GÖZLEMCİ KURULUŞLAR

İSLAM KONFERANSI ÖRGÜTÜ (İKÖ)

Eylül 1969 tarihinde Fas'ın başkenti Rabat'ta toplanıp, İslam ülkelerini bir çatı altında toplamak üzere kurulan 57 üye devlete sahip, Avrupa Konseyi veya Birleşmiş Milletler gibi uluslararası hukuk tüzel kişiliğine haiz bir uluslararası teşkilattır. “Church of God” adlı tarikata bağlı Dennis Michael Rohan adında Avustralyalı bir yahudinin 21 Ağustos 1969 tarihinde Mescid-i Aksa’yı kundaklamayı denemesinden sonra İslam ülkeleri başkanları İslam Konferansı Teşkilatını kurdular. Pakistan’daki 2. toplantılarında İslam Kalkınma Bankası'nın kuruluş planı gündeme getirildi. Bunun ardından İKÖ maliye ve ekonomik işleri bakanları 1973 yılında katıldıkları Cidde toplantısında mali ve parasal bir müessesenin kuruluşunun önemini vurguladılar. Nihayet İslam Konferansı Teşkilatı'nın 20 Ekim 1975 tarihli zirve toplantısında İslam Kalkınma Bankası'nın (IDB) kuruluş planı onaylandı. İKÖ, bugün İslam âleminin tek çatı altında toplandığı tek kuruluş sıfatına sahiptir. BM'de daimi olarak temsil de edilir. İKÖ aşağıdaki sistemlerden oluşur:

İslam Zirvesi: Siyaset yapan en yüksek organdır. Üye devletlerin Kralları, devlet başkanları ve hükümet yetkilileri katılır. Her üç yılda bir yapılır.

Dışişleri Bakanları Konferansı: İslam Zirvesi toplantısında tanımlanan politikalar çerçevesinde alınan kararların uygulamaları üzerine oluşturulan ilerleme raporunu incelemek için her yıl toplanır.

Daimi Sekretarya: Örgütün yürütme organıdır. İki organın kararlarının uygulanması ile görevlendirilmiştir ve Suudi Arabistan Cidde'de yer alır. Şu anki Genel Sekreter 1 Ocak 2005'den bu yana Ekmeleddin İhsanoğlu'dur.

 

ARAP PARLAMENTOLARARASI BİRLİĞİ (AIPU)

Arap Parlamentolarını temsil eden parlamenter grupların oluşturduğu bir Arap Parlamenter örgüttür. 1974’teki Ekim savaşının (Arap-İsrail) ardından, Arap dayanışması ve müşterek Arap hareketleri sonucu oluşan ortam neticesinde Haziran 1974’te Şam’da kurulmuştur. Bu sayede Arap işbirliğinin siyasal alanda, iş dünyasında ve diğer kurumlarda geliştirilmesi amaçlanmıştır. Kurucu ülkeler arasında Bahreyn, Mısır, Ürdün, Kuveyt, Lübnan, Moritanya, Filistin, Sudan, Suriye ve Tunus bulunmaktadır. AIPU’nun organları:

Konferans: Her bir üye ülkenin 5-10 milletvekili ile temsil edildiği ve iki yılda bir toplanan bir organdır. Ev sahibi ülkenin Parlamento Başkanı tarafından yönetilir. Ortak Arap sorunlarına, Birliğin durumu ile ilgili konulara değinir.

Konsey: Her üye ülke iki vekille temsil edilir. Yılda bir kere toplanır. Birliğin hedeflerini gerçekleştirebilmesi teminen bütçeyi kabul eder, Genel Sekreteri atar, konferansın gündemini belirler.

Genel Sekreterlik: Birliğin yürütme organıdır. Konsey ve Konferansta alınan kararların uygulanmasından ve bu iki organ arasındaki eşgüdümden sorumludur.

