PAKİSTAN
I.
COĞRAFİ KONUM VE TOPLUMSAL YAPI
Pakistan'ın kuzeydoğusunda Çin Halk Cumhuriyeti, kuzeybatısında
ve batısında Afganistan, doğusunda Hindistan ve güneybatısında İran
yer almaktadır.
Ülkenin yüzölçümü 796.065 kilometrekaredir. En yüksek
noktası, 8,611 metre ile dünyanın ikinci en yüksek zirvesi olan
Himayalar’daki K-2 Tepesidir.
Pakistan, Güney Asya, Orta Asya ve Orta Doğu bölgelerinin kültürel,
sosyal ve tarihi etkisi altında, değişik dil, mezhep ve etnik
gruplara mensup 140 milyon civarında nüfusa sahiptir.
Toplam nüfusun % 96,68’i Müslümandır. Müslüman nüfusun
%20’sini Şiiler, geriye kalanını Sünniler oluşturmaktadır. Nüfusun
% 3.32’sini ise Hıristiyan, Hindu, Sih ve Budistler oluşturmaktadır.
Gayrimüslim azınlıklar içinde en büyük grubu %1.55 ile Hıristiyanlar
teşkil etmektedir. Pencap Eyaleti’nde Pencabiler, Sind Eyaleti’nde
Sindler, Kuzey Batı Sınır Eyaleti’nde Pathanlar, Belucistan
Eyaleti’nde Beluciler ağırlıklı olarak yerel nüfusu oluşturmaktadır.
II. TARİHÇE
Müslümanlığın Güney Asya'da kitlesel yayılışı 11. yüzyılda
Gazne İmparatorluğu’nun kurulması ile başlamıştır. 1000-1026 yıllarında
Pencap’a yaptığı akınlarla İslamiyeti Alt-kıtaya sokan Gazneli
Mahmud döneminde, özellikle Sufi düşüncesine bağlı İslam
bilginleri bölgede İslamiyetin yayılmasında etkili olmuşlardır.
Alt-kıtadaki Moğol İmparatorluğu’nun kurucusu Babür Şah,
1526'da Delhi yakınlarında Penipat'da Delhi Sultanlığı’nın son yöneticisi
İbrahim Lodi'yi yenerek Delhi Sultanlığına son vermiştir.
17. yüzyıldan itibaren İngilizler bölgeye öncelikle Doğu
Hindistan Şirketi (East Indian Company) aracılığıyla girmeye başlamışlardır.
Şirket, ilk fabrikasını 1612 yılında açmıştır. 1858-1859 yıllarında
ilk bağımsızlık savaşı olarak da tanımlanan geniş çaplı bir
ayaklanma, şirketin yönetimindeki toprakların İngiliz Krallığı’na
geçmesi ile sonuçlanmıştır. 1858 yılında İngiliz Parlamentosu
Hindistan'ı İngiliz Krallığına dahil etmiştir.
Sir Sayyid Ahmad Khan, Aga Khan gibi liderlerin öncülüğünde
Hint Müslümanları 1906 yılında "Tüm Hindistan Müslüman
Ligi" (All Indian Muslim League) Partisini kurmuşlardır.
Müslüman Ligi'nin Mohammed Ali Cinnah'ın başkanlığındaki,
23 Mart 1940 tarihli oturumunda Hindistan'ın Müslümanlar ve Gayrimüslimler
arasında bölünmesi kararı alınmıştır. 23 Mart halen,
Pakistan'da, "Pakistan Günü" olarak kutlanmaktadır.
14 Ağustos 1947 yılında Mohammed Ali Cinnah, Pakistan Genel
Valisi olmuş ve Pakistan bağımsızlığını kazanmıştır.
Bilahare, milyonlarca Müslüman, Hindu ve Sih'in karşılıklı göçü
başlamış, toplam 12 milyon civarında kişi sınırın iki tarafında
yer değiştirmiştir.
III.
TÜRKİYE-PAKİSTAN İLİŞKİLERİ
Türk
ve Pakistan halkları arasındaki ilişkilerin kökleri yüzyıllar öncesine
dayanmaktadır.
Alt
kıtadaki Gazne ve Moghul hanedanlıklarının hüküm sürdüğü
zamana dayanan ortak bir kültür de mevcuttur. İki ülke halkları,
tarih boyunca yakın etkileşim içerisinde olmuşlar ve birbirlerini
sosyal ve kültürel açıdan etkilemişlerdir. Urduca’nın “Ordu”
kelimesinden türediği ve bu
dilde Türkçe kökenli sözcükler olduğu bilinmektedir.
Pakistan’la
ilişkilerimiz, Pakistan’ın bağımsız bir devlet olarak kurulduğu
14 Ağustos 1947’den itibaren yakın dostluk ilişkileri temelinde şekillenmiştir.
Pakistan’ın kurucusu Cinnah Türkiye’yi model almıştır.
