DÖNEM : 18 CİLT : 47/1 YASAMA YILI : 4

T. B. M. M.

TUTANAK DERGİSİ

3 üncü Birleşim

5 . 9 . 1990 Çarşamba

(Kapalı Oturum)

İ Ç İ N D E K İ L E R

Sayfa

I. - BAŞKANLIĞIN GENEL KURULA SUNUŞLARI

A) TEZKERELER VE ÖNERGELER

1. - Devlet Bakanı Mehmet Keçeciler’in, Körfez krizi sebebiyle Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ve yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına Anayasanın 92 nci maddesi uyarınca izin verilmesine dair Başbakanlık tezkeresi (3/1332) üzerinde yapılacak görüşmelerin, İçtüzüğün 71 inci maddesi gereğince, kapalı oturumda yapılmasına ilişkin önergesi

II. - KAPALI OTURUM TUTANAK ÖZETİ

İKİNCİ OTURUM

Açılma Saati : 16.00

BAŞKAN : Başkanvekili Yılmaz HOCAOĞLU

KÂTİP ÜYELER : Kadir DEMİR (Konya), Ali Sami AKKAŞ (Balıkesir)

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, 3 üncü Birleşimin kapalı olan İkinci Oturumunu açıyorum.

Kapalı Oturum Önergesini okutuyorum:

I. - BAŞKANLIĞIN GENEL KURULA SUNUŞLARI

A) TEZKERELER VE ÖNERGELER

1. - Devlet Bakanı Mehmet Keçeciler’in, Körfez krizi sebebiyle Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ve yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına Anayasanın 92 nci maddesi uyarınca izin verilmesine dair Başbakanlık tezkeresi (3/1332) üzerinde yapılacak görüşmelerin, İçtüzüğün 71 inci maddesi gereğince, kapalı oturumda yapılmasına ilişkin önergesi

Türkiye Büyük MilletMeclisi Başkanlığına

Genel Kurulun bugünkü birleşiminde görüşülecek olan Körfez Krizi sebebiyle Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ve yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına Anayasanın 92 nci maddesi uyarınca izin verilmesine dair Başbakanlık Tezkeresi 3/1332 üzerinde yapılacak görüşmelerin İçtüzüğün 71 inci maddesine göre kapalı olarak yapılmasını arz ve teklif ederim. 5.9.1990

Saygılarımla.

Mehmet Keçeciler

Devlet Bakanı

BAŞKAN - Kapalı oturumun gerekçesini izah etmek üzere Devlet Bakanı Sayın Mehmet Keçeciler, buyurun. (ANAP sıralarından “Bravo” sesleri, alkışlar)

FUAT ATALAY (Diyarbakır) - Sayın Cumhurbaşkanını çağırın, kendisi konuşsun.

DEVLET BAKANI MEHMET KEÇECİLER (Konya) - Sayın Başkan, Yüce Meclisin saygıdeğer üyeleri; 2 Ağustos 1990 tarihinde komşumuz Irak Kuveyt’i önce işgal etmiş sonra ilhak etmiş ve bilahara da 19 uncu vilayeti saydığını açıklamıştır. Birleşmiş Milletler Anasözleşmesinin açık bir surette ihlali niteliğindeki bu hareketler sebebiyle bölgedeki barış ve istikrar ciddî şekilde bozulmuştur. Irak bu hareketlere girişirken kabule şayan bir gerekçe bulmak lüzumunu dahi duymamış, Kuveyt’in, petrolünü ucuza satarak kendisini zarara soktuğunu, esasen Kuveyt’in tarihte Basra Vilayetinin bir kazası olduğunu, kendisinin tabiî gelişme sahası içerisinde bulunduğunu, sunî olarak Irak’tan ayrıldığını iddia ederek, Kuveyt halkının kendisinden yardım talep ettiği için Kuveyt’e...

KAMER GENÇ (Tunceli) - Gizlilik derecesini göster!.. (ANAP sıralarında gürültüler)

DEVLET BAKANI MEHMET KEÇECİLER (Devamla) - Askerî birliklerini gönderdiğimi...

KAMER GENÇ (Tunceli) - Gizlilik derecesini göster!..

DEVLET BAKANI MEHMET KEÇECİLER (Devamla) - Hemen geliyorum.

BAŞKAN - Sayın Bakan, Genel Kurula hitap edin.

KAMER GENÇ (Tunceli) - Biraz ahlaklı olun. (ANAP sıralarından gürültüler)

DEVLET BAKANI MEHMET KEÇECİLER (Devamla) - Halkın iradesine uygun bir hükümet kurulur kurulmaz Kuveyt’ten çekileceğini ifade etmiştir.

KAMER GENÇ (Tunceli) - Gizlilik derecesini söyle. Bunlar gizlilik derecesi değil. Bunların hepsi biliniyor. Bunları dağdaki çoban da biliyor. (ANAP sıralarından gürültüler)

DEVLET BAKANI MEHMET KEÇECİLER (Devamla) - Bu gelişmelerin sonunda Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi toplanıp evvela Irak’ın bu hareketlerini takbih etmiş, Irak’ın kayıtsız ve şartsız derhal Kuveyt’ten çekilmesini karara bağlamış daha sonra da ekonomik yaptırımlar içeren...

KAMER GENÇ (Tunceli) - Bunların hepsi biliniyor; biraz ahlaklı olun.

DEVLET BAKANI MEHMET KEÇECİLER (Devamla) - Bir ambargo kararı almış, aldığı bu kararın uygulanmasını temin etmek maksadıyla da sınırlı müdahaleleri içeren bir diğer karar almıştır; bir dizi kararlar alınmaktadır.

Görüldüğü gibi, bu hadiseler bölgemizdeki barışı ciddî bir şekilde bozmuştur, bölgenin istikrarını endişeye sevk etmiştir.

KAMER GENÇ (Tunceli) - Rabıtaya uyarak petrol borusunu kapattığımız için oldu.

DEVLET BAKANI MEHMET KEÇECİLER (Devamla) - Görüldüğü gibi, saygıdeğer üyeler, olaylar, bütün dünyayı ilgilendiren ciddî boyutlardadır. Bu bölge, coğrafî ve tarihî açıdan da bize çok yakın olan ve çok sıkı ilişkilerimiz bulunan bir bölgedir.

Hükümetimiz, vermiş olduğu önergede, bu bölge ile ilgili olarak, Anayasanın 92 nci maddesi gereğince, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yurtdışına gönderilmesi ve yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunması konusunda Yüce Heyetinizden izin talep etmektedir. Önergedeki bazı ifadelere bakıldığı zaman anlaşılacaktır ki, konu Türkiye’nin yüksek menfaatlarıyla ilgilidir. (SHP sıralarından gürültüler) Silahlı Kuvvetlerimizle ilgilidir ve dış politika ile ilgilidir.

Bu gibi konularda, öteden beri, Yüce Meclisimizin teamülü gereği, konunun aramızda daha rahat konuşulabilmesi, daha huzur içerisinde ifade edilebilmesi ve dış politika açısından da, herhangi bir şekilde problemlere sebep olmaması açısından gizli, kapalı oturumda görüşülmesini talep ettik.

Ben talebin Yüce Heyetinizce uygun karşılanacağı ümidiyle hepinize saygılar sunuyorum efendim. (ANAP sıralarından alkışlar, SHP sıralarından gürültüler)

KAMER GENÇ (Tunceli) - Bu gerekçe ile gelmekten utanın.

BAŞKAN - Teşekkür ederim Sayın Bakan.

Sayın milletvekilleri, kapalı oturum önerisini oylarınıza sunuyorum: Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kapalı oturum önerisi kabul edilmiştir.

Başbakanlık tezkeresinin görüşmelerine başlıyoruz.

Bu görüşmede, İçtüzüğün 73 üncü maddesine göre Hükümete, gruplara ve şahsı adına iki sayın üyeye söz verilecektir. Konuşma süreleri hükümet ve gruplar için 20’şer dakika, şahıslar için 10’ar dakikadır.

Hükümet adına...

İLHAMİ BİNİCİ (Bingöl) - Sayın Başkan...

BAŞKAN - Efendim Sayın Binici.

İLHAMİ BİNİCİ (Bingöl) - Sayın Başkan milletvekili olarak söz istiyorum.

BAŞKAN - Efendim milletvekili olarak hangi konuda, hangi münasebetle söz istiyorsunuz?

İLHAMİ BİNİCİ (Bingöl) - Başbakanlık tezkeresi üzerinde söz istiyorum.

