Avrupa-Akdeniz Parlamenter Asamblesi (AAPA) 1. Genel Kurul Toplantısı çerçevesinde 12 Mart 2005 tarihinde gerçekleşen Yaşam Kalitesinin Geliştirilmesi, Sivil Toplumlar Arası Değişim ve Kültür Komitesi toplantısı, Komite Sekreterliğini yürüten İtalyan Parlamentosu tarafından hazırlanan taslak karar tasarısının okunması ile başlamış, göç ve Avrupa-Akdeniz kültürel işbirliği alt başlıkları altında derlenmiş 12 maddelik karar tasarısının ardından, Komite üyeleri tarafından tasarıya ilişkin olarak sunulan 24 değişiklik önergesi tartışılmıştır.

Türk heyetinin orijinal taslağın 4. maddesine verdiği değişiklik önerisine ilişkin olarak AAPA Türk Grubu Başkanı İstanbul Milletvekili Dr. Zeynep Karahan Uslu tarafından yapılan konuşmada, göç alan ve veren ülkeler tarafından maliyetlerin ve yükün paylaşılması gerektiği; yasadışı göç edenlerin geri dönüş maliyetinin de önem taşıdığı; sorunu çözerken genel bir yaklaşım gerektiği ve bu çerçevede yasadışı göçle mücadele ve koruma konularının dikkate alınması gerektiği ifade edilmiştir.

Türk Heyeti, Avrupa Parlamentosu Yeşiller Grubu üyesi M. David Hammerstein tarafından 12. maddeye ilave edilmek üzere verilen ve bölgedeki kısıtlı su kaynaklarının hakça kullanımı çerçevesinde Avrupa hakemliğine başvurulması ve yeni bir su kültürü oluşturulması çağrısında bulunan öneriye itiraz etmiş, Samsun Milletvekili Prof. Dr. Haluk Koç, Komite’nin hassas bir konu olan su meselesine atıfta bulunmasına gerek bulunmadığını, bunun bazı çevrelerce yanlış yorumlanabileceğini, bu konudaki anlaşmazlıkların Komşuluk Politikası çerçevesinde çözümlenebileceğini ifade etmiştir.

Konuya ilişkin olarak söz alan Yeşiller mensubu AP üyesi su konusunun çevre boyutu nedeniyle tüm insanlık için önem taşıdığını, su olmaksızın hayattan da bahsedilemeyeceğini ifadeyle değişiklik önerisinde ısrar etmiş, tekrar söz alan Samsun Milletvekili Prof.Dr. Haluk Koç, Türkiye’nin Yeşiller’in çevre duyarlılığı konusundaki her politikasını desteklediğini, ancak suların hakça kullanımı ve Avrupa hakemliği konularının çevre duyarlılığıyla bir bağlantısı bulunmadığını belirtmiştir. Bunun üzerine metnin, başta su olmak üzere, bölgedeki kıt kaynaklarının korunması ve sürdürülebilir bir biçimde geliştirilmesi yönünde yeni bir çaba beklentisinin açıklandığı yeni şekli üzerinde mutabık kalınmıştır.

Değişiklik önerilerinin tartışılması aşamasında açıklama amacıyla söz verilen teklif sahibi üyelerin konuşmalarında ve gelen itirazlarda dikkati çeken hususlar aşağıda sunulmaktadır:

