GENEL BİLGİLER
KURULUŞU
Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi’nin kurulması konusu ilk kez Dönemin TBMM Başkanı Sayın Ömer İZGİ’nin 29 Mart 2001 tarihinde Kazakistan’a yaptığı ziyaret sırasında Kazakistan Meclis Başkanı Sayın Jarmahan TUYAKBAY tarafından gündeme getirilmiştir.
Kazakistan Cumhurbaşkanı Sayın Nursultan NAZARBAYEV de 26-27 Nisan 2001 tarihleri arasında İstanbul’da yapılan VII. Türk Dili Konuşan Ülkeler Zirvesinde Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesinin kurulması önerisini dile getirmiştir.
Dışişleri Bakanlığı Orta Asya ve Kafkasya Genel Müdür Yardımcılığı tarafından 16 Ocak 2007 tarihinde TBMM Genel Sekreterliğine gönderilen yazıda, TBMM Başkanlığınca uygun görüldüğü takdirde, Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi’nin kurulması önerisinin hayata geçirilebilmesi için gerekli hazırlık çalışmalarını başlatacak bir toplantı düzenlenmesi ve Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Özbekistan, Türkmenistan Parlamento Başkanları ve beraberindeki heyetlerin ülkemize davet edilmesinin uygun olabileceği ifade edilmiştir.
Dönemin TBMM Başkanı Sayın Köksal TOPTAN tarafından muhatap parlamento başkanlarına davetiye gönderilmiş, 21-22 Şubat 2008 tarihleri arasında Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’den Parlamento Başkanvekillerinin katılımıyla Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi’nin kurulmasına yönelik ilk çalışma grubu toplantısı Antalya’da gerçekleştirilmiş ve anılan ülkelerin Parlamento Başkanvekilleri tarafından Taslak Anlaşma Metni ile Niyet Mektubu imzalanmıştır.
İkinci çalışma grubu toplantısı, Kazakistan Parlamentosunun ev sahipliğinde 27-28 Mart 2008 tarihleri arasında Astana’da gerçekleştirilmiş, Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’den Parlamento Genel Sekreterleri katılmıştır. Bu toplantıda da Antalya’da imzalanan metin üzerinde çalışmalar yapılarak Anlaşma Metni daha da olgunlaştırılmıştır.
Dönemin TBMM Başkanvekili Sayın Nevzat PAKDİL 27-28 Nisan 2008 tarihleri arasında TÜRKPA çalışmaları konusunda temaslarda bulunmak üzere Türkmenistan’ın başkenti Aşkabat’a bir ziyaret gerçekleştirmiş ve ziyaret sırasında Türkmenistan Meclis Başkanı Sayın Akça NURBERDİYEVA ile görüşmüştür. Türkmenistan Meclis Başkanı Sayın Akça NURBERDİYEVA Türkmenistan’ın uyguladığı tarafsızlık politikası gereği çok taraflı ilişkiler yerine ikili ilişkilere öncelik verdiklerini, TÜRKPA çalışmalarını yakından takip ettiklerini ve ileriki dönemlerde TÜRKPA’ya gözlemci statüsünde katılmalarının mümkün olabileceği belirtmiştir.
Dönemin TBMM Başkanvekili Sayın Nevzat PAKDİL, TÜRKPA çalışmaları konusunda temaslarda bulunmak üzere Özbekistan’a da bir ziyaret gerçekleştirmeyi arzu etmiş, ancak Özbekistan tarafı uluslararası parlamenter örgütlerin yararına inanmadıkları gerekçesiyle müspet bir cevap vermemiştir.
21 Kasım 2008 tarihinde İstanbul’da gerçekleştirilen toplantıya Azerbaycan Milli Meclis Başkanı Sayın Oktay ASADOV, Kazakistan Senato Başkanvekili Sayın Mukhambet KOPEYEV, Kırgızistan Meclis Başkanı Sayın Aytibay TAGAYEV ve Dönemin TBMM Başkanı Sayın Köksal TOPTAN katılmış ve Türk Dili Konuşan Ülkelerin Parlamentoları arasındaki tarih, kültür ve dil birliğine dayanarak ulusal mevzuatların yakınlaştırmak ve diğer parlamentolararası faaliyetler konusunda sıkı işbirliğini gerçekleştirmek amacıyla Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi’ni (TÜRKPA) kuran İstanbul Anlaşması imzalanmıştır.
ÜYE ÜLKELER
Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’dir.
Her ülke delegasyonu Parlamento Başkanları da dahil olmak üzere 9’ar üyeden oluşur. Parlamento Başkanları üye ülke delegasyonlarının başkanlarıdır.