BAŞKAN - Anlıyorum da bu talebi biraz geç ifade buyurdunuz. Çünkü zatıâlinizden önce birçok sayın üye müracaatta bulundu ve demin arz ettiğim gibi, İçtüzüğe göre, ancak iki sayın üyeye kişisel konuşma hakkı tanıma imkânımız vardır. O bakımdan zatıâlinize ancak 3 üncüden sonraki sıralarda kaydetmiş olmak itibariyle kayıt yapma imkânımız var, söz vermek imkânından mahrumum.

İLHAMİ BİNİCİ (Bingöl) - Bugün önemli bir gündür.

BAŞKAN - Söyleyin efendim, dinliyorum.

KAMER GENÇ (Tunceli) - Burada hayati bir karar alıyoruz. Burada her milletvekili fikrini söylemelidir.

BAŞKAN - Müsaade buyurun, Sayın Genç müsaade buyurun.

KAMER GENÇ (Tunceli) - Bu konudaki kararınız dolayısıyla sizi şiddetle eleştiriyorum.

BAŞKAN - Buyurun Sayın Milletvekili Binici, söyleyin.

İLHAMİ BİNİCİ (Bingöl) - Sayın Başkan böyle önemli bir konuda Türkiye Büyük Millet Meclisi gizli oturum için karar alabilir. Lütfederseniz düşüncelerimizi, Sayın Başbakanlığın tezkeresi üzerindeki görüşmelerimizi söylemek için bizi kısıtlamayınız.

BAŞKAN - Efendim bunu kısıtlamıyorum Sayın Binici.

İLHAMİ BİNİCİ (Bingöl) - Sayın Başkan müsaade ederseniz bir şey daha söylemek istiyorum.

BAŞKAN - Buyurun efendim.

İLHAMİ BİNİCİ (Bingöl) - Şimdi herşeyi biz burada İçtüzüğe sığınarak, burada görüşmeye kalkışırsak biz hiçbir şey görüşmemiş olacağız. 450 milletvekilinden 2 tane milletvekili konuşacak, dolayısıyla biz konuşmamış olacağız. Biz burada, Türkiye bir savaşa girecek veya girmeyecek, bu sonra belli olacak. Biz burada milletin temsilcisi olduğumuzu, görüşlerimizi, sayın milletvekilleri söyleyemezse ne zaman, hangi platformda ne zaman söyleyecek? Lütfederseniz biz görüşlerimizi burada dile getirelim, sayın milletvekili arkadaşlarım da konuşsunlar, onların da görüşlerini alalım. Yarın Türkiye’nin mukadderatı söz konusudur.

BAŞKAN - Sayın Binici’yi kaydedelim.

Hükümet adına tezkere üzerinde sunuş yapmak üzere Dışişleri Bakanı Sayın Ali Bozer, buyurun Sayın Bakan. (ANAP sıralarından alkışlar)

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (İçel) - Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; Kuveyt’in, komşusu ve komşumuz Irak tarafından işgaliyle bölgemizde başlayan kriz ve gerginlik ortamı maalesef yoğunlaşarak devam etmektedir.

Irak’ın, temel bir uluslararası hukuk kuralını ihlâl etmiş olması ve tüm ikazlara rağmen tutumunda herhangi bir değişikliğe gitmeye hazır olmadığını belli etmesi, uluslararası camianın hemen hemen yek vücut olarak bu ülkeye karşı tavır almasına neden olmuştur.

Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin oybirliğiyle denilebilecek bir çoğunlukla ardarda aldığı kararlar, bu tepkinin olduğu kadar, söz konusu krizin barışçı yöntemlerle giderilememesi halinde doğabilecek tehlikeli ihtilaflardan duyulan ortak endişenin bir ürünü olmuştur.

Uluslararası hukuka saygılı ve bölgede istikrarın korunmasına önem atfeden, bunu ulusal çıkarlarının bir gereği olarak gören Türkiye, başından beri gelişmeleri dikkat ve soğukkanlılıkla izlemiş, Saddam Hüseyin yönetiminin başvurduğu oldu-bittiye karşı kararlı bir tutum almakta tereddüt göstermemiştir.

Değerli milletvekilleri, bir ayı aşkın süredir bütün dünyanın gündeminde ilk sırada bulunan ve içerdiği ekonomik, siyasi ve stratejik unsurlar itibariyle hepsi şimdiden öngörülemeyebilecek tehlikelerle yüklü bu buhran bütün dünyayı çok yakından ilgilendirmekte ve Türkiye’nin yanıbaşında yaşanmaktadır.

Yüce Meclisin bu oturumunun yapıldığı sırada Körfez bölgesinde bu krizle irtibatlı olarak Amerika Birleşik Devletlerinden Sovyetler Birliğine, Avustralya’dan Fas’a kadar 22 ülkenin 78 savaş gemisi ve askerî birlikleri ülkelerinin çıkarlarını korumak amacıyla bulunmaktadır. Sırf bu unsur dahi meselenin ne kadar kritik bir mahiyet taşıdığının anlaşılmasına, Türkiye’nin ne kadar dikkatli olması gerektiğinin, ne yönde ve ne denli büyük bir süratle gelişebileceği şimdiden kestirilemeyecek hadiselere karşı ne kadar tedbirli olması gerektiğinin, bugünü olduğu kadar yarını da düşünerek hareket etmesi gerektiğinin anlaşılmasına yardımcı olacaktır.

Ortadoğu bölgesinin kendine özgü çok boyutlu dinamikleri ve çelişkileri de bu kriz karşısında genel olarak bütün uygar dünya ile ve özellikle müttefikleri ile beraber tavır alan Türkiye’nin özellikler arz eden konumu da hepinizce malumdur.

Bugüne kadar bu unsurların idraki ile hareket ettik, bundan sonra da böyle olacaktır. Ama, takdir buyurulacaktır ki, bu gerçeklerin idraki ile hareket etmek yarınları biçimlendirecek dinamiklerin dışında kalmamıza sebep de olmamalıdır.

ETEM CANKURTARAN (İçel) - Nelerse onlar, bize de söyleyin. Ben köyde yaşayan yurttaştan farklı olmak istiyorum.

BAŞKAN - Sayın Cankurtaran.

ETEM CANKURTARAN (İçel) - Müsaade eder misiniz?

BAŞKAN - Müsaade etmiyorum efendim. Biraz sonra değerli grup başkanınız konuşacak.

ETEM CANKURTARAN (İçel) - Bazı şeyleri köyde yaşayandan daha farklı bilmek istiyorum.

BAŞKAN - Sayın Cankurtaran, Sayın Cankurtaran...

TUFAN DOĞU (Muğla) - Öğrenmek hakkımız. (Gürültüler)

BAŞKAN - Efendim, biraz sonra yüksek heyetiniz adına değerli görüşlerini Yüce Genel Kurula sunacak olan değerli sözcünüzden şüpheniz mi var ki, bu kadar zaman kaybına sebebiyet veriyorsunuz?

ETEM CANKURTARAN (İçel) - Sizin de acelenizin ne olduğunu bilmiyoruz.

BAŞKAN - Sayın Cankurtaran, lütfen efendim...

ETEM CANKURTARAN (İçel) - Yani hemen savaş gemileri mi göndermek istiyorsunuz?

BAŞKAN - Yanisi manisi yok efendim, lütfen...

ETEM CANKURTARAN (İçel) - Türkiye Büyük Millet Meclisinin oturumunu yöneten bir Başkan olarak, bize izahatta bulunması için Hükümete uyarıda bulunmanız gerekir. Ağzınızdan hiçbir cümle çıkmıyor. Ben, fabrikada tezgah başında çalışan işçiden daha farklı şeyler bilmek istiyorum.

BAŞKAN - Sayın Cankurtaran, bana şu davranışınızın hukukunu öğretir misiniz?

ETEM CANKURTARAN (İçel) - Hukuku yok sizin yaptığınızın karşısında.

BAŞKAN - Ben sizin yerinizde olsam üzülürüm.

Buyurun Sayın Bakan. (Gürültüler)

Değerli arkadaşlarım, lütfen...

KAMER GENÇ (Tunceli) - Dikta varsa...

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - Müsaade eder misiniz? Ufak bir açıklama getirmeme izin veriniz. (Gürültüler)

ORHAN ŞENDAĞ (Adana) - Sayın Bakan, gizli toplantı yapmak istediğinizi söyleyin. “Yüksek menfaatler” deyip geçmeyin.

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - Müsaade ederseniz cevap arz edeyim; ama siz devamlı konuşursanız, benim cevap arz etmeme imkân kalmaz.

KAMER GENÇ (Tunceli) - Neyi saklıyorsunuz?