• Toplantının başında söz alan Suriye Parlamentosu temsilcisi, taslak karar metninin 1. maddesinde yer alan “ortak Avrupa politikası”nı egemenlik ilkesine aykırı olduğu için çıkartmayı, tasarının 4. maddesi kapsamında, İsrail’in Golan Tepeleri’ndeki işgalinin sonucunda görüldüğü gibi, “zorunlu olarak göçe zorlanan” grupların durumunun da ele alınmasını talep ederek değişiklik önermiş, Komite Başkanlığı değişiklik önerileri için verilen son başvuru tarihinin geçtiğini belirterek önerileri reddetmiştir;
• Tasarının birinci maddesinde “göç” konusunun Avrupa-Akdeniz ülkeleri tarafından ele alınış biçimi üzerinde durulmuş, orijinal metinde “önlenemez bir fenomen” olarak yer alan ifade çıkartılarak, konunun kaynak ve geçiş ülkeleri ile birlikte ortak bir Avrupa politikası çerçevesinde ele alınması gereken “çok nedenli bir fenomen” olduğu konusunda mutabık kalınmıştır;
• Tasarının 2. maddesinde “Green Paper”a atıfta bulunulması, ekonomik göçe ilişkin anılan belgenin içeriğinin tüm Komite üyelerince bilinmemesi ve Avrupa-Akdeniz Parlamentosu gündeminde ele alınmamış olması nedeniyle eleştirilmiş, bunun üzerine metinde değişikliğe gidilerek “Green Paper’ın hukukun üstünlüğü ilkesine ve uluslararası sözleşmelere aykırı olmaması koşuluyla” ibaresi eklenmiş, ayrıca bu maddeye vize başvurularının daha insani koşullarda alınması ve değerlendirilmesi ile üye ülkelerin göçmen kabul ve entegrasyonu konusundaki sorumluluklarını yerine getirmeleri beklentisi eklenmiştir;
• Tasarının 4. maddesinin ikinci cümlesi, içerisinde Türk heyeti tarafından getirilen yasadışı göçmenlerin iadesi, sınır kontrolü, iltica ve yasadışı göçle mücadele konularında masraf ve sorumlulukların paylaşımını öngören değişiklik önerileri ile birlikte metinden çıkartılmıştır.
• Tasarının 5. maddesinde yer alan “yerel yönetici sınıf” ibaresi çıkartılarak, yurtdışında eğitim alan şahısların toplumlarını ve ekonomilerini güçlendirmek üzere yeniden ülkelerine dönmelerinin önemine dikkat çekilmiştir.
• Avrupa Parlamentosu üyesi Beatrice Patrie tarafından getirilen öneri ile, tasarının kültürler arası diyalogda referans yapılan ortak değerlere ilişkin 6. maddesine, söz konusu ortak değerlerin bölünmez ve evrensel olduğu ayrıca her ülkenin kendine özgü bir ulusal kimliğe sahip olduğu ifadeleri metne eklenmiştir.

Komite’nin Karar tasarısına, Genel Kurul’a sunulmak üzere, son şekli verilmiştir.

Ekonomik ve Mali Konular, Sosyal İşler ve Eğitim Komitesi Toplantısı

Avrupa-Akdeniz Parlamenter Asamblesi (AAPA) 1. Genel Kurul Toplantısı çerçevesinde 12 Mart 2005 tarihinde gerçekleşen Ekonomik ve Mali Konular, Sosyal İşler ve Eğitim Komitesi toplantısı, Komite Sekreterliğini yürüten Ürdün Parlamentosu tarafından hazırlanan taslak karar tasarısının okunması ile başlamış, söz konusu karar tasarısına getirilen değişiklik önerileri görüşülmüştür.

Kadın konularının görüşüleceği dördüncü bir komite kurulması teklifine özellikle parlamentosunda hiç kadın milletvekili bulunmayan Ürdün ve birkaç üye devlet karşı çıkmış, bunun üzerine kadınların komisyonlarda daha fazla temsili kabul edilmiştir.

Komite, Filistin-İsrail sorununu tartışmış, Filistin ve İsrail’in yan yana yaşayan iki devletli hükümran devletler olarak varlıklarını sürdürmeleri şeklindeki İsveç teklifini kabul etmiştir.

Güney Doğu Asya’da meydana gelen Tsunami konusunu da görüşen Komite, bir acil yardım sistemi kurulması, bunun Akdeniz, Karadeniz ve Kızıldeniz’i kapsayacak ve tüm doğal afetleri de içerecek şekilde düşünülmesi kabul edilmiştir. Bu çerçevede bir komite kurulması teklifi tek tek devletlerin işi olduğu gerekçesiyle kabul edilmemiştir.

Tunus Delegasyonu Akdeniz’in kuzeyi ile güneyi arasındaki sayısal açıklığın büyümesi çerçevesinde Karar tasarısına bilgi toplumu konusunda bir paragraf koymayı teklif etmiş ve kabul edilmiştir.