Türkiye
ile Pakistan arasındaki örnek teşkil eden yakın dostluk ilişkileri,
sadece iki ülke halklarının değil, aynı zamanda bölgesel barış
ve istikrarın da yararınadır.
İki
ülke arasında, uluslararası platformlardaki siyasi konularda ve seçimlerde
geleneksel olarak karşılıklı
destek verilmektedir.
İlişkilerin
ulaşmış olduğu düzey, iki ülke arasındaki potansiyel işbirliği
alanları için de sağlam bir zemin oluşturmaktadır.
Türkiye
ve Pakistan’da, ilişkilerin ve işbirliğinin daha da geliştirilmesi
için sağlam bir irade mevcuttur.
Bu
çerçevede, iki ülke arasında sık sık üst düzey ziyaretler de gerçekleştirilmektedir.
Son
Yıllardaki Üst Düzey Resmi Ziyaretler
Cumhurbaşkanı
Ziyaretleri
27-31
Ekim 1998
-Pakistan Cumhurbaşkanı Mohammed Rafiq Tarar'ın
Cumhuriyetimizin
75. Yıldönümü törenlerine katılmak üzere
ülkemizi
ziyareti
25-26
Ekim 2001
- Cumhurbaşkanı Sayın Ahmet Necdet Sezer’in, uluslararası
terörizmle mücadelesinde desteğimizi göstermek
amacıyla
Pakistan’ı ziyareti
13-14
Ekim 2002
- Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref’in 7. EİT Devlet
Başkanları Zirvesi vesilesiyle ülkemizi ziyareti
20-22
Ocak 2004
- Pakistan Cumhurbaşkanı Pervez Müşerref’in Türkiye’yi
resmi ziyareti
Meclis
Başkanı Ziyaretleri
6-9
Ocak 2004
- Pakistan Meclis Başkanı
Çavduri Emir Hüseyin’in, TBMM
Başkanı
Sayın Bülent Arınç’ın davetine icabetle Türkiye’yi ziyareti
Başbakan
Ziyaretleri
12-14
Ağustos 1996
- Başbakan Sayın Necmettin Erbakan'ın ziyareti
8
Kasım 1999
- Başyönetici Org. Pervez Müşerref’in çalışma ziyareti
15-17
Haziran 2003
- Başbakan Sayın Recep Tayyip Erdoğan’ın Pakistan’ı
ziyareti
Dışişleri
Bakanı Ziyaretleri
7-8
Ağustos 1997
- Dışişleri Bakanı Gohar Ayub Khan'ın ziyareti
1-2
Nisan 1998
- Dışişleri Bakanı Sayın İsmail Cem'in ziyareti
14-16
Ocak 2001
- Dışişleri Bakanı Sayın İsmail Cem'in ziyareti
20-22
Nisan 2003
- Dışişleri Bakanı ve Başbakan Yardımcısı Sayın Abdullah
Gül’ün ziyareti
IV.
TÜRKİYE-PAKİSTAN EKONOMİK İLİŞKİLERİ
İkili
Ticaret Verileri (1.000 ABD Doları)
Ülkemizin
Pakistan’la ekonomik ilişkileri siyasi ilişkilerin düzeyini yansıtmaktan
uzaktır. Yaklaşık 150 milyon dolarlık ithalatımıza karşı 50
milyon dolar civarındaki ihracatımızla
ülkemiz aleyhine 100 milyon dolarlık bir denge gösteren ticaret
hacmimiz mevcuttur.
Türkiye
ile Pakistan arasında düzenli olarak yapılan Karma Ekonomik Komisyon
toplantılarının 12’ncisi 20-21 Haziran 2002 tarihlerinde
Ankara’da yapılmıştır. Toplantıda, Gümrük Konularında İşbirliği
ve Karşılıklı Yardımlaşma Anlaşması, Küçük ve Orta Ölçekli
Sanayi Geliştirme ve Destekleme İdaresi Başkanlığı (KOSGEB) ile
Pakistanlı karşıtı Small and Medium Enterprise Development Authority
of Pakistan (SMEDA) arasında Mutabakat Zaptı, 1981 tarihli Teknik ve
Bilimsel İşbirliği Anlaşması’nın 4. Yürütme Protokolü ve
Standartlar Alanında Teknik İşbirliği Mutabakat Zaptı imzalanmıştır.
Türkiye-Pakistan
İş Konseyi 1989 yılından bu yana faaliyet göstermektedir. Konseyin
dördüncü ortak toplantısı 16-19 Şubat 2002 tarihlerinde Karaçi’de
düzenlenen “Türk İhraç
Ürünleri Fuar”ı ile birlikte gerçekleştirilmiştir. İş
Konseyi’nin son toplantısı ise Nisan 2003’de Lahor’da yapılmıştır.
İş Konseyi’nin Türkiye kanadının Başkanı Sait Gönen’dir.
Müteahhitlik
hizmetleri, iki ülke arasındaki en dinamik sektördür.