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - Bu arz ettiğim satırlar içinde, Türkiye’nin yayılımcı bir politika gütmesi söz konusu değildir. Türkiye...

TEVFİK KOÇAK (Ankara) - Açıklayın Sayın Bakan.

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - O zaman müsaade ederseniz hiç arz etmeyeyim. Fikri soruyorsunuz, ben arz ediyorum, daha bitirmeden itiraz buyuruyorsunuz. Bırakınız anlatayım, yoksa, hiç cevap vermeyeyim. (Gürültüler)

BAŞKAN - Devam buyurun Sayın Bakan.

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - Türkiye, Ortadoğuda önemli bir yer işgal eden ülkedir. Yalnız Ortadoğuda değil, Ortadoğu ile Batı arasında da köprü görevini görür. Takdir buyuracağınız gibi, Türkiye’nin yanıbaşında, bölgesinin yanında cereyan eden olaylara karşı bigane kalması, bu büyük ülkeden, kendine düşen görevi, millî menfaatleri ışığında ve istikametinde yerine getirmesine manidir. Bu, konumumuzun gereği ifade edilmiş sözlerdir. (Gürültüler)

ABDULKADİR ATEŞ (Gaziantep) - Bu kadar değil Sayın Bakan, bunu açıklayın.

BAŞKAN - Lütfen sayın milletvekilleri... Sayın Ateş, lütfen... Lütfen efendim... Biriniz başlayacaksınız, bir nutuk atacaksınız, bitecek, bir değerli arkadaşım başlayacak, o bitirecek, bir başka değerli arkadaşım... Böyle bir usule kararlıysanız biz de öğrenelim. Değilse, izin verin, Hükümet üyesi, Yüce Meclise ciddî bir konuda bilgi sunuyor. Eksiği olabilir, yanlışı olabilir; ama, müzakerelerin daha başındayız. Çok değerli grup sözcüleriniz, çok değerli muhalefet liderleri daha bu görüşmelere devam edecek. İstirham ederim. Lütfen efendim. Eğer bu oturumu usulen yöneteceksek söz vermiyorum; böyle bir görüşme usulümüz yok. Sayın Bakan devam buyurun efendim.

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - Hükümetimizin bu kriz sebebiyle Ortadoğuda barışın ve istikrarın yeniden tesisini ve ülkemizin muhtemel tehlikelere karşı güvenliğinin idame ettirilmesini sağlamak, kriz süresince ve sonrasında hasıl olabilecek gelişmeler istikametinde Türkiye’nin yüksek menfaatlerini etkili bir şekilde kollamak; hadiselerin seyrine göre, ileride telafisi güç bir durumla karşılaşmamaya yönelik, süratli ve dinamik bir politika izlenmesine yardımcı olmak üzere, Türk Silahlı Kuvvetlerinin, yabancı ülkelere gönderilmesi ve yabancı silahlı kuvvetlerin, ülkemizde bulunması için Anayasanın 92 nci maddesi uyarınca Yüce Meclisten talep ettiği izin içinde bulunduğumuz fevkalade kritik dönemin doğurduğu bir ihtiyaçtır.

MEHMET ÇAKIROĞLU (Trabzon) - Biz, maaş almak için mi geliyoruz buraya?

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - Defaatle belirttiğimiz gibi, Türkiye’nin tercihi söz konusu buhranın savaşa varmayan zorlama tedbirlerinin sonuç vermesi suretiyle giderilmesidir. Türkiye, savaşın felaket olduğunu çok iyi bilen ve sınırları içinde huzurlu bir yaşam ve çağdaş uygarlık doğrultusunda her alanda daha ileri gitmekten başka emeli olmayan barışsever bir ülkedir.

İBRAHİM GÜRDAL (Isparta) - Harita nasıl değişecek o zaman?

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - Ancak, Türkiye; barış ve istikrarın sağlanması ve idame ettirilebilmesinin milletlerin yüksek çıkarlarının korunabilmesinin kararlılık, cesaret ve caydırıcılıkla mümkün olabileceğini de iyi bilen, tecrübeli ve gerçekçi bir devlettir. Bu itibarla, sınırlarımızın hemen ötesinde tehlikeli şekilde tırmanan krizin gelişme yönü ne olursa olsun hadisenin siyasî ve ekonomik sonuçlarından ve bunların Ortadoğu Bölgesinin ötesine yansıyacağı şüphesiz sonuçlarından en yakından etkilenecek ülkeler arasında olacağımızı bilerek hareket etmekle inisiyatifi elden kaçırmamakla yükümlü olduğumuz da aşikârdır.

Dün olduğu gibi bugün de kimseye karşı dostane olmayan herhangi bir emelimiz bulunmadığını ne kadar açıklıkla ortaya koyuyorsak, gelişmelerin ulusal çıkarlarımızı haleldar etmesine izin vermeyeceğimizin ve o kadar açıklıkla anlaşılmasını istiyoruz.

ÖMER ÇİFTÇİ (Ankara) - Hangi çıkarlarla?

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - Konu budur. Barış, huzur ve sulh içinde yaşamak için elden gelen bütün çabaların sarfedilmesidir. Konu budur; bugün Yüce Meclisimizin önüne gelişimizin nedeni de budur, mesajımız da budur.

Talep ettiğimiz iznin, millî menfaatlarımızın ve uluslararası hukuk kurallarının belirlediği politikamızın, hali hazır belirsizliklerin getirebileceği ani tehdit ve tehlikelerden etkilenmeden, istikrar içinde devam ettirilebilmesi için gerekli olabilecek hukukî çerçevenin sağlanmasından başka amacı bulunmadığını burada özellikle kaydetmekte yarar görüyorum.

Biz, milletimizin huzur ve esenliğinin korunması hususundaki sorumluluğumuzun bilincinde olarak, bölgede yaşanmakta olan krizin doğurabileceği tehlikeli sonuçların yol açabileceği zararların bilincinde olarak, meselenin mütecaviz Irak yönetimine karşı kararlı bir tutum içinde, ancak barışçı yöntemlerle halli için elimizden geleni yaptık ve yapmaya devam edeceğiz.

EROL AĞAGİL (Ankara) - 20 gün önce bilinçsiz miydiniz Sayın Bakan?

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - Fakat, Saddam Hüseyin’in, iyimser olunmasına yardım etmeyen katı tutumu ışığında, gelişmelerin bundan sonraki seyri hususunda, bugüne kadar olduğundan daha dikkatli ve daha tedbirli hareket etmenin Türk Milletine karşı taşıdığımız tarihî sorumluluğun tabiî bir gereği olduğunu da Hükümet olarak gözden kaçıramayız.

VELİ AKSOY (İzmir) - Sayın Bakan, geminin yola çıktığı söylentileri var;doğru mu değil mi?

DIŞİŞLERİ BAKANI ALİ BOZER (Devamla) - Yüce Meclisten talep ettiğimiz izin, Hükümetimizin bu sorumluluk anlayışının bir neticesidir. Hiç şüphe etmiyoruz ki, gelişmeleri derin üzüntü ve kaygıyla izleyen milletimiz gibi, Yüce Meclisin değerli üyeleri de Hükümetimizin bir macera arayışı içinde olmadığını, olayların gerisinde kalmamak, kötü ihtimallere karşı hazırlıksız yakalanmama mülahazası ile hareket ettiğini ve Hükümetimizden esirgemeyeceğinden emin olduğumuz güvenin en büyük bir sorumluluk duygusuyla değerlendirilebileceğini takdir edeceklerdir.

Yüce Meclise saygılar sunarım. (ANAPsıralarından alkışlar, SHPsıralarından gürültüler)

BAŞKAN - Teşekkür ederim Sayın Bakan.

ETEM CANKURTARAN (İçel) - Bir hukukçu olarak bu söylediklerine inanıyor musun?

BAŞKAN - Doğru Yol Partisi Grubu adına Sayın Süleyman Demirel; buyurun Sayın Demirel. (DYPsıralarından ayakta alkışlar)

ETEM CANKURTARAN (İçel) - Mehmet Barlas burada oturan milletvekillerinden çok daha önemli; çünkü, Sayın Özal, Sayın Mehmet Barlas’a açıklamalarını yapmıştır, Hükümet burada milletvekillerine açıklama yapmıyor.

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, Sayın Cankurtaran, bir sayın lider Millet Meclisi kürsüsünde. Usul dairesinde Sayın Demirel’i kürsüye davet ettim. Lütfen... Hepinizi, size yakışır şekilde dinlemeye davet ediyorum. Lütfen...

ÖMER ÇİFTÇİ (Ankara) - Açıklama yapsın.