 

MAGREB ARAP BİRLİĞİ (UMA)

Kuzey Afrika’da siyasal ve ekonomik bir Arap birlikteliği sağlamak amacıyla kurulmuş ticaret ittifakıdır. 1956 yılında Tunus ve Fas’ın bağımsızlığını kazanmasıyla Magreb ekonomik birliği fikri ortaya çıkmıştır. Bundan 30 yıl sonra beş Magreb ülkesi Cezayir, Libya, Moritanya, Fas ve Tunus ilk Magreb zirvesi için toplanmış, takip eden 1989 yılında, anlaşma tüm üye ülkeler tarafından resmen kabul edilmiştir. Başkanlık üye ülkeler arasında rotasyonla belirlenir. Şu anki Genel Sekreter Tunus’tan Habib Ben Yahia’dır. Fas ve Cezayir arasında yaşanan gelenekselleşmiş rekabet ve Batı Sahra’nın egemenlik konusu 1990lı yıllarda birliğin görüşmelerine, birçok müdahaleye rağmen, engel olmuştur. 2005 yılında, Cezayir’in Sahra’nın bağımsızlığını desteklemesi nedeniyle Fas toplanmayı reddetmiştir. UMA Dışişleri Bakanları 16. toplantısında Mısır UMA üyesi olmak için resmen başvuruda bulunmuştur.

 

AFRİKA PARLAMENTER BİRLİĞİ (APU)

Afrika Parlamenter Birliği, eski adıyla Afrika Parlamentoları Birliği, 1976 yılında Abican’da (Fildişi Sahili) kurulmuş parlamentolararası kıtasal bir örgütlenmedir. 1999 senesinde Luanda’da (Angola) yapılan 22. Konferansta tüzüğü güncellenmiş ve kabul edilmiştir. 1983 yılında APU Genel Sekreterliği’nin Fildişi Sahili’nde olması kararlaştırılmıştır. APU, tüm Afrika ülkelerinin Parlamenter Kurumlarını bir araya getirmeyi, hem Afrikalı Parlamenterler hem de diğer parlamenterler arasında etkili bir işbirliğini ve Afrika’da Parlamenter kurumların güçlenmesini amaçlar. Şuan, 35 ulusal parlamento APU’nun üyesidir.

 

PARLAMENTOLARARASI BİRLİK (PAB)

Parlamentolararası Birlik (PAB), bağımsız devlet parlamentolarının temsilcilerinden oluşan, halen 138 üyeye sahip ve Birleşmiş Milletlere paralel olarak çalışan 1889'da kurulmuş bir kuruluştur. Genel Merkezi Cenevre'dedir. PAB, temsili kuruluşları güçlendirme, barış ve toplumlararası işbirliğini tesis ve parlamentolar ile parlamenterler arasındaki temasları arttırmak amacıyla çalışmaktadır. Bu çerçevede, tüm ülkelerin parlamentoları ve parlamenterleri arasında yapılacak görüşmelerle tecrübe alışverişi desteklenmektedir. Uluslararası gündemde yeralan güncel siyasi ve ekonomik meseleler incelenmekte, esas itibarıyla bu konularda çalışmalar yapılmaktadır. Türkiye için parlamenter sayısı 8'dir. Heyet üyeleri kendi aralarında Başkan seçerler. Çalışma alanları; barış ve silahsızlanma, insan hakları, parlamenterlerin insan haklarının korunması, kadınlara ve çocuklara karşı uygulanan şiddet, sosyal ve ekonomik gelişmeler, çevre ve sürdürülebilir kalkınma, eğitim, siyasi ve hukuki meseleler, kadın hakları, Akdeniz'de güvenlik ve işbirliği, parlamenter kuruluşların desteklenmesi ve geliştirilmesi, Kuzey-Güney diyalogunun geliştirilmesidir.

 

ASYA PARLAMENTER ASAMBLESİ (APA)

Asya Parlamentoları Asamblesi 2006 senesinde Barış İçin Asyalı Parlamentolar Birliğinin (BAPB) 7. Genel Kurulunda kurulmuştur. Bir başka ifadeyle, 1999 yılında kurulan örgütün devamı niteliğindedir. APA, geçtiğimiz 2007 yılında 40 üye parlamento ve 18 Gözlemci’nin katılımı ile kurulmuştur. Her bir üye Parlamento nüfusları oranında Asamblede temsil edilmektedir. Bu nedenle toplam sandalye ve oy sayısı 206’dır. Asamble üyeleri mutlaka kendi Parlamentoları tarafından seçilmelidir. Asamblenin hedefi Asya Birliğini sağlamaktır. APA tüzüğü ve Tahran Deklarasyonu çerçevesinde Asya Ülkeleri arasındaki işbirliği belirlenmiştir.

