AVRUPA KONSEYİ

  I- AVRUPA KONSEYİ'NİN KURULUŞU VE ÜYELERİ:

         Avrupa Konseyi'nin oluşturulması fikri, İkinci Dünya Savaşı'ndan maddi ve manevi büyük kayıplarla çıkan Avrupa'da bir daha aynı trajedilerin yaşanmamasını sağlamak amacıyla ortaya atılmıştır. Avrupa'da gerginliğin ve çatışmanın gereğini güven ve işbirliğinin alması hedeflenmiştir.

         Bu ortamda, 5 Mayıs 1949'da 10 Avrupa ülkesi, Belçika, Danimarka, Fransa, Hollanda, İngiltere, İrlanda, İsveç, İtalya, Lüksemburg ve Norveç Avrupa Konseyi'ni kuran anlaşmayı imzalamışlardır. Kuruluşunu izleyen yıl Türkiye ve Yunanistan Avrupa Konseyi'ne kurucu üye sıfatıyla katılmışlardır.

         Sonraki yıllarda, sırasıyla İzlanda, Federal Almanya, Avusturya, GKRY, İsviçre, Malta, Portekiz, İspanya, Lihtenştayn, San Marino, Finlandiya, Macaristan, Polonya, Bulgaristan,Estonya, Litvanya, Slovenya, Çek Cumhuriyeti, Slovakya, Romanya, Andora, Letonya, Arnavutluk, Moldova, Ukrayna, Makedonya, Rusya, Hırvatistan, Gürcistan, Azerbaycan,  Ermenistan, Bosna-Hersek, Sırbistan-Karadağ ve Monako’nun katılımıyla kuruluş bugünkü 46 üyeli şeklini almıştır. AKPM'de şu anda 315 asil, 315 yedek üye vardır. Ülkelere düşen üye sayısı ülkelerin nüfusu ile orantılı olarak belirlenmektedir.

         Kanada, İsrail ve Meksika gözlemci statüsüne sahiptirler.

         Avrupa Konseyi'nin statüsü gereği, hukukun üstünlüğü, temel insan hakları ve özgürlüklerine saygı ilkelerine bağlı tüm Avrupa ülkeleri Avrupa Konseyi'ne üye olabilirler.

         Kuruluşunu izleyen 15-20 yıllık dönem zarfında, bünyesinde çeşitli alanlarda teknik işbirliği gerçekleştirilen ve aynı zamanda siyasi istişare olanağı da sağlayan Avrupa Konseyi'nin önemi gittikçe artmıştır. Ancak 70'li yıllardan itibaren Konsey Avrupa Ekonomik Topluluğu'nun (AET) güçlü rekabetiyle karşılaşmıştır.

         AET, sahip olduğu geniş ekonomik imkanların da etkisiyle, Avrupa ülkeleri için öncelikli hedef haline gelmiştir. Bunun paralelinde siyasi ağırlığı da artmıştır. 70'li yıllardan 90'lı yıllara kadar Avrupa Konseyi AET'nin gölgesinde kalmıştır. Bu süre boyunca siyasi ağırlığını iyice kaybetmiş ve teknik çalışmalarla yetinmiştir.

         Konsey, eski etkinliğine, SSCB'nin yıkılması akabinde gerçekleşen genişleme süreci ile kavuşmuştur. Kuruluş, bağımsızlıklarına kavuşan eski demirperde ülkelerinin katılımıyla hızlı bir genişleme sürecine girmiştir.

Amaçları:

         - İnsan hakları, çoğulcu demokrasi ve hukukun üstünlüğü ilkelerini korumak ve güçlendirmek,

         - Irkçılık ve yabancı düşmanlığı, uyuşturucu madde, çevre sorunlarına çözüm aramak,

         - Avrupa kültürel benliğinin oluşmasına ve gelişmesine katkıda bulunmak,

         - Üye ülkeler vatandaşlarının daha iyi yaşam koşullarına kavuşmalarını sağlamak olarak,

         özetlenebilir.