CEMAL SEYMEN (Nevşehir) - Dışişleri Bakanının söyledikleri gizli değil ki, niçin gizli oturum yapıyoruz?

BAŞKAN - Sayın Seymen, benim kadar siz de saygılıysanız muhalefete, bırakın lütfen, Sayın demirel konuşmasına başlasın. (SHP ve DYP sıralarından gürültüler)

DYP GRUBU ADINA SÜLEYMAN DEMİREL (Isparta) - Sayın Başkan, sayın milletvekilleri;hepinizi saygıyla selamlıyorum.

Türkiye Büyük Millet Meclisi, Türkiye Cumhuriyeti Anayasasının en önemli sorunlarından birisini, en önemli sorumluluklarından, kendisine yüklediği sorumluluklarından birisini konuşmaya çalışıyor. Bu toplantının zabıtlara -muhterem heyetinizin dışında- ve duvarlara yapılmış olmasını esefle karşılıyorum. Dünyada bilinmeyen hiçbir şey yok. Eğer akşam televizyonları açarsanız, dünya televizyonları, bu işin başını çeken ülkelerin kendi halklarına ne kadar açıklıkla sorunu anlattıklarını görürsünüz. Nihayet fedakârlık isteyecekseniz, bir fedakârlık isteyecekseniz, onu milletten isteyeceksiniz. Millet doğruları nereden öğrenecek?.. Milletin doğruları öğrenme yeri evvela bu müessesedir. Çünkü, bu müessese aslında en büyük kamuoyudur. Bir temsilî Meclisin seçilmiş değerli üyeleri, millet adına ülkede olup bitenleri her zaman konuşmalı ve vatandaş bundan haberdar olmalıdır. Kaldı ki, neticesi savaşa varabilecek olan bir karardan, bunun gerekçelerinden vatandaş doğru şekilde haberdar olursa, birtakım menfi sözlerin tesiri altında kalmaz, ülkenin birliği, beraberliği o zaman sağlanır. Birlik içinde, beraberlik içinde olalım demek, onun icabını yapmakla mümkündür. Onun icabını yapmadan, o çeşit çağrıları vatandaşa anlatmak mümkün değildir. Onlar bir korku unsuru olmaktan ileriye gitmez. Acaba niçin bu celse açık celse değildir, niçin bu toplantı halkımızdan gizlenmiştir, niçin televizyonla yayılmamaktadır? Gerçekten bunları düşündüğümüz zaman, bu müessesenin sorumluluğuyla ve nihayet yetki isteyen Hükümetin sorumluluğuyla bunların bağdaşmadığını ifade etmeliyim.

Bu, ciddî bir olay. Ciddî bir olaysa ancak milletle bu işlerin içinden çıkabiliriz. Milletten koparak, ondan olayları saklayarak bir yere varmak imkânı yoktur. Üzüntülerimi ifade etmeliyim. Bu toplantı açık olmalıydı ve bu toplantı televizyondan milletimize ulaştırılmalıydı. Dün akşam Amerikan Temsilciler Meclisinin Dışilişkiler Komisyonunda Amerika Dışişleri Bakanı Baker’ın beyanını ve milletvekilleri tarafından Baker’a sorulan soruları dinledikten sonra, burada bizim bu toplantımızın kapalı olmasını hüzünle karşılıyorum. Yalnız Amerikan halkına değil, bütün dünyaya açık bir toplantıyı, bu işin mihmandarlığını yapan, önderliğini yapan Amerika yaptıktan sonra ve Amerika Dışişleri Bakanı, eğri doğru, yalan yanlış her suale gayet ciddiyetle cevap verdikten sonra, acaba biz, bu kürsüde 20’şer dakika konuşarak, bu işe önem mi verdiğimizi gösteriyoruz, önem vermediğimizi mi gösteriyoruz?.. Tüzük öyle efendim; ama, pek çok kere burada toplantılar yaptık ki, o zamanı artırmak mümkündür ve nihayet tüzüğü çiğnemeden, tüzüğün maksadına hizmet edecek şekilde bu topluluğu, bu Yüce Heyeti çalıştırmak, ülkeye daha yararlı yapmak mümkündü.

Şimdi, Hükümetin iki sayın üyesi buraya geldiler, niçin bu toplantının yapıldığını söylediler. Evvela ifade edeyim; Anayasanın 92 nci maddesine göre, söz konusu olan durum; Meclisin izin vermesidir. Meclisin izin verme, daha doğrusu birisine izin verme yetkisi verme gibi bir hakkı yoktur. Meclis kendisi izin verecek. Ben bu yetkiyi sana vereyim de, sen bunu istediğin gibi kullan diye ne bunu hükümete verebilir ne başkalarına verebilir; kimseye veremez.

Yapılan yanlıştır ve aslında bu Meclisin kendisini saf dışı etmesidir. Bana göre bunun gerekçesi de yoktur; gerekçesi olsa da yanlıştır. “Efendim, bizim çoğunluğumuz var, yaparız...” Bu çoğunluğun olması, bunun yapılmış olması, yanlış yapılmış olmasını önlemez. Çünkü, bu hak, Meclisin hakkı, devredilmez, vazgeçilmez, bölünmez haklarından birisidir ve mademki bu hak devredilebiliyor, o zaman savaş hali ilanı iznini geçen defa olduğu gibi Hükümet bu defa niye istemiyor? Bu da bir kamuflajdır. Yani, savaşa götürmek gibi bir durum yok orta yerde, savaş ilanı gibi bir durum yok, bakın böyle bir yetki söz konusu olursa, savaş çıkarır gelirsiniz gibi bir korkudan toplumu kurtarmak için, bana göre bir kamuflajdır. Yapacağınız iş zaten dışarıya asker göndermeye izin vererek, içerde başka ülkelerin askerlerini buludurarak yapacağınız iş zaten savaşa geliyorsa, savaş ilanı bir emrivakiyi kabullenmekten, bir şekli yerine getirmekten ibaret kalır; aynen olmuştur : Goben ve Breslau gemilerinin boğazlardan geçip, Kırım limanlarını bombardıman etmesine izin verdikten sonra, Birinci Dünya Harbinin ilanı bir şekilden ibaret kalmıştır.

Onun içindir ki, bana göre burada da, asker gönderme veya başka askerleri, ülkemizde başka askerlerin bulunmasına izin verme yetkisini devredebiliyorsa Meclis, öbürünü de devretmemesinde hiçbir anlam yoktur. Binaenaleyh Meclisin elinde bir şey kalıyor değil.

Neden bunun üzerinde bu kadar titiz davranıyoruz? Neden titiz davranılmalı?

Şimdi, Sayın Dışişleri Bakanı, burada geldi, ne dedi : “Millî menfaatların gereği.” İyi;ama, bu nedir millî menfaat? Ama bu şudur; millî menfaat, milletin yüksek menfaatları, milletin âli menfaatları... Bu, her halde bugün milletin yüksek menfaatlarının ne olduğunu “Canım ben söylüyorum, sen anla; bu ciddî bir iştir, bunu anlamayacak ne var” şeklinde geçiştiremezsiniz.

Bu kararın alınmasında milletin âli menfaatının ne olduğunu söylemeye mecbursunuz. Hükümet bunu söylemeye mecbur. Bu kararı ne yapacaksınız?.. Farz ediniz ki bu kararı bu Meclisten aldınız. Ne yapacaksınız bu kararla? Bu Meclise bunu söylemeye mecbursunuz. “Efendim, biz ne yapacağımızı biliyoruz, siz karışmayın” diyorsanız, bu, tabiî ki, demokrat bir anlayışa sığmaz. Çünkü, aslında, bizim düşüncelerimiz yönetimi ne kadar rahatsız ederse etsin, bizim düşüncelerimize vicdanınızda cevap bulabiliyorsanız, doğru yapıyorsunuz. Cevap bulamıyor da onu gürültü patırtıyla bastırıyorsanız, o zaman vicdanınız sizi bir gün rahatsız edecektir. Bugün olmasa yarın edecektir.