Eğitime, merkezi formasyona ve her tür ayrımcılığa karşı çıkılması ve eşitliğe özel önem verilmesi konuları tartışılmış ve karar tasarısına eklenmiştir.

Tarım ürünleri ticareti konusunda tartışmalar yapılmış, metne tarım ürünleri değişiminde tedrici iyileştirmeye gidilmesi cümlesi eklenmiştir.

Yunanistan Delegasyonu, 6 Mart 2005 tarihinde İstanbul’da polisin gösterilere müdahalesi olayına ilişkin olarak Karar tasarısına bir madde eklemeyi önermiş, konjonktürel bir olayın bu tür metne konamayacağı ileri sürülerek söz konusu değişiklik engellenmiştir.

Bir Avrupa Yatırım Bankası kurulması şeklindeki Tunus, Cezayir ve Fas tarafından desteklenen teklif üzerinde yapılan yoğun tartışmalar sonucunda AB’nin önerisi kabul edildi.Buna göre bu Komitenin karar tasarısından ayrı olarak konunun diğer komite toplantılarında tartışılması şeklindeki temenni kararı alınmıştır.

Değişiklik önerilerinin görüşülmesinden sonra Komite’nin Karar tasarısına, Genel Kurul’a sunulmak üzere, son şekli verilmiştir.

Avrupa-Akdeniz Parlamenter Asamblesi (AAPA) 1. Genel Kurul Toplantısı çerçevesinde 12 Mart 2005 tarihinde gerçekleşen Siyasi İşler, Güvenlik ve İnsan Hakları Komitesi toplantısı, Komite Sekreterliğini yürüten Avrupa Parlamentosu tarafından hazırlanan taslak karar tasarısının okunması ile başlamış, söz konusu karar tasarısına getirilen değişiklik önerileri görüşülmüştür.

Komite, bir günlük çalışma ile karar tasarısına gelen değişiklik tekliflerini görüşmeyi tamamlayamamış, Komite çalışmalarına ertesi gün de devam etmiştir.

Komitede daha çok Filistin-İsrail sorunu tartışılmış ve gelen değişiklik teklifleri görüşülerek karar tasarısına eklenmiştir.

Komitenin bölgede yaşanan bazı sorunları gözleme sorumluluğu alması konusundaki Fransa tarafından yapılan teklifin “özelikle Kıbrıs sorununa” ibaresine Türk tarafı karşı çıkmış, Kıbrıs Türk tarafının söz konusu Asamblede temsil edilmemesinden ötürü ve BM kararlarına göre çözümlenmesi gereken bir sorun olduğunu söyleyerek Asamblenin bu konuyu izlemesinin gereksiz olduğunu ileri sürmüştür. Ancak Türkiye’nin itirazı kabul görmemiş, konu Genel Kurul’a bırakılmıştır.

Karar tasarısına Türk Delegasyonu tarafından getirilen değişiklik teklifleri kabul edilmiştir. Bu çerçevede karar tasarısında Türkiye’nin 2005 yılında AB ile görüşmelere başlayacak olmasına değinilmiş; Tsunami sonucu işbirliği programlarına gidilmesi şeklindeki bir paragrafa “18-22 Ocak 2005'te Japonya Kobe'de yapılan Dünya Afetlerin Önlenmesi Konferansı çalışmalarının sonuçları ile uyumlu olarak” ibaresini ekletilmiş; ayrıca “Eylem için Pekin Platformu kararlarının, -Kadın 2000: 21yy. için cinsiyet eşitliği, gelişme ve barış- başlıklı BM genel Kurulunun özel oturumu belgelerinin ve 4. Dünya Kadın Konferansından bu yana BM Kadınların Statüsü Komisyonu toplantılarında kabul edilen sonuçların uygulanmasını izleme” şeklinde bir paragrafı da karar tasarısına ekleterek Asambleye kadınlarla ilgili gözlem yapma sorumluluğu verdirmiştir.

Değişiklik önerilerinin görüşülmesinden sonra Komite’nin Karar tasarısına, Genel Kurul’a sunulmak üzere, son şekli verilmiştir.

