Avrupa Birliği Genişleme Sürecinde Parlamentolar Arası İşbirliği

Avrupa Bütünleşme sürecinde parlamentolar arası işbirliği iki şekilde devam etmektedir: kurumsallaşmış ilişkiler, geçici/görevsel (ad hoc) ilişkiler.

Kurumsallaşmış ilişkiler kapsamında şunlar sayılabilir:

1- Her yıl düzenlenen Meclis Başkanları Toplantısı. Bu toplantılar kapsamında, ulusal parlamentoların başkanları temel olarak ulusal parlamentolar arası işbirliğinin geliştirilmesi konusunda görüş alışverişinde bulunmak üzere bir araya gelmektedirler

2- Ulusal Parlamentolarda AB ile ilgilenen birimlerin konferansı (COSAC). Her yıl iki defa, AB Konseyi başkanlığını üstlenen ülkenin parlamentosunda düzenlenmektedir. İlk olarak AB üyesi ülkelerin parlamentoları tarafından başlatılan gayrı resmi bir girişim olarak ortaya çıkan COSAC, Amsterdam Antlaşmasına eklenen, entegrasyon sürecinde ulusal parlamentoların rolü konulu deklarasyon ile resmi bir kimlik ve itibar kazanmıştır[1]. Aday ülkelerden gelen milletvekillerini de içine alacak şekilde genişletilen COSAC[2], Avrupa ve dünya sorunlarının konuşulduğu, bilgi değişimine olanak veren bir tartışma forumu olarak AB karar alma sürecine katkıda bulunmaktadır. Her COSAC toplantısı sonucunda konsensüs ile kabul edilen bir bildiri yayınlanmaktadır.

Yunan Dönem Başkanlığı sırasında yeni COSAC İç Tüzüğü kabul edilmiş ve İtalyan Dönem Başkanlığı sırasında ise daimi bir COSAC Sekreteryası oluşturulmuştur.  Avrupa Parlamentosu (AP) bünyesinde faaliyet gösteren bahse konu sekreterya; bir daimi temsilci, “troika” ülkelerince tayin edilen üç temsilci ve bir AP temsilcisinden oluşmaktadır.

3- Ulusal parlamentoların Dışişleri Komitelerinin yılda iki kez düzenlenen toplantıları.

4- Göreceli olarak yeni başlatılan bir girişim olan savunma ile ilgili komiteler toplantısı.

5- AB’nin Akdeniz havzasına yönelik politikası kapsamında başlatılan Barselona Sürecinin bir sonucu olarak düzenlenen Avrupa-Akdeniz Parlamentolararası Forum. 

Halen belirli görevleri yerine getirmek üzere geçici (ad hoc) olarak sürdürülen ilişkiler ise şunlardır: 

1- Son gelişmeler ışığında insan genetiği konusunda çalışmalarını sürdüren parlamentolar arası geçici komisyon.

2- Uzay araştırmaları komisyonu.

3- Aday ülkelerden Estonya tarafından her yıl düzenlenen ve adaylık sürecindeki gelişmeleri ele alan konferans,

4- Siyasi gruplar arası toplantılar,

5- Güneydoğu Avrupa İstikrar Paktı ülkeleri toplantısı.

İdari birimler arasındaki işbirliği çerçevesinde;

6- Genel Sekreterler Toplantısı.

7- Ulusal parlamentolar ile Avrupa Parlamentosu arasındaki bağlantıyı sağlayan irtibat görevlilerinin yıllık toplantısı.

8- Avrupa Parlamentosu ve Avrupa Konseyi işbirliği ile oluşturulan Avrupa Parlamento Araştırma ve Dokümantasyon Merkezi tarafından düzenlenen kütüphaneciler ve dokümantasyon uzmanları toplantıları.

Avrupa'nın Geleceği Konvansiyonu:

Parlamentolar arası ilişkilerden bahsederken Avrupa'nın Geleceği konulu Konvansiyondan da söz etmek yerinde olacaktır. Daha önceki Temel Haklar Şartının yazımı çalışmalarını üstlenen konvansiyon örneğinden yola çıkarak, 2004 yılında başlayan Hükümetlerarası Konferansa (HAK) somut öneriler sunacak ve aday ülke temsilcilerini de içine alacak yeni bir konvansiyon topplanması Aralık 2000 tarihi Nis Zirvesinde kararlaştırılmıştır. Alınan karara göre konvansiyon kapsamında şu konular tartışılmıştır:

• Kurucu Antlaşmaların basitleştirilmesi,

• AB için bir anayasa hazırlanması,

• AB kurumları ile üye devletler arasındaki yetki dağılımı,

• Temel Haklar Şartının statüsü,

• Ulusal parlamentoların AB'ndeki rolü.

Türkiye'nin de bir hükümet ve iki parlamento üyesi ile temsil edildiği Konvansiyon ilk toplantısını 28 Şubat 2002 tarihinde gerçekleştirmiş olup, çalışmalarını Temmuz 2003'te tamamlamıştır. Konvansiyonun başkanlığını Fransa eski Cumhurbaşkanı Giscard d'Estaing yapmıştır.

(Konvansiyon ve Türkiye'nin bu faaliyete katılımı hakkında daha geniş bilgi için AB Genel Sekreterliği'nin ağ sayfasına başvurunuz: www.abgs.gov.tr)

Konvansiyonu müteakip 4 Ekim 2003 tarihinde Hükümetlerarası Konferans çalışmalarına başlamıştır. 

Bilindiği üzere, AB'nin Kurucu Antlaşmalarında yapılacak değişiklikler tüm üye ülkelerin onayını gerekli kılmaktadır.   Antlaşma değişikliklerinin tartışılması ve bunlar üzerinde anlaşmaya varılması süreci Hükümetlerarası Konferans - HAK (Intergovernmental Conference) olarak bilinmektedir.  Bir Hükümetlerarası Konferans; Konsey Dönem Başkanlığı tarafından, Avrupa Parlamentosu ve Komisyondan (uygun bulunduğu takdirde, ayrıca Avrupa Merkez Bankasından) alınan olumlu görüş temelinde toplanmaktadır. 

--------------------------

[1] AB kulislerinde COSAC'ın mevcut Avrupa Parlamentosu yanında ikinci bir parlamento (senato) olarak çalışacak bir organ haline getirilip getirilemeyeceği tartışması 2001 yılı boyunca devam etmiş, fakat mevcut üye ülkeler arasında yeterli destek sağlanamadığından bu fikirden vazgeçilmiştir.

[2] COSAC toplantılarına her AB üyesi ülke 6 ve her aday ülke 3 temsilci gönderebilmektedir. Avrupa Parlamentosu da toplantılarda temsil edilmektedir. Aday ülke temsilcilerinin oy hakkı bulunmamaktadır. Tam üyeliğe kabul edildikten sonra genişleme sürecindeki ülkeler, diğer Topluluk organlarında olduğu gibi bu oluşumda da oy hakkına sahip olacaklardır.