III-AVRUPA KONSEYİ'NİN ORGANLARI

         Kuruluşun temel organları,  karar organı olan Bakanlar Komitesi, danışma organı olan Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi ve yerel yönetimlerin geliştirilmesini amaçlayan Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi'dir.

a) Bakanlar Komitesi

         Bakanlar Komitesi'nde üye ülkeler Dışişleri Bakanları, Bakanlara vekaleten daha sık toplanan Delegeler Komitesi'nde ise Daimi Temsilciler (Büyükelçiler) yer alır.

            Üye ülkeler Dışişleri Bakanları, yılda iki kez, Mayıs ve Kasım aylarında toplanmaktadırlar. Bakanlar Komitesi'nde genellikle güncel siyasi konular ele alınır. Bakanlar Komitesi toplantılarına, benzer alanlarda faaliyet gösteren diğer uluslararası kuruluşların üst düzey yöneticileri de davet edilmektedir. Bakanlar Komitesi toplantılarında genel olarak, Avrupa Konseyi'nin izlemesi gereken yol belirlenmektedir.

         Bakanlar Komitesi toplantıları arasında, Strazburg'da sürekli bulunan Daimi Temsilcilerin oluşturduğu Delegeler Komitesi toplanmaktadır. Bu toplantılar, ayda iki kez yapılmaktadır. Gündemi üye ülkelerin önerileriyle belirlenmektedir. Delegeler Komitesi, bir anlamda Konsey'in yürütme organıdır.

         Delegeler Komitesi'ne bağlı olarak çok sayıda çalışma grubu faaliyet göstermektedir. Bunlar, teknik nitelikte olup, Delegeler Komitesi'nin talimatı ile kendilerine verilen araştırma görevlerini yerine getirmekte, sonucu Delegeler Komitesi'ne sunmaktadırlar. Üyeleri, Daimi Temsilcilikler mensuplarından oluşur.

         Konsey'in 1300 memurdan oluşan bir Sekreteryası vardır. Bu görevliler, bir anlamda uluslararası memur niteliğindedir. Sekreterya'da her üye ülkeden memur bulunmaktadır. Ancak, bu memurlar hükümetlere bağlı değil, bağımsız olarak görev yapmaktadırlar. Sekreterya'da bulundurulacak memur sayısı her ülkenin Konsey bütçesine yaptığı katkı paralelinde belirlenmektedir.

b) Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi (AKPM):

         AKPM üye ülkelerin parlamentolarından seçilen 315 asil, 315 yedek üyeden oluşur. AKPM üyeleri, her üye ülke parlamentosundan, parlamentodaki güç dengesini yansıtacak şekilde seçilmektedir. Her üye devlete ayrılan parlamenter sayısı, o ülkenin nüfusuyla orantılıdır. Türkiye'den de 12 asil, 12 yedek üye Milletvekilimizden oluşan heyetimiz AKPM çalışmalarına katılmaktadır.

         - AKPM Başkanlık Divanı (Büro)

         Başkanlık Divanı, Meclis Başkanı ve 19 Başkan Yardımcısından oluşur. Başkan ve Başkan Yardımcıları 1 yıllığına seçilirler ve seçimleri Genel Kurul Toplantısı esnasında yapılır.

         Büro, her oturum için bir gündem taslağı hazırlar, karar ve tavsiye kararlarını rapor ve görüş hazırlanmak üzere konularına göre Komisyonlara havale eder, diğer parlamenter asambleler ile AKPM arasındaki ilişkileri düzenler. Toplantıları gizli yapılır.

         - AKPM Daimi Komisyonu

         Daimi Komisyon Meclis Başkanı, Başkan Yardımcıları, Komisyon Başkanları ve Meclis tarafından görevlendirilen diğer üyelerden oluşur.

         Daimi Komisyon her yıl en az üç kez toplanır. Parlamenter Meclis'in oturumları dışında toplanır ve gerektiğinde Parlamenter Meclis adına karar alır, Komisyon raporlarını inceler, Genel Kurul Toplantı tarihlerini belirler ve Parlamenter Meclis'in çalışmalarını düzenler.