Sonra, -bu, Türkiye’nin çok önemli bir konusu- buradan bir savaş çıkarsa, bu savaşa sizi destekleyenlerin çocukları gidecek de başkaları gitmeyecek değil ki. Onun için, gelin, beraberlik sağlayın. Beraberliği nasıl sağlayalım? Beraberliği, bu kararı “Millî menfaatler böyle icap ettiriyor, ülkenin âli menfaatları böyle icap ettiriyor” gibi yuvarlak laflarla geçiremezsiniz. Ben bunu size söylemiyorum, herkese söylüyorum. Yani “Bugün artık Türkiye’de ne uçurumun kenarına geldik”, ne de “âli menfaatlarımız böyle icap ettiriyor” gibi, eskiden korkutucu olan sözler kimseye hitap etmiyor. Bir şuurlaşma, bir bilinçleşme vardır. Bu menfaatların neler olduğunu bilelim. Şimdi, bu menfaatları beraberce düşünelim. “Efendim, bölgede istikrar bozulmuş, onun için biz bu kararı istiyoruz” bu istikrarı biz mi düzelteceğiz? Bölgede istikrar ilk defa mı bozuluyor? Bölgede istikrar zaten var mı? Daha “intifada”nın birinci gününe gelindi. Lübnan karmakarışık, İran’la Irak sekiz sene harp etti. O zaman bunları bölgede istikrar bozuldu saymadık yahut böyle bir kararın gerekçesi için “Bölgede istikrar bozuldu” diye gelip, “İran’la Irak harp ediyor, buradan bize bir şey sıçrayabilir;binaenaleyh, Hükümete böyle bir yetki devrinde bulunun” diye kimse gelmedi.

Olayı küçümsemiyoruz. Önemli bir olaydır, yalnız kraldan ziyade kralcı olmaya, kahramanlığa soyunmaya, birtakım yerlerin gözüne girmeye gerek yoktur.

“Efendim, böyle bir olay yok”. Tamam, o zaman gelin, millî menfaatlarımızın ne olduğunu söyleyin. Hükümete sesleniyorum :Şimdi bu yetkiyi aldınız. Bu yetkiyle ne yapacaksınız? Suudi Arabistan’a asker mi göndereceksiniz? Körfeze gemi mi göndereceksiniz, yoksa Türkiye’nin kuzeyinden ikinci bir cephe açılmasına mı müsaade edeceksiniz?Ne yapacaksınız bu kararla? Yahut, “Efendim, bilemiyoruz, Türkiye birtakım tehlikelere maruzdur. Onun için bu kararı istiyoruz” diyemezsiniz; çünkü, 12 Ağustos günü yapılmış bulunan toplantıda Türkiye bir saldırıya maruz kalırsa, ona karşı koyma yetkisini zaten aldınız. Şu anda Türkiye’nin bir saldırıya karşı koyması ihtimaliyle, Türkiye açıkta değildir; o yetki elinizde var. Bana göre o da yanlıştır; çünkü, zaten Türkiye bir saldırıya maruz kalırsa, Türkiye’nin güvenlik mekanizması, Türkiye’nin güvenlik kanunları, Türkiye’nin güvenlik hizmetleri otomatik işler. Yani, huduttaki komutanlar otomatik o saldırıyı def etme yoluna giderler, dönüp yetki aramaya gelmezler; çünkü, onun mantığı yoktur.

Ben bu kararın mantığını arıyorum ve yine size gayet açıklıkla söylüyorum ki, hiçbir siyasî mülahazayla değil, böyle bir kararın ülkeme ne getireceğini, ne götüreceğini sesli düşünerek huzurunuzda bunları söylüyorum. Bakınız, bu işin başını Birleşik Amerika Devletleri çekiyor. Sayın Dışişleri Bakanı diyor ki, “Biz, müttefiklerimizle beraber bir tavır takındık.” Bizim bu olayda müttefiklerimizle beraber bir tavır takınma mecburiyetimiz yoktur. İttifaklar her şey için değildir, ittifakların muayyen sahası vardır; onlar bize her şey için angaje değildir, biz onlara her şey için angaje değiliz. Biz ahde vefayı gösteririz, neyi taahhüt ettiysek onu yaparız. Bizim müttefiklerimize taahhüt ettiklerimizin dışında hiçbir ahdimiz yoktur, ne taahhüt ettiysek o. Binâenaleyh, acaba bu sözü neden söylemiştir, onu anlayamadım; ben mi yanlış anladım? Çok dikkatle dinledim. “Müttefiklerimizle beraber vaziyet aldık.” O zaman, Doğu ile Batı arasında köprü nasıl olacaksınız? Diyorsunuz ki, “Biz, Batı ile Doğu arasında köprüyüz.” Sizin müttefikleriniz Batılılar. Doğuda cereyan eden bir olaya karşı vaziyet aldıysanız; köprü iki yakayı birleştirecek, yakalardan birisi elinizden gitmiş, askıda kalırsınız. Zaten Türkiye’nin bugün sıkıntısı budur. Türkiye, Doğu ile Batı arasında köprü olma rolünü yitirdi, daha da çok yitirmeye doğru gidiyor.

Şimdi yine soruyorum: Bu kararla, Türkiye’ye bir tecavüz vaki olursa onu karşılayacağız diyemezsiniz; çünkü onun kararını 12 Ağustos’ta aldınız lüzum olmadığı halde. Şimdi bu kararı ne yapacaksınız? “Türkiye’nin âli menfaatları böyle icap ettiriyor” ile bizi ikna edemezsiniz, kimseyi ikna edemezsiniz ve ben anlamadıktan sonra, ben bunu vatandaşa nasıl anlatacağım? Âli menfaatlar böyle icap ettiriyormuş... Benim vatandaşım soracak, “Neymiş bu âli menfaatlar?” diye.

Muhterem milletvekilleri, efendim, bizim dinamik bir politika takip etmemiz lazımmış ve bir potansiyel düşmana karşı bir dinamik politika. Bakınız, dün akşam Baker’ın söylediklerinin içerisinde hedef olarak Saddam yok. Baker ne diyor “Amerika’nın hedefleri nedir diyor izah ediyor. Dörttür. Bunlardan birincisi Kuveyt’in Irak’ın elinden kurtarılması. İkincisi, rehinelerin kurtarılması. Üçüncüsü, bu işler olduktan sonra burada bir güvenlik sistemi meydana getirilecek, bu güvenlik sisteminin mutlak manada bir daha böyle olaylar çıkmayacak biçimde yapılması. Dördüncüsü de, Kuveyt’in meşru idaresinin yerine konmasıdır.” Soruyorlar, Kuveyt’in meşru idaresi Şeyh El Sabah’a karşı Amerika’nın bir taahhüdü var mı? Onu niye yerine getirtip oturtmak için Amerikan çocuklarını çöllerde telef edelim? Milletvekillerinin sorduğu bu. Ona verdiği cevap “Evet, mademki biz bu işe bulaştık, öyle girdik işin içerisine ve biz bu ahdimizi tutmak mecburiyetindeyiz, yoksa bize başkaları inanmaz”. İşte bu.

Şimdi soruyorum; Türkiye Cumhuriyetinin hedefleri nedir? Türkiye Cumhuriyeti Hükümetinin politikasının hedefi nedir? Ne yapmak istiyorsunuz? Yani bunlar Amerika’nın hedefleri. Bu hedeflerin gerçekleşmesine yardımcı olmak istiyoruz... Neyle? Bakınız, Türkiye Cumhuriyeti Hükümetini bugün aktive eden, harekete geçiren müttefikleri değildir. Resmen aktive eden Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulunun kararıdır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Kurulunun kararı olmasa Türkiye Cumhuriyeti diğer memleketler gibi ambargoya da iştirak edemez. Etmez. Mecbur değildir; ama Birleşmiş Milletlerin Güvenlik Kurulu bir bağlayıcı karar vermiştir, Türkiye bu ambargoya iştirak etmiştir. Sayın Hükümet Başkanı, “İşte bunu yaptık canım, bunun nesi yanlış? Bunun dışında ne yaptık ki?..” diye soruyor. “Buna bir itirazınız var mı?” diye soruyor. Bunun sorulacak bir tarafı yok. Şimdi soruyoruz. Şimdi var soracağımız: Peki bu kararı aldıktan sonra ne yapacaksınız?

Efendim, olayların seyri sırasında bugünden göremediğimiz “unforsee (görünmeyen) birtakım meseleler çıkabilir, sorunlar çıkabilir onları karşılayacağız? Ne çıkabilir? Irak’tan bir tecavüz mü bekliyoruz? Türkiye Irak’tan bir tecavüz mü bekliyor? Gayet açıklıkla söyleyelim: Eğer Türkiye Suudi Arabistan’a asker gönderecekse, o zaman Türkiye bu ihtilafın bir parçası olur. Henüz Birleşmiş Milletlere dahil ülkelerin hiçbirisi, Amerika hariç, o da Irak halkını değil, Irak Hükümetini ve Irak’ın bu yaptığı işi hedef alıyor, henüz kendisiyle Irak’ı bir husumet haline getirmemiştir. Bu karar ve bu kararın uygulaması Türkiye’yi Irak’la hasım hale getirebilir, hem herkesten önce getirebilir. Bizim de korktuğumuz budur.