 

ARAP LİGİ

Arap Ligi, 22 Arap ülkesinin üye olduğu uluslararası bir örgüttür. Mısır, Irak, Ürdün, Lübnan, Suudi Arabistan, Suriye ve Yemen devletleri tarafından 22 Mart 1945'te kurulmuştur. Arap Ligi (Birliği) merkezi Kahire'dedir. Birliğin Genel Sekreteri Amr Musa'dır. 22 Üye ve 3 gözlemci ülke Arap Liginin üyesidir.

 

 

AFRİKA BİRLİĞİ (ABÖ)

Afrika Birliği, Afrika ülkelerinin tek çatı altında toplandığı kuruluştur. 1963 yılında kurulan (Afrika Birliği Örgütü) 2002'de Afrika Birliği adını almıştır ve örgütün temel amacı Afrika ülkeleri arasında dayanışma ve işbirliğini artırmaktır. Merkezi Adis Abada’dır. 53 Afrika Ülkesi üyesi bulunmaktadır.

 

KUZEY KIBRIS TÜRK CUMHURİYETİ (KKTC)

(İKÖPAB tarafından KIBRIS TÜRK DEVLETİ olarak tanınmaktadır.)

Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC), Doğu Akdeniz'de bulunan Kıbrıs adasının kuzey kısmında yer alan bağımsız bir Türk devletidir. Kıbrıslı Rumlar'ın Enosis yani Kıbrıs'ın Yunanistan'la birleştirilmesi projesini hayata geçirmesi üzerine 1974 yılında gerçekleşen Kıbrıs Barış Harekâtı sonrasında 1976'da kurulan Kıbrıs Türk Federe Devleti meclisinin 1983 yılında aldığı karar ile bağımsızlığını ilan eden KKTC, resmî adı ile Dünya'da sadece Türkiye tarafından tanınmıştır. Bağımsızlık tarihinden bu yana Türkiye tarafından ekonomik, siyasi ve askerî olarak desteklenmektedir.

ULUSLARARASI KIZIL HAÇ KOMİTESİ (ICRC)

Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC), 1863'de Cenevre, İsviçre'de kurulmuş bir özel insani kuruluştur. 25 üyeli komitesi, uluslararası ve ulus içi silahlı çatışmalarda insan hayatı ve onurunu korumak konusunda uluslararası insani hukukta özel ve eşsiz bir otoriteye sahiptir. ICRC’nin görevi, dini inanç, dil, ırk, toplumsal sınıf veya politik görüş farkı gözetmeksizin insan hayatı ve sağlığını korumak, insan varoluşunun saygı görmesini sağlamak, insanların acı çekmesini önlemek ve acılarını dindirmek olan uluslararası bir insani harekettir. 1917 yılında Nobel Barış Ödülü almıştır.

 

 

The Interparliamentary Assembly of Member Nations of the Commonwealth of Independent (IPA CIS) was founded on 27 March 1992 in the city of Alma-Ata (Republic of Kazakhstan). By the Agreement signed by the heads of parliaments of the Republic of Armenia, Republic of Belarus, Republic of Kazakhstan, Republic of Tajikistan, Republic of Uzbekistan, Kyrghyz Republic and Russian Federation, the Interparliamentary Assembly was established as an advisory body for preparation of draft legislative documents of mutual interest.

In 1993-1995 the Interparliamentary Assembly also included the parliaments of the Azerbaijan Republic, Georgia, and the Republic of Moldova. In 1999 Ukraine joined the Alma-Ata Agreement. In May 1995 heads of the CIS states signed the Convention on the Interparliamentary Assembly of Member Nations of the Commonwealth of Independent States that came into force on 16 January 1996. According to this Convention the Interparliamentary Assembly gained the official status as an inter-state body and occupied the leading role in the system of agencies of the Commonwealth of Independent States.

	Bağımsız devletler Parlamenter Asamblesi
	Avrasya Ekonomik Topluluğu Parlamento Birliği (IPA EurAsEc)
	Akdeniz Parlamenter Asamblesi
	İslam Konferansı Gençlik Forumu
	İslam Tarih, Sanat Ve Kültür Araştırma Merkezi (Ircıca)
	İslam Eğitim, Bilim Ve Kültür Organizasyonu(Isesco)
	Karadeniz Ekonomik İşbirliği Parlamenter Asamblesi (Pabsec)
	Türkçe Konuşan Ülkeler Parlamento Birliği (Türkpa)