         - AKPM Komisyonları

         Her Komisyonun seçimle işbaşına gelen bir Başkan ve üç Başkan Yardımcısı vardır:

            - Siyasi Komisyon

(Üye Sayısı: 82 Asil- 82 Yedek Üye (Türkiye'ye düşen üye sayısı: 3 Asil, 3 Yedek) 

         - Ekonomik İşler ve Kalkınma Komisyonu

(Üye Sayısı: 82 Asil- 82 Yedek Üye (Türkiye'ye düşen üye sayısı: 3 Asil, 3 Yedek) 

         - Sosyal Sorunlar ve Aile Komisyonu

         (Üye Sayısı: 82 Asil- 82 Yedek Üye (Türkiye'ye düşen üye sayısı: 3 Asil, 3 Yedek) 

         - Hukuk ve İnsan Hakları Komisyonu

(Üye Sayısı: 82 Asil- 82 Yedek Üye (Türkiye'ye düşen üye sayısı: 3 Asil,     3 Yedek) 

         - Kültür, Bilim ve Eğitim Komisyonu

(Üye Sayısı: 82 Asil - 82 Yedek Üye (Türkiye'ye düşen üye sayısı: 3 Asil,  3 Yedek) 

         - Çevre ve Tarım Komisyonu

(Üye Sayısı: 82 Asil - 82 Yedek Üye (Türkiye'ye düşen üye sayısı: 3 Asil,  3 Yedek) 

         - Göçler, Mülteciler ve Nüfus Komisyonu

(Üye Sayısı: 82 Asil - 82 Yedek Üye (Türkiye'ye düşen üye sayısı: 3 Asil,  3 Yedek) 

         - Tüzük ve Ayrıcalıklar Komisyonu

(Üye Sayısı: 50 Asil- 50 Yedek Üye  (Türkiye'ye düşen üye sayısı: 1 Asil, 1 Yedek) 

         - Kadın Erkek Eşitliği Komisyonu

(Üye Sayısı: 50 Asil- 50 Yedek Üye  (Türkiye'ye düşen üye sayısı: 1 Asil, 1 Yedek) 

         - Denetim Komisyonu

         (Üye Sayısı: 82 - Denetim Komisyonu'nun üyeleri Siyasi Komisyonlarda belirlenmektedir. Yedek Üye yoktur. Türkiye’nin 3 üyesi vardır)

         -AKPM Siyasi Grupları

         AKPM içinde bir siyasi grup oluşturmak için en az 15 üyeye sahip olmak ve en az 3 değişik milliyeti temsil etmek gerekmektedir. AKPM içerisinde Siyasi grupların ağırlığı zaman içinde artmıştır, örneğin Genel Kurul Toplantıları esnasındaki müzakerelerde Meclis Başkanı, hangi üyeye öncelik verilmesi konusunda Siyasi Grup Başkanlarının fikrini almaktadır. Genel Kurul Toplantıları esnasında raporlar üzerine konuşma yapacak parlamenterler siyasi grupların ağırlıklarına göre sıralanmaktadırlar.(üye sayısı fazla olan grupların konuşmacı sayısı daha fazla olmaktadır). Ayrıca, her rapor için her siyasi gruptan bir temsilci o siyasi grubun adına söz almaktadır.

Şu anda AKPM'de 5 Siyasi Grup bulunmaktadır.

- Sosyalist Grup- SOC (Üye sayısı 208)

- Avrupa Halk Partisi Grubu- EPP (Üye Sayısı 169)

- Liberal, Demokratik ve Reformist Grubu- LDR (Üye Sayısı 91)

- Avrupa Demokratik Grubu- EDG (Üye Sayısı 83)

-                      - Avrupa Birleşik Sol Grubu- UEL (Üye Sayısı-34)

Hiçbir gruba dahil olmayanların sayısı 27

c) Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi:

         Avrupa Konseyi'nin, Merkezi ve Doğu Avrupa ülkelerini de içine alacak şekilde genişlemesi, sınırötesi işbirliğinin giderek önem kazanması sonucunu doğurmuştur.

         Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi, yerel ve bölgesel idarelerin güçlendirilmesi, hukuki ve idari açıdan incelenmesi, sınırötesi işbirliğinin kolaylaştırılması ve bölgeler arası kültürel farklılıkların korunması ve geliştirilmesini amaçlamaktadır.