Komite ikinci toplantısında (14-15 Şubat 2005, Ürdün) kabul edilen tavsiyeleri takiben 12 Mart 2005 tarihinde Kahire’de yapılan ilk Genel Kurul’da aşağıdaki karar tasarısını kabul etmiştir:

1. Komite, Barselona Sürecinin Ortadoğu Barış Süreciyle doğrudan ilişkili olduğu inancındadır. Akdeniz bölgesindeki istikrar, gelişme ve refah Ortadoğu'da adil kapsamlı ve kalıcı bir barış elde edilmesine bağlıdır.

   Komite Avrupa-Akdeniz ortaklığının sadece bir kalkınma yardımı değil, daha çok ortak hedefler ve ortak sorumluluk içeren bir proje olması şeklindeki özel niteliğini vurgular.

   Komite, Akdeniz bölgesinin güvenliği, istikrarı ve ekonomik refahı arasında hayati ve temel bir bağ olduğunu vurgular. Bu nedenle Komite, Ortadoğu barış sürecinde yer alan uluslararası toplum ve Avrupa-Akdeniz ortaklarını, Filistin-İsrail anlaşmazlığını sona erdirmek için her çabayı göstermeye ve egemen, yaşayabilir, sınırları belirli İsrail ve Filistin devletinden oluşan 2 ülkeli amaca ulaşmak için yol haritasının uygulanmasına yardımcı olmada daha etkin rol almaya çağırır.

   Komite, Orta Doğu bölgesinde adil, kapsamlı ve kalıcı bir barış sağlamak için karar tasarıları ve uluslar arası hukuk çerçevesinde, Suriye-İsrail ve Suriye-Lübnan barış sürecini canlandırmak için tüm ilgili tarafları birlikte çalışmaya çağırır.

   Bölgedeki barış ve istikrar, bölgesel ekonomik işbirliği, entegrasyon ve refahta temel bir faktör teşkil edecektir.

2. Komite, daha fazla teknik ve mali yardım sağlayarak, Akdeniz ortaklarının 2010 yılında kurulacak Avrupa-Akdeniz serbest ticaret alanı kurallarına uyumunu sağlamaya yardımcı olmak üzere, güney-güney ve kuzey-güney ekonomik entegrasyonunu sağlamaya yardımcı olacak etkili araçları kabul etmeye çağırır. MEDA II ortaklığı, EIB hibeleri ve FEMIP mali kolaylığı şeklindeki mali araçların daha iyi kullanımı ve geliştirilmesi de taraf ülkelerin gelişmesinde önemli birer faktördür. Bu bağlamda Agadir inisiyatifi, ekonomik bölgesel işbirliğinin güçlendirilip derinleştirilmesi aracılığıyla Güney-Güney işbirliğinin geliştirilmesinde; yeni yatırım ve ihracat potansiyellerinde artışta ve ayrıca çeşitli sektörlerde yeni iş alanları sağlamada önemli bir faktördür.

   Bu çabalara sosyal ve kalkınma programlarının cesaretlendirilmesi ve ilgili AB programlarının taraf ülkelere açılması eşlik etmelidir.

