Konu:KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU KANUNU TASARISI
Yasama Yılı:2
Birleşim:120
Tarih:14/06/2012


KAMU DENETÇİLİĞİ KURUMU KANUNU TASARISI
TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ

MEHMET AKİF HAMZAÇEBİ (İstanbul) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; önemli bir kanun tasarısını görüşüyoruz ve onun son maddesini şimdi görüşeceğiz. Bu son madde üzerinde, tasarının tümüne yönelik kısa bir değerlendirme yapmak istiyorum.

20'nci yüzyılın başına insanlık tarihi ulaştığında, dünyada demokrasiyle idare edilen tek bir ülke bile yoktu diyebiliriz. Bugün 120 civarında ülkede iyi veya kötü demokratik bir rejim var ve bu 120 civarındaki ülkenin yaklaşık 100'ünde de ombudsman veya kamu denetçisi dediğimiz bir kurum var. Dolayısıyla dünyanın çok önemli sayıda ülkesinde var olan bir kurumu, biz, bu tasarıyı yasalaştırmak suretiyle de Türk hukuk sistemine dâhil etmiş olacağız. Bu aslında önemli bir adımdır ancak bu önemli adımı atarken, bu tasarıyı, maalesef, çok temel bir iki noktasında, ombudsmanlık kurumunun, Kamu Denetçiliği Kurumunun anlamından, gerçek anlamından uzaklaştıracak düzenlemeler yapıyoruz.

Kamu denetçisi, Kamu Denetçiliği Kurumu, idarenin eylem ve işlemleriyle, tutum ve davranışlarını adalet anlayışı içinde, hukuka ve hakkaniyete uygunluk yönlerinden inceleyerek, araştırarak idareye tavsiyelerde bulunacak olan bir kurumdur. Sadece tavsiyede bulunacak , başka bir şeyde bulunması beklenemez. Bir hukuk devletinde yargı var ise, idarenin eylem ve işlemleri yargı tarafından denetleniyor ise, doğal olarak, onun dışındaki bir kurumun yargının yerine geçecek bir denetim görevini üstlenmesi mümkün değildir. Tavsiyede bulunacak olan bir kurumun tavsiyesinin idare tarafından dikkate alınabilmesi için de bu kurumun gerçekten bağımsız ve tarafsız olarak kurulması ve buna göre faaliyette bulunması gerekir. Tarafsızlığından ve bağımsızlığından şüphe duyulan bir kurumun tavsiyesinin idare tarafından yerine getirilmesi, dikkate alınması düşünülemez. Tarafsızlık ve bağımsızlık bu kurumun olmazsa olmaz şartıdır. Ancak, tasarıya baktığımızda, kamu denetçisinin tarafsızlığını engelleyen, zedeleyen ve onun bağımsız olarak çalışmasına engel oluşturan birtakım temel düzenlemeler olduğunu görüyoruz.

Birincisi, kamu denetçisinin seçilme usulü. Tasarı kamu denetçisinin Türkiye Büyük Millet Meclisi Genel Kurulu tarafından seçileceğini, ilk iki turda üye tam sayısının üçte 2 çoğunluğunun aranacağını hükme bağlıyor. Bu güzel bir hüküm; üçte 2 çoğunluk demek önemli bir uzlaşma demektir. Önemli bir uzlaşmayla seçilen bir kamu denetçisi, bütün topluma tarafsızlığını kanıtlamak için başlangıçta çok büyük bir avantajı elde etmiş denetçi demektir. Ancak, üçüncü turda, eğer ilk iki turda üçte 2 çoğunlukla kamu denetçisini Genel Kurul seçememişse üçüncü turda üye tam sayısının salt çoğunluğuyla kamu denetçisi seçilecektir. Üçüncü turda da bu seçim gerçekleştirilememiş ise, üçüncü turda en çok oy alan 2 aday arasından dördüncü turda bir seçim yapılacak ve dördüncü turda en çok oy alan aday kamu denetçisi seçilecektir. Yani, iktidar partisi, iktidarı elinde bulunduran siyasi parti her zaman için kamu denetçisini atama imkânına sahip olacaktır. Bu bir seçim olmayacaktır, atama olacaktır. Kamu denetçisi başlangıçta politik bir şahsiyet olarak ortaya çıkacaktır ve bu, onun bağımsızlığını zedeleyecektir.

Kamu denetçisinin bağımsızlığını zedeleyen ikinci unsur, onun iki dönem üst üste görev yapabilecek olmasıdır. İki kez dörder yıldan toplam sekiz yıl görev yapabilecektir. Bu da yanlıştır. Bağımsızlığı sağlamak için kamu denetçisi bir dönem görev yapmalıdır. Dört yıllık süre bir dönem için az olabilir, altı yıllığına seçebiliriz. "Altı yıllığına seçilen bir kamu denetçisi bir daha seçilemez." şeklinde bir hükmü koyduğumuz takdirde, kamu denetçisi, bir daha seçilebilmek kaygısıyla, iktidarı elinde bulunduran, Parlamento çoğunluğunu elinde bulunduran siyasi partilerle bir uzlaşma, bir destek arayışına, çalışmasına girmeyecektir. Bu da tasarının önemli bir eksikliğidir. Bunu belirtmek için söz aldım. Bu nedenle tasarıya?

(Mikrofon otomatik cihaz tarafından kapatıldı)

MEHMET AKİF HAMZAÇEBİ (Devamla) - ?prensipte olumlu bakmakla birlikte bu düzenlemelerle?

BAŞKAN - Sayın Hamzaçebi, şimdi, sizin 86'ya göre de bir söz hakkınız var, aleyhte olmak üzere beşi de öyle ekliyorum..

Buyurun.

MEHMET AKİF HAMZAÇEBİ (Devamla) - Peki, çok teşekkür ediyorum Sayın Başkan.

Ben de sözüm bitti düşüncesiyle birkaç cümle?

BAŞKAN - Pardon, pardon, çok özür diliyorum.

KAMER GENÇ (Tunceli) - Daha oylama yapmadan olur mu?

BAŞKAN - İpler gitti, evet, Sayın Genç, oradan hatırlatmadınız, ben de şaşırdım.

Ben sizi maalesef oturtmak zorundayım, çok özür diliyorum.

ÖZGÜR ÖZEL (Manisa) - Otuz saniye teşekkür için verirseniz?

BAŞKAN - Tabii, buyurun.

MEHMET AKİF HAMZAÇEBİ (Devamla) - Teşekkür ediyorum.

Tasarıya, Kamu Denetçiliği Kurumuna Cumhuriyet Halk Partisi olarak prensipte olumlu bakmakla birlikte onun bağımsızlığını zedeleyen bu hükümler nedeniyle "Hayır" oyu vereceğimizi ifade ediyorum.

Hepinize saygılar sunuyorum. (CHP sıralarından alkışlar)