Türkiye Büyük Millet Meclisi
Genel Kurul Tutanağı
21. Dönem 2. Yasama Yılı
14. Birleşim 03 Kasım 1999 Çarşamba

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; 7 Haziran 1999 tarihinde kararlaştırılarak, Türkiye Büyük Millet Meclisine sevk edilen söz konusu antlaşmanın uygun bulunduğuna dair kanun tasarısının görüşüldüğü bugün, bu antlaşmanın kısaca seyrine bakmakta fayda olduğunu düşünüyorum.

Türkmenistan-Türkiye doğalgaz boru hattı projesinin amacı, elverişli bir güzergâhtan ve herhangi bir kısıtlamaya tabi olmaksızın Türkiye'nin ihtiyacının karşılanması ve Avrupa'ya pazarlanmasıdır. Bu amaçla, 1 Aralık 1991 tarihinde proje çalışmaları başlamıştır. Cumhurbaşkanımız Sayın Demirel ile Türkmenistan Devlet Başkanı Sayın Türkmenbaşı, 29 Ekim 1998 tarihinde Avrupa doğalgaz boru hattı projesinin hayata geçirilmesiyle ilgili olarak anlaşma imzalamışlardır.

Türkiye Cumhuriyeti Enerji ve Tabiî Kaynaklar Bakanı ile Türkmenistan Başbakan Yardımcısı arasında doğalgaz alım satım anlaşmasının önemli konularının mutabakata bağlandığı prensip anlaşması, 12 Mart 1999 tarihinde Akşabat'ta imzalanmıştır.

21 Mayıs 1999'da Akşabat'ta, Türkmenistan'dan doğalgaz alım satımına dair bir doğalgaz alım satım antlaşması imzalanmıştır. Olgunluk döneminde yılda 16 milyar metreküp doğalgaz ithal edilecektir.

11 Haziran 1999'da Ankara Doğalgaz Alım Satım Anlaşması BOTAŞ Yönetim Kurulu tarafından onaylanmıştır.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; bu anlaşmanın seyrine objektif olarak bakacak olursak, bu zaman periyodu içerisinde ne kadar önemli bir zamanın harcandığını sizlerin takdirine bırakıyorum. Bu tip projelerin ülkenin ekonomik ve dış politikadaki çıkarları açısından önemi çok büyüktür. Böyle önemli bir projenin tarafları arasında yer alan Türkmenistan Devlet Başkanı Sayın Türkmenbaşı'nın, basın toplantısında ülkemize sitemkâr tavır içerisinde bulunması, basit, geçiştirilecek bir olay değildir. Bu konunun, enine boyuna, kamuoyu önünde açık ve net olarak tartışılması gerekmektedir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; ülkemiz için son derece önemli olan Türkmenistan Doğalgaz Projesi için kamuoyunda çok büyük iddialar ortaya atılmaktadır. Rusya'dan Mavi Akım (Blue Stream) Projesiyle alınacak doğalgazın metreküpünün Türkmenistan'dan alınacak doğalgaza göre pahalı olacağı iddia edilmektedir. Eğer bu iddia doğru ise, böyle pahalı alınma teşebbüsünün gerekçesi nedir? Ülkemizin doğalgazla ilgili projeleri arasında yer alan Türkmenistan Doğalgaz Projesi mi, yoksa Mavi Akım Projesi mi önceliklidir? Bu konuların çok iyi olarak kamuoyuna aktarılması gerekmektedir.

Bugün basınımızda tartışılan ve hâlâ netlik kazanamayan bu projelerle ilgili basında yer alan bazı yazıları sizlerin bilgisine sunmayı bir görev addediyorum. "Türkmenbaşı fırçası" 7 Ekim 1999 Hürriyet Gazetesi; aynen okuyorum: "Türkmenbaşı, Türk politikacıları halkının çıkarlarını düşünmüyor. Rusya bizden 42 dolara doğalgazı alıp, size 114 dolara satacak. Gelin Türk halkının doğalgaz ihtiyacını birlikte karşılayıp sevap işleyelim."

