Anayasa Mahkemesine başvurabilecek.
Bireysel başvuruda, kanun yolunda gözetilmesi gereken hususlarda inceleme
yapılamayacak.

Madde (20): Anayasa Mahkemesinin çalışma ve yargılama usulünü düzenleyen
149. maddesinde değişiklik yapılıyor. Buna göre, Anayasa Mahkemesinin bölümleri
başkanvekilinin başkanlığında 4 üyenin katılımı ile toplanacak. Genel Kurul ise
mahkeme başkanının veya başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en
az 12 üye ile toplanacak. Bölümler ve genel kurul, kararlarını salt çoğunluk ile
alacak. Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi için komisyonlar
oluşturabilecek.

Siyasi partilere ilişkin dava ve başvurulara Yüce Divan sıfatıyla Genel
Kurul bakacak. Bireysel başvurular ise bölümlerce karara bağlanacak.

Yenilenen teklife göre, Anayasa Mahkemesi, anayasa değişikliğinde iptale,
siyasi partilerin kapatılmasına ya da devlet yardımından yoksun bırakılmasına
karar verilebilmesi için ''toplantıya katılanların'' üye tam sayısının üçte
ikisinin oyuyla karar alacak.

Geri çekilen teklifte, karar için ''üye tam sayısının üçte iki'' oy
çoğunluğu öngörülüyordu.

MADDE (21): Anayasa'nın, Askeri Yargıtaya ilişkin düzenleme içeren 156.
maddesinde değişiklik yapılıyor. Buna göre, Askeri Yargıtay üyelerinin disiplin
ve özlük işlerinde askerlik hizmetinin gereklerine bakılmayacak. Bunun için
hakimlik teminatı esasları dikkate alınacak.

MADDDE (22): Yenilenen teklifte Anayasa'nın 157. maddesinde de değişiklik
öngörülüyor.

Askeri Yüksek İdare Mahkemesi'nin kuruluşu, işleyişi, yargılama usulleri,
mensuplarının disiplin ve özlük işleri, mahkemelerin bağımsızlığı, hakimlik
teminatı esaslarının dikkate alınmasına ilişkin hükümler bu maddeye de
işleniyor.

157. maddedeki değişiklik geri çekilen teklifte yer almıyordu. Bu
düzenleme 156. maddeye paralel olarak teklife konuldu.

MADDE (23): Anayasa'nın, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulunun (HSYK)
yapısını düzenleyen 159. maddesinde değişiklik yapılıyor. Bu kapsamda, halen 7
olan HSYK'nın üye sayısı 21'e, 5 olan yedek üye sayısı ise 10'a çıkarılıyor.
HSYK, 3 daire halinde çalışacak.

Kurulun Başkanı, Adalet Bakanı olmaya devam edecek. Adalet Bakanlığı
Müsteşarının Kurulda yer alması uygulaması sürecek.

Kurulun, 4 asıl üyesi, yüksek öğretim kurumlarının hukuk, iktisat ve
siyasal bilimler dallarında görev yapan öğretim üyeleri, üst kademe yöneticileri
ile avukatlar arasından Cumhurbaşkanınca; 3 asıl ve 2 yedek üyesi, Yargıtay
üyeleri arasından Yargıtay Genel Kurulunca; 1 asıl ve 1 yedek üyesi, Danıştay
üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca; 1 asıl ve 1 yedek üyesi, Türkiye
Adalet Akademesi Genel Kurulunca kendi üyeleri arasından; 7 asıl ve 4 yedek
üyesi, birinci sınıf olup, birinci sınıfa ayrılmayı gerektiren nitelikleri
yitirmemiş adli yargı hakim ve savcıları arasından adli yargı hakim ve
savcılarınca; 3 asıl ve 2 yedek üyesi idari yargı hakim ve savcıları arasından
idari yargı hakim ve savcılarınca, dört yıl için seçilecek. Süresi biten üyeler
yeniden seçilebilecek.

Kurul üyeliği seçimi üyelerin görev süresinin dolmasından önceki 60 gün
içinde yapılacak.

Kurulun ''meslekten çıkarma'' cezasına ilişkin kararlarına itiraz yolu
getiriliyor. Kurulun diğer kararlarına karşı yargı mercilerine
başvurulamayacak.

MADDE (24): Anayasa'nın, 166. maddesinde değişiklik yapılarak, ''Ekonomik
ve Sosyal Konsey'' Anayasa kapsamına alınıyor.

MADDE (25): Anayasanın, 12 Eylül dönemindeki Milli Güvenlik Konseyi
üyeleri ile bu dönemde kurulan hükümetler ve Danışma Meclisi'nde görev alanların
yargılanmasını önleyen, geçici 15. maddesi yürürlükten kaldırılıyor.

MADDE (26): Anayasa'ya 3 geçici madde ekleniyor. Teklifin geçici 18.
maddesine göre, teklifle Anayasa'nın parti kapatma davalarına ilişkin Anayasa'nın
69. maddesinde yapılan değişikliklerin görülmekte olan davalara da uygulanması
hükmü yer alıyor. Teklifin geçici 19. maddesi de Anayasa Mahkemesinin mevcut
yedek üyelerinin değişikliğin yürürlüğe girdiği tarihte ''asıl üye'' sıfatını
kazanmasını öngörüyor.

Anayasa Mahkemesinin kalan üyeleri ile HSYK üyelerinin seçimine ilişkin
düzenleme de yapılıyor. Teklifin geçici 20. maddesine göre, anayasa
değişikliğinin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 30 gün içinde HSYK'nın üyeleri
düzenlemede gösterilen esas ve usuller çerçevesinde seçilecek.

MADDE (27) (Yürürlük maddesi): Buna göre, teklif, yasalaşması halinde
yürürlüğe girecek. Halk oyuna sunulması halinde ise tümüyle oylanacak. (16:22)