IV- AVRUPA KONSEYİ PARLAMENTER MECLİSİ'NİN ÇALIŞMA PROSEDÜRÜ

         AKPM Genel Kurul'u yılda dört kez Ocak, Nisan, Haziran ve Eylül aylarında 5'er gün süreyle toplanmaktadır. AKPM'nin çeşitli komisyonlarında oluşturulan raporlar Genel Kurul'a sunulmaktadır. Raporların işlem bölümleri, bir başka deyişle karar, Bakanlar Komitesine yönelik tavsiye kararları ya da yönergeler tartışılarak oylanmaktadır. Görüşmeler sırasında, işlem metinlerine değişiklikler getirilmesi mümkündür. Bu da, parlamenterlerin verdikleri değişiklik önerilerinin oylanması suretiyle yapılmaktadır.  

         Komisyonlar, AKPM'nin Başkanlık Bürosu'nca kendilerine sevkedilen konular yanında, kendi iradeleriyle de çalışma yapabilirler.

         AKPM'den komisyonlara sevk, AKPM Başkanlığına verilen önerilerle olmaktadır. AKPM üyeleri, herhangi bir konuda hazırladıkları karar önerisi, tavsiye kararı önerisi ya da yönerge önerisini Başkanlık Bürosu'na tevdi ederler.

         Öneriler AKPM Başkanı'nca incelenmekte ve kabul edilebilir olup olmadıkları değerlendirilmektedir. Başkanın kabul edilebilir bulduğu öneriler, AKPM Başkanlık Bürosu'nun gündemine alınmakta ve Büro'da öneriye ne işlem yapılacağına karar verilmektedir. Büro, öneriyi rapor hazırlanması için bir komisyona sevkedilebileceği gibi, hiçbir işlem yapılmamasına da karar verebilir. Bir komisyona sevkedilen öneri için, Komisyon bir ya da iki raportör belirler. Raportörler konuyu incelerler, eğer gerekiyorsa, ilgili ülkeyi, tabiatıyla o ülkenin izni ile ziyaret ederler, raporlarını kaleme almakta yararlanacakları bilgileri derlerler. Hazırladıkları raporu, önce bağlı oldukları komisyona sunarlar. komisyondaki görüşmelerde parlamenterlerin müdahale hakkı vardır.

         Komisyon üyesi parlamenterler, gerçek durumu yansıtmadığını düşündükleri hususların değiştirilmesini isterler. Değişiklikler oylama ile yapılır.

         Komisyon safhasından sonra, rapor, içerdiği işlem bölümü (işlem bölümü raporun başlangıcında yer alan tavsiye kararı önerisi, karar önerisi ya da yönerge önerisidir) ile birlikte Genel Kurul'a getirilir.

         Genel Kurul öncesinde değişiklik önerileri varsa, sekreteryaya bildirilir. Genel Kurul'da raportörler ve söz isteyen konuşmacılar görüşlerini bildirirler. Daha sonra değişiklik önerileri görüşülür ve oylanır. Son olarak işlem bölümü oya sunulur.

         Kabul edilen metin tavsiye kararı ise Bakanlar Komitesi'ne yönelik bir tavsiye içerir. Bakanlar Komitesi'nden o konuda bir işlem yapmasını talep eder. Tavsiye kararları Bakanlar Komitesi'nce cevaplanmak zorundadır. Karar ve yönerge ise Bakanlar Komitesi'nce bir işlem gerektirmez.

V- Ülkemİzİn de Taraf Bulunduğu Avrupa Konseyİ Sözleşmelerİ Çerçevesİndekİ Mekanİzmalar

a) Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS)

         AİHS, Avrupa Konseyi bünyesinde hazırlanmış ve 4 Kasım 1950 tarihinde aralarında Türkiye'nin de bulunduğu 15 ülke tarafından imzalanmış ve 3 Eylül 1953 tarihinde yürürlüğe girmiştir.

         Sözleşme, temel insan hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınmasını sağlamak amacıyla oluşturulmuştur.