8 Ekim 1999 tarihli Türkiye Gazetesinde, Rahim Er'in yazısı "Türkmen gazı neden savsaklanıyor" şeklindedir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; kamuoyunda çeşitli spekülasyonlara neden olan Türkiye Cumhuriyeti ve Türkmenistan arasındaki Hazar-Geçişli Türkmenistan-Türkiye-Avrupa Boru Hattı Projesinin bir an önce bitirilerek faaliyete geçmesi ülkemizin yüksek menfaatı icabıdır.

İlk 30 yıllık bir süreyi kapsayacak olan bu anlaşma neticesinde ülkemiz 16 milyar metreküp gazı kendisi kullanacak, 14 milyar metreküpünü de Avrupa'ya ihraç edecektir. Böylece yılda 30 milyar metreküplük bir gaz alımı yapmış olacaktır. Böylesine önemli bir anlaşmanın bir an önce sonucu alınarak gaz taşınması işlemine geçilmesi gereklidir.

Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Hazar geçişli Türkmen doğalgazı ülkemizin stratejik önceliği olmalıdır. Bu hat, Orta Asya Türk Cumhuriyetlerinin Rusya'dan bağımsızlaşmasının en önemli aracıdır. Yani, bu ülkelere yardımcı olmanın yegâne koşulu, ticarî konularda onların ekonomik bağımsızlığını sağlamaktır; ama, biz ne yapıyoruz; Mavi Akım Projesi diye bir projeyle onlarla ilişkilerimizi yavaşlatıp, daha pahalı olduğu iddia edilen Mavi Akım Projesini kamuoyu gündemine getiriyoruz.

Netice olarak: Türkmenistan ve ülkemiz için fevkalade önemli olan bu projenin hayata geçirilmesi için yapılan anlaşmanın yerinde olduğunu düşünüyoruz. Daha fazla gecikmeye meydan vermemek bakımından gerekli çalışmaları hükümetin ele alacağını umuyor, Hazar-Geçişli Türkmenistan Boru Hattı Projesinin, Mavi Akım Projesinden daha öncelikli olduğunu, olması gerektiğini belirtiyor ve tasarıyı olumlu olarak destekleyeceğimizi belirterek, tekrar, Yüce Heyete ve sizlere saygılar sunuyoruz. (Alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ediyorum Sayın Özalp.

Fazilet Partisi Grubu adına, Bayburt Milletvekili Sayın Suat Pamukçu; buyurun efendim.

FP GRUBU ADINA SUAT PAMUKÇU (Bayburt) - Sayın Başkan, değerli arkadaşlarım; çalışma saatimizin de sonlarına geldik. Zamanınızı da fazla israf etmeyeceğim. Hazar-Geçişli Türkmenistan - Türkiye - Avrupa Gaz Boru Hattı Projesinin anlaşmasıyla ilgili kanun tasarısını görüşüyoruz.

Tabiî, bu tasarının ya da bu anlaşmanın altında yatan gerçekler nelerdir, onlara da kısaca bir değinmek isterim. Malumlarınız üzere, Türkiye, Rusya'dan Mavi Akım Projesi adı altında doğalgaz satın almakta şu anda. Tabiî, bu projeye alternatif olarak Cezayir'den de gaz alabiliyoruz. Refahyol Hükümeti döneminde, Türkmen gazının Türkiye'ye ulaştırılmasıyla ilgili bir anlaşma inzalanmıştı; anlaşmadan ziyade, daha çok protokol demek lazım; buna da aynı şeyi söylemek lazım. Niye böyle söylüyorum; ona da geleceğim. Şu anda konuştuğumuz konu bir anlaşma konusu değil, bu bir protokoldür. Bunun anlaşma olarak buraya getirilmesi yanlış. Türkmen gazının doğrudan doğruya Türkiye'ye bir gaz boru hattıyla getirilmesine ilişkin bir anlaşma imzalanmıştı Refahyol döneminde; ancak, arada, İran, doğalgazın direkt olarak Türkmenistan'dan Türkiye'ye kadar uzatılmasına karşı çıkmış; "ben Türkmenistan'dan gaz alayım, benim gazımı da size satayım" diye dayatmış idi. Bu dayatmadan dolayı, Türkmenistan'la, bu önümüze

39