Türkiye’nin herkesten evvel Irak’la hasım hale gelmesinde hiçbir yarar yoktur. (ANAP sıralarından “Zararı da yoktur” sesleri) Vardır. Çok zararı vardır. Şöyle vardır: Biz komşuyuz Irak’la. Eğer deniyorsa ki, gayet açıklıkla söyleyelim, Hükümetin gelip bu sözleri de burada cevaplaması lazım. Benim anladığıma göre, sokaklarda dolaşan laflara göre, “Efendim, biz bu işte daha aktif bir vaziyet almalıyız. Üç sebepten dolayı. Bunlardan birincisi, işte harita değişecek. Harita değişince pasta çıkacak ortaya. Bu pastayı paylaşacağız.”

Ben geçen 12 Ağustos toplantısında da söyledim, “Harita değişecek, bu pastadan biz pay alacağız” dan kasıt, Kerkük ve Musul’un bize intikal edeceği ise, bir oyuna gelmeyin diyorum; çünkü Musul’un bize intikalinden memnun olmayacak kimse yoktur, yalnız, bir oyuna gelmeyin. Şöyle gelmeyin; bir taraftan “Yurtta sulh, cihanda sulh. Biz emperyalist değiliz” vesaire filan gibi lafları edip -yine bugünkü beyanların içinde de var- sonradan da, esas bu tezkerenin altında yatan; bir gün nasıl olsa harita değişecek, ne olacak? Irak parçalanacak, Irak bir masanın üstüne konup parçalanacak. Canım, Kerkük ve Musul bize geçse, fena mı? 100 milyon ton petrol bugünkü paralarla 17,5 milyar dolar eder... Buna itiraz edecek kimse yok; ama bu bir oyundur bana göre. Şöyle oyundur: Irak Kuveyt’i işgal etti diye Irak’ı emperyalist ilan edip, Kuveyt’i Irak’ın elinden almaya çalışanların Türkiye’ye Kerkük ve Musul’u vermeleri mümkün değildir beyler. Oyuna gelmeyelim; konjonktür o konjonktür değil; bir. İkincisi, eğer bu kargaşanın içinden Türkiye, pastadan alacağım pay diye Kerkük ve Musul’u aklından geçiriyorsa -kimse beni yanlış anlamasın, ben peşinen söyledim- ve bunun için fedakârlık yapmaya hazırlanıyorsa, fedakârlık yaptığıyla kalır; çünkü o zaman hem Kerkük ve Musul’u bize verecek olanlar, hem bütün Arap alemi sıkıntıya girer, hem biz, hem bütün Arap alemi, hepsi sıkıntıya girer. Ortada bir Hatay konjonktürü yoktur ve acaba bugüne kadar sessiz sedasız duran Sovyetler Birliği bizim 20 milyar dolar civarında bir petrol kârı, bir petrol parası almamıza razı olacak mı? Onu da bırakın bir kenara; evet, Türkiye komşularıyla iyi geçinmek mecburiyetindedir; menfaatıdır. Batıyla da iyi geçinmek mecburiyetindedir, süper güçlerle de iyi geçinmek mecburiyetindedir, menfaatının gerektirdiği kadar da komitmentlere, yani yükümlülüklere girebilir; ama Batıya teslim olamaz Türkiye. Gayet açıklıkla söylüyorum, evvela Batı itiraz edecektir Türkiye’nin 20 milyar dolarlık petrol parasına kavuşmasına. Çünkü siz, güçlü bir Irak’ın, güçlü bir Saddam’ın, Batı için tehlike teşkil ettiğini, Batı’nın söylediği yerde güçlü bir Türkiye’nin Batı için canciğer olacağını mı zannediyorsunuz? Kimse sanmasın, kimse sanmasın, kimse. (DYPsıralarından alkışlar)

Batı’nın iki tane ön karakolu vardır : İsrail’dir ve Yunanistan’dır. Türkiye’yi ne ondururlar, ne öldürürler. Saz benizde olacak Türkiye onlara göre, yeşermeyecek. Çünkü, eğer Türkiye yeşerirse, elin parmakları gibi adalar kesilmiş, Anadolu kimin elinde ise adalar onun elinde olmuş, kesilmiş. İşte Batı Trakya, şu kadar insan orada bugün bakımsız, vesairesiz, per ve perişan, evinin tamirine müsaade etmiyorlar ve “Türkiye yavaş yavaş Kıbrıs olayında olduğu gibi buralara sarkar, sarkıntılık eder, öbür tarafta başka işler çıkar” diyorlar.Onun içindir ki, hiç kimse, Türkiye’nin böyle bir kargaşadan bir avanta koparıp, hatta bedelini çok ağır bile ödese bu avantanın, güçlü çıkacağını falan sanmasın. Böyle diyorlarsa, bunu diyenler yanılmaktadır; bir.

İkincisi, “Efendim, Saddam güçlendi, Saddam bizim için bir tehlikedir. Saddam’ın şimdi burnu kırılmazsa yarın bizim başımıza dert olur. İşte Fırat suyu der, Dicle suyu der, şu der, bu der” konusu var. Şimdi potansiyel tehlike bu; yani potansiyel tehlike olayına geliyorum. Saddam bugün değilki, dün de sıradan potansiyel tehlike idi. Potansiyel tehlike arıyorsanız etrafınızda epeyi ülke var; bunların herbirisini potansiyel tehlike olmaktan çıkarmaya kalkmak bizi bitirir. Çünkü, devletler, politikalarını potansiyel tehlike olmaktan çıkarmaya göre ayarlamıyorlar, tehlikenin tehdit haline gelme ihtimaline karşı tedbir arıyor, o tedbiri ararken de ittifaklar arıyor. Nitekim Türkiye’nin Sovyetler Birliğine karşı yaptığı odur nitekim.

Açıklıkla söyleyeyim; her halde Türkiye bir Saddam’ın karşısında yaprak gibi titreyemez. Saddam Türkiye’ye bulaşmaya kalkarsa elli defa kafasını kırarız, elli defa. (DYP sıralarından alkışlar)

Kaldı ki bugün zaten Körfez krizinin sıkıntısı şudur :Saddam bu adımı atmıştır; Saddam geri çekilemez, Saddam geri çekilirse mahvolacak. Saddam geri çekilmezse mahvolacak; geri çekilirse mahvolacak. Binaenaleyh Saddam geri çekilmemeyi tercih edecektir; çünkü geri çekildiği zaman Saddam ne işe yarar? 8 sene İran’la harbetmiş, arkasından sıfıra müncer olmuş. Bütün harp sonrasında elde ettiklerini terketmiş, çekilmiş; şimdi bir de bunu yaptığı zaman Saddam’ı orada yaşatmazlar, kendi halkı yaşatmaz. Binaenaleyh Saddam bu işin sonuna kadar gidecektir. Zaten Saddam’ın bir Amerikan teklifini kabul etmesi mümkün değildir ve Saddam’ın hiçbir ihtimali yok bu işi savaşsız bırakmasına.

Savaş : Savaşı nasıl yapacaksınız, kim yapacak savaşı? İşte burada görüyorsunuz, Arabistan çöllerinden cephe açarak bu savaşı yapmak mümkün değildir.Geçen celsede de endişelerimi söyledim; Türkiye 2 nci bir cephe açmak, bir kuzey cephesi açmak tazyiki ile karşı karşıya kalacaktır.

Sayın Hükümet Başkanının beyanı var; diyor ki, dışarıdan gelecek -dünkü beyanıdır- yabancı kuvvetlerin Türkiye’de yer almasına ve bir kuzey cephesi açılmasına rıza gösterir misiniz? “Hayır” demiyor, “hayır” demiyor. Dışarıdan gelecek kuvvetlerin Türkiye’de yığınak yapmasına rıza gösterir misiniz “Hayır” demiyor. Ben ajans haberlerinden alıyorum bunu; yani “kuzey cephesi” tabirini gördüm sanıyorum, görmediysem bile “Yığınak yapmasına razı gösterir misiniz” diye soruluyor ve “Hayır” demiyor.

Ne olacak? Yarın siz bu kararı çıkardınız, bugüne kadar sizi kimse zorlayamazdı çünkü bu Meclisin hakkıdır, Meclisin işidir, biz bunu Meclisten geçirmedikçe yapamayız derdiniz.