Sözleşmenin Güvence Altına Aldığı Hak ve Özgürlükler

- Yaşama hakkı, 2. madde

- Özgürlük ve kişi güvenliği hakkı, 5. madde

- Adil şekilde yargılanma hakkı, 6. madde

- Özel yaşantıya, aile yaşantısına, konut ve haberleşme özgürlüklerine saygı gösterilmesi hakkı, 8. madde

- Düşünce, vicdan ve din özgürlüğü ve buna dahil olarak sendika kurma ve bunlara üye olma özgürlüğü, 11. madde

- Evlenme ve aile kurma hakkı, 12. madde

Sözleşmenin Getirdiği Yasaklar

- İşkence yapmak, insanlık dışı muamele veya ceza uygulamak, 3. madde

- Kölelik ve zorla çalıştırma, 4. madde

- Sözleşme ile güvence altına alınan hak ve özgürlüklerden yararlananlar arasında ayırım yapma, 14. madde

         Avrupa İnsan Hakları Komisyonu'na yapılan başvurularda, Komisyon, müracaatı şekil ve süre bakımından ön incelemeye tabi tutmakta, bu incelemenin sonucunda başvurunun kabul edilebilirliği konusunda karar vermektedir.

         Komisyonun bir başvuruyu kabul edilebilir bulmasının başlıca koşulları, iç hukuk yollarının tüketilmiş olması ve ülkenin yargı organlarınca verilmiş kararın üzerinden 6 ay geçmemiş olmasıdır. Komisyon, sözkonusu kararı vermeden önce, -istisnai durumlar hariç- taraflardan ilk görüşlerini sunmalarını da talep etmektedir. Başvurunun  kabul edilebilir bulunması halinde dosyanın esas açısından incelenmesine geçilmektedir. Bu inceleme sırasında gerekli görülürse tanık dinleme duruşması düzenlenmekte ve esasa ilişkin inceleme sonucunda, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin ihlal edilip edilmediği hususunda rapor yayınlanmaktadır. Dostane çözüm yöntemi de bir başvuru dosyasının kapatılmasında kullanılabilmektedir. Başvurunun bu yolla sonuçlanması, ilgili devletin ihlali kabul etmesi anlamına gelmemektedir.

         Ülkemiz 1987 yılında Komisyon'a bireysel başvuru hakkını, 1990 yılında da zorunlu yargı yetkisini tanımıştır.

         Sözleşme çerçevesindeki denetim mekanizması, Avrupa İnsan Hakları Komisyonu ve bunun bir üst organı olan Avrupa İnsan Hakları Divanı tarafından yürütülmüştür. 1 Kasım 1998 tarihinden itibaren bu iki organ yerine tek bir Mahkeme kurulmuştur (Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi).

         Üye ülkelerin sayısındaki artışa paralel olarak, Sözleşmedeki denetim mekanizmasının günün koşullarına uygun hale getirilmesi amacıyla hazırlanan ve önemli yapısal değişiklikler içeren Ek 11 No'lu Protokol, AİHS'ne taraf bütün ülkeler tarafından onaylanmış ve 1 Kasım 1998 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Sözkonusu Protokol uyarınca, Avrupa İnsan Hakları Komisyonu ve Divanı kaldırılmış yerine tek bir mahkeme teşkil edilmiştir. Tek mahkeme tam gün olarak sürekli çalışmakta olduğundan başvurular çok daha süratle neticelendirilebilecektir.

b) İşkence ve İnsanlık Dışı  veya Küçültücü Ceza veya Muamelenin Önlenmesi Avrupa Sözleşmesi

         26 Haziran 1997 tarihinde kabul edilerek 1 Şubat 1989 tarihinde yürürlüğe girmiştir. Bu sözleşme, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesini esas almıştır. AİHS'nin 3. maddesinde yer alan "Hiç kimse işkence veya insanlık dışı veya küçültücü ceza veya muameleye tabi tutulmayacaktır" hükmüne dayanmaktadır.

         Ülkemiz, İşkencenin Önlenmesi Sözleşmesine 1988 yılında taraf olmuştur. Bu açıdan bakıldığında, İşkencenin Önlenmesi Sözleşmesi de taraf olduğumuz diğer Avrupa Konseyi Sözleşmeleri gibi ülkemiz açısından bağlayıcı niteliktedir.

         Sözleşmenin 1. maddesi çerçevesinde, Sözleşme'nin uygulanmasını Avrupa İşkencenin Önlenmesi Komitesi (AİÖK) denetlemektedir.