Pakistan’daki Türk müteahhitlik hizmetleri 1992 yılında STFA’nın
bazı önemli liman ve deniz yapıları inşaatıyla birlikte başlamıştır.
Bilahare Tekser, Tekfen, Bayındır,
ve Barmek-Güneş elektrik şirketleri de önemli projeler üstlenmişlerdir.
Sözkonusu müteahhitlik firmalarımızın üstlenmiş oldukları
projelerin toplam tutarı 1,2 milyar Dolar’lık bir düzeye ulaşmıştır.
İki
ülke ekonomik ilişkilerinin geliştirilmesi 2003 yılındaki en fazla
vurgu yapılan konu olduğu cihetle, bu yöndeki çalışmalara ivme
kazandırmak amacıyla 9-12 Nisan 2003 tarihlerinde Karaçi’de IGATEX
ve 8-11 Ekim 2003 tarihlerinde Karaçi’e Türk İhraç Ürünleri Fuarı
düzenlenmiştir. Karaçi’deki fuarın açılışını dış
ticaretten sorumlu Devlet Bakanı Kürşat Tüzmen yapmıştır.
Hava
ulaştırması alanında, Türk
Hava Yolları’nın Pakistan’a olan uçuşlarını artırmaya yönelik
çalışmalar devam etmektedir. Halen THY tarafından İstanbul – Karaçi
– İstanbul hattında haftada 2 frekans sefer icra edilmektedir. Buna
karşın, Pakistan Hava Yolları (PIA),
Kasım 2000’den itibaren
Türkiye’ye sefer düzenlememektedir.
V.
TÜRKİYE-PAKİSTAN ASKERİ İLİŞKİLERİ
Türkiye
Cumhuriyeti ile Pakistan İslam Cumhuriyeti arasında bugüne kadar
toplam 14 adet Askeri Anlaşma akdedilmiştir. 7 adet Anlaşma ve
Protokol taslak durumda olup çalışmaları halen devam etmektedir.
Pakistan
ile üst düzey askeri ziyaret ve temaslar yoğun bir şekilde devam
etmektedir.
İki
ülke arasında askeri eğitim konusunda da yakın işbirliği mevcut
olup, 1955 yılından günümüze kadar 501 Pakistanlı askeri personele
Türkiye'de, 134 Türk askeri personele ise Pakistan'da eğitim-öğretim
verilmiştir.
Türkiye'de;
halen Harp Akademileri'nde 3, Deniz Harp Okulunda 1 olmak üzere toplam
4 Pakistanlı personele, Pakistan'da ise; Pakistan Ulusal Savunma
Kolejinde 1, Deniz Kurmay Kolejinde 1 olmak üzere 2 Türk
subaya eğitim-öğretim verilmektedir.
Türkiye
ile Pakistan icra ettikleri belli başlı tatbikatlara karşılıklı
olarak gözlemci davet etmektedirler. Bu çerçevede, 2003 yılı için
iki planlı tatbikata Pakistan tarafından gözlemci davet edilmiştir.
VI.
TÜRKİYE-PAKİSTAN PARLAMENTOLARARASI DOSTLUK GRUBU
İki
ülke arasındaki örnek teşkil edici nitelikteki ilişkilerin kendini
gösterdiği diğer bir alan ise iki ülke parlamentoları arasındaki
ilişkilerdir.
Pakistan’da
10 Ekim 2002 tarihinde, Türkiye’de ise 3 Kasım 2002 tarihinde gerçekleştirilen
genel seçimlerin ardından, Türkiye-Pakistan ilişkilerine yeni
boyutlar kazandırmak ve dostluk ilişkileri ve işbirliğinin her
alanda daha da ileri götürülmesine katkı sağlamak amacıyla, iki ülke
parlamentolarında dostluk grupları kurulması yoluna gidilmiştir.
Bu
çerçevede, Türkiye Büyük Millet Meclisi bünyesinde, 27 Mayıs 2003
tarihinde Türkiye-Pakistan Parlamentolararası Dostluk Grubu oluşturulmuştur.
Sözkonusu grubun başkanı, AK Parti Diyarbakır Milletvekili Sayın
Mehdi Eker’dir.
Aynı
şekilde Pakistan Millet Meclisi içinde de, Pakistan-Türkiye Dostluk
Grubu kurulmuştur. Parlamentoda temsil edilen bütün partilerden
milletvekillerinin yer aldığı grubun başkanı, aynı zamanda
Pakistan Millet Meclisi Başkanı olan Ch. Amir Hussain’dir.
Pakistan
Meclis Başkanı Hussain, 5-9 Ocak 2004 tarihlerinde, TBMM Başkanı Sayın
Bülent Arınç’ın davetine icabetle Türkiye’ye bir ziyaret gerçekleştirmiştir.
Sözkonusu ziyaret marjında iki ülke parlamentolararası dostluk
grupları da bir araya gelme imkanı bulmuş ve verimli görüşmeler
gerçekleştirmiştir.