Değerli milletvekilleri, vicdanî vazifemi yapmakla kendi kendimi yükümlü sayıyorum. Bakınız, aslında orta yerde bir slogan var; bu slogan şöyle :Bu petroller, yani 600 milyar varil petrol Arap halkınındır. Bu petroller kralların veya onların ecnebî ortağı şirketlerin değildir diyen ses... (DYP sıralarından alkışlar) aslında diyen sesin tesir hâsıl etmemesi mümkün değil. Bunun tesir hâsıl etmemesi mümkün değil. Bu sesin sahibi kim olursa olsun. Bu sesin sahibi Saddam dahi olsa, bunun tesir hâsıl etmesi mümkün değil. Saddam’ı tahrif edebilirsiniz, bu sesi tahrif edemezsiniz.

Eğer Ortadoğu yeniden şekillenecekse, işte bu petrollerin bir avuç kralın veya bir avuç hanedanın değil, fukara halkların olduğu esasına göre şekillenecektir. Sanılıyormu ki, Sosyalizmin anavatanı olan Sovyetler Birliği bu sesin dışında bir sese kulak verecektir. Vermeyecektir.O zaman kendi iflasını, 70 senedir söylediği şeylerin tümünün iflasını ilan etmiş olur. Ve yeniden Ortadoğu şekillenirken Türkiye bu Ortadoğu’nun şekillenmesinden ne umuyor? Sayın Hükümetten onu istiyoruz. Gelin burada söyleyin. Ne umuyorsunuz bu şekillenmeden?

Pasta... “Efendim pastadan pay alacağız...” Pastadan ne pay alacaksınız; hangi pastadan ne pay alacaksınız?

ALPASLANPEHLİVANLI (Ankara) - Kimse öyle bir şey demiyor.

SÜLEYMANDEMİREL (Devamla) - Diyorlar. Ben, diyenleri söylüyorum. Ben bunları soruyorum. Dışarıda bunu diyenler var. Gelirsiniz, “Bunlar doğru değil” dersiniz. Resmî beyanlar da var; pasta beyanları. Anlatabildim mi?

Ben polemiğe girmek istemiyorum. Gayet dikkatle söylüyorum. Üçüncü olay : “Efendim, biz bu işin gerisinde kalırsak, ekonomik bakımdan yardım görmeyiz; binaenaleyh, biz bunun içinde olalım ve ekonomik bakımdan yardım görelim...”

Ekonominin hareket yeri ekonomidir. Eğer kan dökerek kâr sağlamaya veya ekonomik faydalar sağlamaya kalkacak olursak, o, -açık söylüyorum- çok büyük vebale sebep olur. O faydalar kime gidecekse onun boğazına durur o. Çünkü, bir tarafta kan dökeceksiniz, bir taraftan da ekonomik fayda sağlayacaksınız. Bunlar mümkün değildir. (DYP, SHP sıralarından alkışlar) Binaenaleyh, bu kararın gerekçesi üç şeye dayanıyorsa, üçü de yanlıştır.

1. Biz aktif olalım, Amerika ve Batı’nın gözüne girelim. Bizi ortak pazara alırlar. Mademki o harita da yeniden şekillenecekmiş, bu harita şekillenirken, biz acaba kum çölünden bir parça mı almayı aklımızdan geçiriyoruz? Eğer bu kastedilen Kerkük, Musul değilse.

Arkadaşlar, bir şey daha var : Komşularınızın zaafa düştüğü bir yerde, haraç mezat komşularınızın bir masanın üstüne konup parçalanmasını, ondan da bir parça da bize düşse diye dünya geneli ayrı, eğer burada oturuyor durumda olsanız, fevkalade sıkıntıya gireriz. Yani, o hissi verdiğimiz zaman fevkalade sıkıntıya gireriz. (DYP, SHP sıralarından alkışlar) Türkiye gibi büyük bir Devlete bu kadar fırsatçılık yakışmaz. Hadiseyi Saddam’ı Kuveyt’ten çıkarmak alıp da, Saddam’ı Kuveyt’ten çıkarmak birinci derecede niye bizim meselemiz? Ortadoğu’da bunca iş varken, başka şeyler varken, yani Ortadoğu’nun jandarması biz miyiz, burada istikrarı koruyuverecekmişiz?

İLHAN AŞKIN (Bursa) - Denge var, denge...

SÜLEYMAN DEMİREL (Devamla) - Sıkılmayın beyler, bunlara cevap bulabiliyorsanız mesele yok. Benim söylediğim laflar boşsa, “Boştur” deyin, geçin.

Bir mülahazamı daha söyleyeyim. Bakınız, bu kargaşada dikkat edilecek en önemli şeylerden birisi Arap halklarının yanında mı olunacak ARAMCO’nun yanında mı olunacağıdır? (ANAP sıralarından “Arap halkları yok” sesleri) (DYP, SHP sıralarından alkışlar) Bir yerde olacaksınız, o hissi eğer Arap halklarına verdiğiniz takdirde biz bu olayla ikinci bir İsrail oluruz burada ve biz bu olayı Arap halkları nezdinde yüz sene süremeyiz. (ANAP sıralarından gürültüler)

BAŞKAN- Bir dakika efendim.

SÜLEYMANDEMİREL (Devamla) - Araplar çok, onun için söylüyorum Araplar, Suudi Arabistan’da da var, Mısır’da da var, yarın bugünkü idarecileri, bu Arap halkları devirir, yarın başka türlü şekillenir iş. O zaman, Türkiye ters bir duruma düşmüş olmamalıdır, bir.

2. Bu işin bir Hıristiyan Müslüman meselesi haline dönüşmemesi için Batı devletleri ve Birleşik Amerika Devletleri yanında Müslüman ülkeleri arar; Türkiye’yi başta arar.

Onun içindir ki, bizim sırtımızın çok sıvazlanmış olmasından da huylanırım. (DYP ve SHP sıralarından alkışlar) Çünkü, sırtımız çok sıvazlanırsa yarın bize ödeyemeyeceğimiz bir faturayı getirir yüklerler. Türkiye’nin başka sorunları da çıkar, bunlar içerisinde fevkalade sıkışık duruma geliriz.

Uzun lafın kısası şudur; evet, Sayın Hükümet Başkanı, “Katiyen savaş yapmak, öne çıkmak, kahramanlık yapmak falan değil bizim maksadımız; ülkemizi saldırıdan korumak için gerekli tedbirleri almaktır.”

İLHANAŞKIN (Bursa) - Doğru; yapılan budur.

BAŞKAN- Efendim müdahale etmeyelim.

SÜLEYMANDEMİREL (Devamla) - Yok ama; yapılanla bunun illiyyet rabıtasını arayalım. Akıl için yol bir.

Binaenaleyh, eğer, Türkiye bir saldırıya maruz kalırsa, onun mekanizması vardır. Demekki, bu o işe yaramayacak. E, Türkiye’ye bir saldırı tasarlanıyorsa; Sayın Akbulut diyor ki, “O saldırı bana gelmeden evvel benim onun üstüne gitme hakkım vardır. İstihbarat teşkilâtım bana derse ki, Türkiye filan yerden saldırıya maruz; ben, onun üstüne giderim ve onu tesirsiz hale getiririm. Bunun vebali günahı ne ise onu da çeker.” Geriye ne kalıyor?.. İlliyet rabıtası bu... Geriye kala kala başka şeyler kalıyor ve açıklıkla söyleyeyim, Birleşik Amerika’nın, dünyanın göze alamadığı bir şeyi bizim herkesten evvel göze almamızın bir anlamı yoktur. Üç ile altı ay Irak’ın bu ambargoya dayanacağı tahmin ediliyor yiyecek bakımından. Altı ile dokuz ay da silah bakımından dayanacağı tahmin ediliyor.

Binaenaleyh, bize izah ediniz, deyiniz ki, bu kararların maksadı şudur. Eğer, “Ülkenin âli menfaatleri böyle gerektiriyor” derseniz, ülkenin âli menfaatleri böyle gerektiriyormuş diye biz buradan gitmeyiz. Nedir o âli menfaatler gelin onu söyleyin? Bu bir.

İkincisi, “Efendim, bu dinamik politikadır.” Dinamik veya statik. Bunlar metottur; amaç değildir. Hangi maksada varmak istiyorsunuz? Eğer, İkinci Dünya Harbinde ülkeyi yönetenler dinamik politika takip etseydi 20 defa harbin içinde kendimizi bulurduk. Statik politika takip edip Türkiye’yi harbe sokturmamışlar. Bunda kınanacak bir şey var mı?.. Bunda kınanacak bir şey yok. (DYP ve SHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Sayın Demirel, 36 dakika oldu; saati de bu tarafa koydunuz; takdirinize tevdi ediyorum. (DYP ve SHP sıralarından “Acelemiz mi var?” sesleri, gürültüler)

Efendim, ben bir şey söylemedim. İnsicamını bozmamak için küçük sataşmalara dahi müdahale etmedim. İstirham ederim...