         AİÖK, taraf ülkelerde özgürlüğünden alıkonulmuş kişilerin konulduğu tüm mahalleri ziyaret etmeye yetkilidir. Bu ziyaretler planlanmış dönemsel ziyaretler olabileceği gibi, ilgili ülkeye son anda haber verilmek suretiyle gerçekleştirilen ad-hoc ziyaretler de olabilmektedir.

         AİÖK yargı organı değildir. İşkencenin ve kötü muamelenin önlenmesine yönelik olarak tespitler yapmaktadır. AİÖK, yaptığı ziyaretler sonrasında gözlemlerini, eleştirilerini ve tavsiyelerini ilgili ülkeye bir raporla iletir. Sözleşme gereği Komite'nin yürüttüğü bu süreç gizlidir. Yine Sözleşmeye göre, taraf ülkenin Komite ile işbirliği yapmaması veya Komite'nin iyileştirme tavsiyelerini uygulamayı reddetmesi halinde, o ülke hakkında Komitenin üyelerinin üçte ikisinin oylarıyla bir kamu açıklaması yapması müeyyidesi mevcuttur.

c) Avrupa Sosyal Şartı

         Avrupa Sosyal Şartı demokratik sistemlere tam işlerlik kazandırılabilmesini teminen, özellikle ekonomik ve sosyal alanlarda, insan haklarının güvence altına alınması amacıyla oluşturulmuş bir mekanizmadır. Böylece, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile sivil ve siyasi platformlara getirilen insan haklarını koruma ve denetim mekanizmalarının, diğer konuları da kapsayacak şekilde yaygınlaştırılması hedeflenmiştir.

         1961 yılında imzaya açılan Sosyal Şart'ta ekonomik ve sosyal içerikli haklar, bu çerçevede sağlık, hastalık, işsizlik sigortaları, aile yardımları, emeklilik yardımları gibi çeşitli konular yer almaktadır.

         Taraf ülkeler, Şart'la güvence altına alınan hakların tümünü kabul etme yükümlülüğünü taşımaktadır. Bununla birlikte, taraflara, Sosyal Şart'ın özünü teşkil eden bir dizi hakkı kabul yükümlülüğü getirilmiştir.

VI- AVRUPA KONSEYİ DENETİM MEKANİZMALARI VE BU ÇERÇEVEDE ÜYE ÜLKELERİN YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Avrupa Konseyi'nde denetim,

- Hükümetler kanadı oluşturan Bakanlar Komitesi,

- Parlamenter kanadı oluşturan AKPM,

- Yerel Yönetimlerin faaliyet gösterdiği Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi çerçevesinde yapılmaktadır.

         Ayrıca belli başlıları Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve Avrupa İşkencenin Önlenmesi Sözleşmesi (AİÖS) olmak üzere, kendi denetim mekanizmaları bulunan Sözleşmeler de mevcuttur.

a) Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nde Denetim

         Siyasi Denetim 1994 yılında oluşturulmuş bir süreçtir. Tematik bazdadır. Bir başka deyişle, belirlenen konularda üye ülkelerdeki durum denetlenmektedir. Bakanlar Komitesi adına Strazburg'daki Daimi Temsilciler arasında yürütülmektedir.

         Bu denetim mekanizmasına 1996 yılından itibaren işlerlik kazandırılmıştır. Denetim, belirli temalar üzerinde, istisnasız bütün üye ülkeler için eşit şekilde geçerlidir.

b) Avrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Çerçevesinde Denetim

                     Genel: AKPM, üye ülkelerin taahhüt ve yükümlülüklerini yerine getirip getirmediklerinin incelenmesi amacıyla 1995 yılında bir denetim mekanizması oluşturmuştur. Ocak 1997 Genel Kurulu’nda kabul edilen karar uyarınca “üye ülkelerin AK üyeliği ile üstlendikleri taahhütlerinin yerine getirilmesinin denetlenmesi” amacıyla yeni bir “Denetim Komisyonu” kurulmuştur.

         Bu denetim mekanizması önce, AK’nin yeni üyeleri olan Merkezi ve Doğu Avrupa ülkeleri (MDAÜ) için başlatılmıştır. Amaç, AK’ye üye olan ve esasen üyeliği kazandıklarında AK’nin tüm standartlarını sağlamayan ülkelerin bu standartlara ulaşıp ulaşmadıklarının denetlenmesidir.