3. Komite, Akdeniz bölgesine AB yatırımlarının doğrudan akışını cesaretlandirip kolaylaştıracak tüm önlemleri almaya çağırır. Böyle bir durum bölgedeki ülkelere gerekli teknoloji ve know-how’un transferini kolaylaştıracak ve bu ülkeler ekonomilerini geliştirme, fakirlikle savaş, beyin göçüne ve yasadışı göçe engel olma fırsatı elde edeceklerdir. Bu bağlamda Komite, bölge ihracatının Avrupa Birliği pazarına daha kolay girmesinin sağlanması ve tarımsal ürünlerde ticaretin tedricen gelişimi için, Akdeniz bölgesindeki özel sektörün desteklenmesi doğrultusunda her tür çabanın gösterilmesini güçlü şekilde tavsiye eder. Her tür ayrımcılığa karşı durarak eşitliğe saygı, eğitim ve teknik eğitime de özel önem verilmelidir.
4. Komite mali, teknik ve teknolojik yardımın Akdeniz bölgesindeki reform sürecinde ve mali ve ekonomik gelişmede özelikle de gerçek bir bilgi ekonomisinin kurulması ve Kuzey ve Güney arasındaki önemli boşluğun azaltılmasında, anahtar rolü oynadığına inanmaktadır. Komite 2010'daki Avrupa-Akdeniz serbest ticaret alanının oluşumuna kadar, mali önceliklerin gelecek birkaç yıl içinde tanımlanması için çağrıda bulunur. Bu bağlamda Komite Akdeniz ülkelerindeki ekonomik ve sosyal yatırım ortamının geliştirilmesi ve özel bir sektör gelişiminin teşvikini hedefleyen Avrupa-Akdeniz Yatırım ve Ortaklık (FEMIP) tesisi kurulmasını destekler. Komisyon diğer uluslararası mali kurumların (EIB) ve Avrupa Komisyonu temsilcilerinin toplantılarına katılmasını, görüş alışverişinde bulunmalarını ve üyelerden gelecek soruları cevaplamalarını önermiştir. AB'yi, 2008 yılında başlayacak olan MEDA programının 3. aşaması esnasında sürdürülebilir sosyo-ekonomik kalkınmanın sağlanması için ortaklarına katkıda bulunmaya çağırır. Bu çerçevede AB komşuluk politikasından ortaya cıkan eylem planlarının anahtar rolü oynaması gereklidir.
5. Komite, reformun Akdeniz bölgesindeki genel politikanın en önemli boyutu olduğunun farkındadır ve reformların bir lüks değil bölgenin geleceği için bir gereklilik olduğunu düşünmektedir. Bu nedenle Tunus Arap Zirvesinde benimsenen "Arap Dünyasında Gelişme, Çağdaşlaşma ve Reform Süreci" konulu belgenin desteklenmesi için gerekeni yapmaya çağrıda bulunur. Bu şekilde bir destek bölgedeki demokratik ilkelerin belirlenmesine ve politik katılımın genişletilmesine yol açacaktır. Ayrıca siyasi, ekonomik, sosyal ve eğitim alanlarındaki performansın geliştirilmesi gayretlerini artıracaktır. Komite her ne alanda olursa olsun reformların bölge toplumlarının içinden yapılması gerektiğine inanır. Aynı zamanda, iki taraf Akdeniz’in iki yakasındaki sivil toplumları etkileyen görüş ayrılıklarının üstesinden gelmede yakın şekilde birlikte çalışmalıdır.
6. Güney-Doğu Asya’daki Tsunami sonrasında ortaya çıkan trajik olayları takiben ve bu olayın Avrupa-Akdeniz bölgesi dahil olmak üzere dünyanın diğer bölgelerindeki tekrarı sonrasında; Komite tüm Avrupa-Akdeniz ortaklarını Avrupa-Akdeniz bölgesinde Tsunami ve diğer tüm doğal felaketler için bir erken uyarı sistemi yaratmak için ortak çaba göstermeye çağırır. Bu erken uyarı sistemi risk altında olduğu düşünülen üye devletlerdeki tüm maliyetleri kapsayacaktır. Komite bu tür bir sistemin kurulması ile sonuçlanacak bir sürecin acilen başlatılmasını talep eder.
7. Komite bilimsel ve eğitim işbirliğinin Avrupa-Akdeniz bölgesindeki halklar arasındaki işbirliği için bir gereksinim olduğuna inanır. Komite aynı zamanda bölgedeki gelişmiş eğitim sistemlerinin de sürdürülebilir sosyo-ekonomik kalkınmada hayati rol oynayacağını düşünmektedir. Bu bağlamda Komite Avrupa-Akdeniz bölgesinde üniversiteler ve bilimsel araştırma merkezleri arasında işbirliğini de kapsayan, Avrupa-Akdeniz ortakları arasındaki eğitim ve bilimsel işbirliğinin geliştirilmesi çağrısında bulunur. Komite Akdeniz ortaklarının Tempus ve Erasmus programları ve diğer bilimsel araştırma etkinlikleri gibi AB eğitim programlarına katılmalarını ister.
8. Komite Avrupa-Akdeniz Parlamenter Asamblesi'nde, Avrupa-Akdeniz taraf ülkelerindeki, özelikle kadın konuları ile ilgilenecek bir ad hoc komite kurulmasını talep eder.

   Komite kadınların Komitelerde daha eşit şekilde temsil edilmesini istemektedir.