TÜRKPA Azerbaycan Grubu Üyeleri
| Oktay ASADOV | Azerbaycan Cumhuriyeti Milli Meclis Başkanı ve TÜRKPA Azerbaycan Grubu Başkanı |
| Nizami JAFAROV | |
| Ahliman AMIRASLANOV | |
| Sevinj HUSEYNOVA | |
| Ulvi GULIYEV | |
| Chingiz GANIZADEH | |
| Igbal AGHAZADEH | |
| İlham ALIYEV | |
| Sadagat VALIYEVA |
TÜRKPA Kazakistan Grubu Üyeleri
| Ural MUKHAMEJANOV | Kazakistan Cumhuriyeti Meclis Başkanı ve TÜRKPA Kazakistan Grubu Başkanı |
| Kayrat MAMI | Kazakistan Cumhuriyeti Senato Başkanı |
| Amzebek ZHOLSHIBEKOV | |
| Uzakkali ELEUBAYEV | |
| Amangeldy MOMYSHEV | |
| Bekbolat TILEUXAN | |
| Garifolla YESIM | |
| Kayrat ISHANOV |
TÜRKPA Kırgızistan Grubu Üyeleri
| Ahmatbek KELDIBEKOV | Kırgızistan Cumhuriyeti Parlamento Başkanı ve TÜRKPA Kırgızistan Grubu Başkanı |
| Talant MAMYTOV | |
| Kojobek RYSPAEV | |
| Akylbek SULTANOV | |
| Sher BOLOT |
|
| Altynai OMURBEKOVA |
|
| Urmat AMANBAEVA |
|
| Kamila TALIYEVA |
|
| Erkingul IMANKOZHOYEVA |
TÜRKPA Türk Grubu Üyeleri
| Cemil ÇİÇEK | TBMM Başkanı ve TÜRKPA Türk Grubu Başkanı | |
| Ülker GÜZEL | Ankara Milletvekili | AK PARTİ |
| Haluk İPEK | Ankara Milletvekili | AK PARTİ |
| Mustafa ATAŞ | İstanbul Milletvekili | AK PARTİ |
| Nevzat PAKDİL | Kahramanmaraş Milletvekili | AK PARTİ |
| Ömer Faruk ÖZ | Malatya Milletvekili | AK PARTİ |
| Kadir Gökmen ÖĞÜT | İstanbul Milletvekili | CHP |
| Muharrem İNCE | Yalova Milletvekili | CHP |
| Atila KAYA | İstanbul Milletvekili | MHP |
DAİMİ KOMİSYONLAR
Komisyon Başkanlıkları
Uluslararası İlişkiler Daimi Komisyonu (Azerbaycan)
Sosyal, Kültürel ve İnsani Konularda Daimi Komisyon (Kazakistan)
Ekonomi, Ticaret ve Finans Konularında Daimi Komisyonu (Kırgızistan)
Hukuk İşleri Daimi Komisyonu (Türkiye)
Toplam 9’ar üyesi olan her ülkenin Parlamento Başkanları hariç diğer 8 üyesi 2’şer olarak 4 komisyonun birine üye olarak seçilmektedir.
Uluslararası İlişkiler Daimi Komisyonu
| Ahliman EMİRASLANOV | Azerbaycan Parlamentosu | Kom. Bşk. |
| Ilham ALIYEV | Azerbaycan Parlamentosu | Üye |
| Talant MAMITOV | Kırgızistan Parlamentosu | Üye |
| Bolot ŞER | Kırgızistan Parlamentosu | Üye |
| Kazakistan Parlamentosu | Üye | |
| Kazakistan Parlamentosu | Üye | |
| Ülker GÜZEL | TBMM | Üye |
| Muharrem İNCE | TBMM | Üye |
Ekonomi, Ticaret ve Finans Daimi Komisyonu
| Kojobek RISPAYEV | Kırgızistan Parlamentosu | Kom. Bşk. |
| Akılbek SULTANOV | Kırgızistan Parlamentosu | Üye |
| Sevinj HUSEYNOVA | Azerbaycan Parlamentosu | Üye |
| Ulvi GULIYEV | Azerbaycan Parlamentosu | Üye |
| Kazakistan Parlamentosu | Üye | |
| Kazakistan Parlamentosu | Üye | |
| Nevzat PAKDİL | TBMM | Üye |
| Atila KAYA | TBMM | Üye |
Sosyal, Kültürel ve İnsani Konularda Daimi Komisyon
| Esim GARİFULLA | Kazakistan Parlamentosu | Kom. Bşk. |
| Kazakistan Parlamentosu | Üye | |
| Kamilla TALIYEVA | Kırgızistan Parlamentosu | Üye |
| Urmat AMANBAYEVA | Kırgızistan Parlamentosu | Üye |
| Nizami JAFAROV | Azerbaycan Parlamentosu | Üye |
| Sadagat VALIYEVA | Azerbaycan Parlamentosu | Üye |
| Mustafa ATAŞ | TBMM | Üye |
| Kadir Gökmen ÖĞÜT | TBMM | Üye |
Hukuk İşleri Daimi Komisyonu
| Haluk İPEK | TBMM | Kom. Bşk. |
| Ömer Faruk ÖZ | TBMM | Üye |
| Chingiz GANIZADEH | Azerbaycan Parlamentosu | Üye |
| Igbal AGHAZADEH | Azerbaycan Parlamentosu | Üye |
| Erkingul IMANKOCAYEVA | Kırgızistan Parlamentosu | Üye |
| Kırgızistan Parlamentosu | Üye | |
| Kazakistan Parlamentosu | Üye | |
| Kazakistan Parlamentosu |
SEKRETARYA
Türk Dili Konuşan Ülkeler Parlamenter Asamblesi (TÜRKPA) merkezi Azerbaycan’ın Başkenti Bakü’dedir.
| Ramil HASANOV | TÜRKPA Genel Sekreteri (AZERBAYCAN) |
| Mels SEMGALİYEV | TÜRKPA Genel Sekreter Yrd. (KAZAKİSTAN) |
| Bektemir ZİADİNOV | TÜRKPA Genel Sekreter Yrd. (KIRGIZİSTAN) |
| Kürşad Melih SARIARSLAN | TÜRKPA Genel Sekreter Yrd. (TÜRKİYE) |
İdari ve teknik konularda 6 memur görev yapmaktadır.
Ayrıca, her üye ülkenin parlamentosunda grup sekretaryaları mevcuttur.