         AK’nin hükümetler kanadı ve parlamento kanadında ayrı ayrı yürütülen siyasi denetim süreçlerinde, bir ülkenin AK üyeliğinden kaynaklanan yükümlülük ve taahhütlerini yerine getirmede başarısız kaldığının ve bu süreçler çerçevesinde yapılan tavsiyelere uyum sağlamadığının düşünülmesi durumunda, denetim sürecini yürüten birim, ilgili üye ülkenin, üyeliğinin askıya alınmasını yahut   AK’nden ihracını gündeme getirebilir. Bu konuda karar verme yetkisi, nitelikli çoğunlukla karar alacak olan Bakanlar Komitesi’ne aittir. Bakanlar Komitesi bu durumda üye ülkeyi üyelikten çekilmeye davet edebilir, makul bir süre içinde bunun gerçekleşmemesi durumunda ise üyelikten ihraç edebilir.

          Bugüne kadar yalnız Yunanistan’ın, “Albaylar Cuntası” döneminde, AK’den ihracı gündeme gelmiştir. Bu ülke,  1967’de  kendi arzusuyla üyeliğini sona erdirmiş, demokrasiye geçiş sonrasında ise 1974’te yeniden AK’ne katılmıştır.

         Türkiye’ye uygulanan süreç: AKPM’nin 25 Nisan 1996 tarihli oturumunda kabul edilen karar uyarınca Türkiye de sözkonusu denetime alınmıştır.

         AKPM Denetim Komisyonu Türkiye raportörleri Macar Andras Barsony ve Avusturyalı Walter Schwimmer ülkemizi Kasım 1996, Mart ve Kasım 1997 ve Eylül 1998 tarihlerinde olmak üzere toplam dört kez ziyaret etmişlerdir.

            Eş-raportörler bu ziyaretlerindeki saptamalarını, Eylül 1998’de bir “bilgi raporu” ile tarafımıza iletmişlerdir. Rapor tarafımızdan cevaplanmış, rapor ve görüşlerimiz AKPM Genel Kurulu’nun Ocak 1999 toplantısında ele alınmıştır. Eş-raportörlerden Schwimmer’in AK Genel Sekreterliğine seçilmesi üzerine boşalan göreve Alman parlamenter Zierer atanmıştır.

          Eş-raportörler, 26-30 Mart 2000 tarihlerinde Türkiye’ye yeni bir ziyaret gerçekleştirmişler, bu çerçevede Ankara, Diyarbakır ve Şırnak’ta temaslarda bulunmuşlardır.

          Türkiye ilişkin rapor, AKPM Genel Kurulu’nun Ocak 2001 oturumunun gündemine alınmış, ancak, eş-raportörlerin görüş ayrılığına düşmesi üzerine gündemden çıkarılmıştır. Türkiye eş-raportörleri Barsony ve Zierer 26-29 Mart 2001 tarihlerinde ülkemize yeni bir ziyarette bulunmuşlardır. Sözkonusu ziyaretin akabinde, eş-raportörler, ülkemizle ilgili siyasi denetim raporunu yeniden düzenlemişlerdir. Türkiye siyasi denetim raporu AKPM’nin Haziran 2001 oturumunda görüşülmüş ve ülkemizde demokrasi ve insan hakları konularında kaydedilen gelişmeler teslim edilmekle birlikte, ülkemizin siyasi denetim sürecinin sürdürülmesi karara bağlanmıştır.

         Barsony ve Zierer’in AKPM üyeliklerinin düşmesi üzerine sözkonusu göreve Lüksemburglu sosyalist parlamenter Delvaux-Stehres ve Avrupa Halk Partisi Grubu’nun Belçikalı üyesi Luc van den Brande atanmışlardır.

         Yerleşik uygulamada denetim sürecindeki ülkeler hakkında iki yılda bir rapor sunulması gerekmektedir. Eş-raportörler, 18-20 Şubat ve 25-29 Mayıs 2003 tarihlerinde ülkemizi ziyaret ederek yeni bir rapor kaleme almışlardır. Ülkemizin AKPM denetim sürecinden çıkarılmasını öngören rapor, ekinde yer alan karar ve tavsiye kararı tasarılarıyla birlikte Denetim Komisyonu’nun 3 Mart 2004 tarihli toplantısında kabul edilmiştir.

         Denetim Komisyonu tarafından kabul edilen Türkiye denetim raporu ile ekinde yer alan karar ve tavsiye kararı taslaklarının AKPM Genel Kurulu’nun 26 – 30 Nisan 2004 tarihlerinde yapılacak olan Bahar oturumunda ele alınması planlanmış ancak anılan oturumdan önce Devlet Güvenlik Mahkemesi’nin Zana, Dicle, Doğan, Sadak kararını onaylaması üzerine raporun görüşülmesi AKPM Genel Kurulunun 21-25 Haziran 2004 tarihlerinde yapılan Yaz Oturumuna ertelenmiş, yapılan oylama sonucunda raporda yer alan tavsiye karar tasarısı kabul edilmiş böylece Türkiye'ye uygulanan denetim süreci sona ermiş ve denetim sonrası diyalog süreci başlatılmıştır.

c) Yerel ve Bölgesel Yönetimler Kongresi Çerçevesinde Denetim

         Kongre'nin 2-4 Temmuz 1996 tarihlerinde yapılan Genel Kurul çalışmaları sırasında kabul edilen bir kararla, üye ülkelerde yerel ve bölgesel demokrasinin işleyişinin denetime tabi tutulması uygulaması başlatılmış bulunmaktadır.

AKPM'NE ÜYE ÜLKELER

ALMANYA (18 asil, 18 yedek üye)	İZLANDA (3 asil, 3 yedek üye)
ANDORRA (2 asil, 2 yedek üye)	LETONYA (3 asil, 3 yedek üye)
AVUSTURYA (6 asil, 6 yedek üye)	LİTVANYA ( 4 asil, 4 yedek üye)
ARNAVUTLUK (4 asil, 4 yedek üye)	LİHTENŞTAYN(2 asil, 2 yedek üye)
AZERBAYCAN (6 asil, 6 yedek üye)	LÜKSEMBURG (3 asil,3 yedek üye)
BELÇİKA (7 asil, 7 yedek üye)	MACARİSTAN(7 asil, 7 yedek üye)
BOSNA-HERSEK(5asil, 5 yedek üye)	MAKEDONYA(3 asil, 3 yedek üye)
BULGARİSTAN (6 asil, 6 yedek üye)	MALTA (3 asil, 3 yedek üye)
ÇEK CUM. (7 asil, 7 yedek üye)	MOLDOVA( 5 asil, 5 yedek üye)
DANİMARKA (5 asil, 5 yedek üye)	MONAKO (2 asil, 2 yedek üye)
ERMENİSTAN (4 asil, 4 yedek üye)	NORVEÇ (5 asil, 5 yedek üye)
ESTONYA (3 asil, 3 yedek üye)	POLONYA (12 asil, 12 yedek üye)
FİNLANDİYA (5 asil, 5 yedek üye)	PORTEKİZ (7 asil, 7 yedek üye)
FRANSA (18 asil, 18 yedek üye)	ROMANYA (10 asil, 10 yedek üye)
GKRY (3 asil, 3 yedek üye)	RUSYA (18 asil, 18 yedek üye)
GÜRCİSTAN (5 asil, 5 yedek üye)	SAN MARİNO(2 asil, 2 yedek üye)
HIRVATİSTAN (5 asil, 5 yedek üye)	SIRBİSTAN-KARADAĞ(7 asil,7 yedek üye)
HOLLANDA (7 asil, 7 yedek üye)	SLOVAKYA (5 asil, 5 yedek üye)
İNGİLTERE (18 asil, 18 yedek üye)	SLOVENYA (3 asil, 3 yedek üye)
İRLANDA (4 asil, 4 yedek üye)	TÜRKİYE (12 asil, 12 yedek üye)
İSPANYA (12 asil, 12 yedek üye)	UKRAYNA (12 asil, 12 yedek üye)
İSVEÇ (6 asil, 6 yedek üye)	YUNANİSTAN (7 asil, 7 yedek üye)
İSVİÇRE ( 6 asil,  6 yedek üye)
İTALYA (18 asil, 18 yedek üye)