Usul var mı, yok mu? Sayın lider 16 dakika daha süresinin üzerinde devam etti, hiçbir müdahalede bulunmadım.İstirham ederim... Ve takdirine tevdi ettiğimi söyledim.

SÜLEYMANDEMİREL (Devamla) - Niyetim, ne tüzük ihlalidir, ne herhangi bir şekilde Başkanımın müsamahasından yararlanmaktır; sadece çok önemli bir konuda bir fikri bu kürsüden muhterem heyetinize aktarmaya çalıştım.

Bir, iki dakika içinde düşüncelerimi toparlayayım.

Aktif politika ve potansiyel tehlike böyle bir kararın gerekçesi olmaz. Doğru politika kararın gerekçesi olur. Bu kararın, doğru bir politikanın eseri olmadığını bilmemiz için de “Ortadoğu”daki istikrar bozuldu bunu düzelteceğiz” gibi bir şeye inanmayız. Yani, başkalarını kandırın bununla; biz buna inanmayız. Zaten sizin işiniz de değil, yapamazsınız da.Ortadoğu’daki istikrarı nasıl sağlayacaksınız? Dünya gelmiş, dünya sağlamaya çalışıyor. Onları bir kenara itip siz mi sağlayacaksınız bunu Türkiye’nin bu kadar sıkıntıları varken?

İkincisi, söylüyoruz; bu bir aldatmacadır ve gayet açıklıkla söylüyorum; köprü olacakmışız tramplen olmuşuz. Burada işin varacağı yer şu : Öyle Saddam, kolay kolay pes falan etmeyecektir. Savaş olacaktır. Bu savaş aslında nasıl olacaktır. Ya Vietnam batağı gibi bir savaş olacaktır, -onu Amerika düşünsün, biz de düşünelim tabiî- Amerika zaten ondan korkuyor;ya bu korkuyla sivil müslüman kitlenin kıtali şeklinde bir savaş olacaktır. Bu vebalin içerisinde Türkiye bulunmamalıdır. Açıkça söylüyorum, Türkiye dışarıya asker göndermemelidir; Türkiye bu işin içine girmemelidir.Eğer, Irak olayı Türkiye’ye bulaşacaksa, Türkiye’nin 370 kilometre sınırı var, Türkiye askerlerini Suudi Arabistan’ın sınırlarını korumaya gönderirse, kendi sınırını ne ile koruyacaktır? Kendi askeriyle kendi sınırını korumalıdır.

Açık söyleyeyim, Türkiye’nin Suudi Arabistan’a gönderip de, oralarda şehit edeceği her askerin kanı boşuna dökülmüş olur veya bir kuzey cephesi açarak, Irak’ın gücünü kuzeye çekmek için kuzey cephesinde şehit edeceği her askeri de, petrol kuyularını beklemek için veya başka menfaatlar için uzaklardan gelmiş insanların yerine Türk çocuklarının, bizim insanlarımızın şehit olması, onların ölmesinden başka bir şey değildir.

Bunlar olmayacaksa, bu kararın neye yarayacağını birisinin gelip burada söylemesi lazımdır ve yanlıştır ortaya konan gerekçe, yanlıştır gidilen yol bence. Zaten Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi asker kullanılmasını henüz kararlaştırmış değil ki ve bakalım ayın 9 unda, pazar günü ne olacak; 9 Eylül Pazar günü Helsinki’deki masanın üstüne ne gelecek. Türkiye’nin gelmeyeceği ne malum? Sovyetler Birliği içerisinde birçok problemler var. Türkiye’nin bir Ermenistan olayı var.Ermenistan olayının bir ucu Sovyetler Birliğinde, bir ucu Amerika’da ve Sovyetler Birliğinin içerisinde Türkçe konuşan cumhuriyetler var. Bakalım ne gelecek?

Binaenaleyh, olaylar bu kadar önemli iken, herkesten evvel, her şeyden evvel gidip, yapacağımız şeylere herşeyden evvel bizim talip olmamız, bizim pazarlık gücümüzü ortadan kaldırmıştır.

HAZIMKUTAY (Ankara) - Yanlış, yanlış...

SÜLEYMAN DEMİREL (Devamla) - Açıklıkla söyleyeyim pasta peşinde olanlara sesleniyorum. Pastacılar, pastacıların, pasta kreması yalayacağız derken avuçlarının içini yalamaları muhtemeldir ve bu (DYP ve SHP sıralarından alkışlar) Türkiye için fevkalâde ağırdır.Gelin buraya ne yapacaksınız, bu kararı aldınız, bundan sonra ne yapacaksınız, ondan sonra ne yapacaksınız, bir, iki, bunu söyleyin.

İki; efendim olayların gelişmesine göre yapacağız, olayların gelişmesine göre değerlendirmeyi niçin Meclis yapmayacak da hükümet yapacak? Bu hak sizindir. Bu hakkı eğer hükümete bırakıyorsanız -ki Anayasaya göre bırakamazsınız- kendi kendinizi, aslında kendi kendinizi faydasız hale, yaramaz hale getiriyorsunuz demektir. Bunu herkese birden söylüyorum. Düşünün, taşının bildiğinizi yapın diyemiyorum. Çünkü böyle bir kararı kabul etmiş olmanın da vebali vardır.Ama ne olursa olsun, arkadaş sen söyle söylemeye devam et, biz bildiğimizi yapalım derseniz...

HAZIMKUTAY (Ankara) - Biz öyle söylemedik, pasta ile ne ilgisi var. (DYP sıralarından gürültüler) Biz pastacı değiliz.

SÜLEYMAN DEMİREL (Devamla) - Hazım Kutay, senelerce benimle çalıştın... Otur oturduğun yerde.

Hepinize sevgiler ve saygılar sunuyorum, hoşçakalınız. (DYP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN- Teşekkür ederim Sayın Demirel.

İBRAHİMGÜRDAL (Isparta) - Köpek.

BAŞKAN - Sayın Gürdal, lütfen efendim, lütfen...

Sayın milletvekilleri, görüşme sırası Sosyaldemokrat Halkçı Parti Grubu adına Genel Başkan Sayın Erdal İnönü’dedir.

Buyurun Sayın İnönü. (SHP sıralarından alkışlar)

SHP GRUBU ADINA ERDAL İNÖNÜ (İzmir) - Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ve yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına anayasanın 92 nci maddesi uyarınca izin verilmesini isteyen Hükümet tezkeresi üzerinde Sosyaldemokrat Halkçı Parti Grubunun görüşlerini dile getirmek için söz aldım. Yüce Meclisi kendi adıma, grubumuz adına saygıyla selamlıyorum. (SHP sıralarından alkışlar)

Sayın milletvekilleri, böyle bir izin isteği çok kısa bir süre önce 12 Ağustosta Büyük Millet Meclisinin olağanüstü toplantısında aynı Hükümet tarafından Meclis Genel Kuruluna getirilmişti. O zamanki isteğin tek farkı savaş hali ilanını da kapsamasıydı, şimdi bu yok; ama savaş hali ilanının bulunmaması, isteğin içeriğini hiç değiştirmiyor. Çünkü, yurt dışına, savaş çıkması beklenen bir alana asker göndermek ya da yurdumuza, başka bir ülkeye saldırmak için geleceği açık olan yabancı kuvvetleri çağırmak; bunlar zaten ülkemizi fiilen savaşa sokacak hareketlerdir. Hiç kendimizi aldatmayalım. Bu defaki Hükümet tezkeresinde istenen izin de aynı geçen defakinden olduğu gibi, başka bir devlete savaş açma iznidir. Bu izni, Meclis geçen oturumda -açık oturumda, kapalı oturumda- uzun görüşmelerden sonra şartsız olarak vermeyi reddetti. Şimdi tekrar getiriliyor. Niçin? O zamandan beri ne değişti? O zaman Hükümetin Meclise vermiş olduğu bilgilere yaptığı açıklamalara hangi önemli bilgiler eklenmiştir? Hiç böyle bir şey olmadığını biraz evvel Sayın Dışişleri Bakanının konuşmasında da açıkça gördük. Eğer konu çok ciddî olmasaydı biraz şaka yapmak isterdim, Sayın Dışişleri Bakanını rahatlatmak isterdim. Çünkü, burada ne kadar sıkıntı içinde, inanmadığı bir davayı savunmak için birtakım cümleler arama halinde olduğunu gördük, ama bunları bırakıyorum; çünkü konu çok ciddî. Türkiye Büyük Millet Meclisinin uzun süre içinde karşılaşabileceği en tarihî, en önemli bir oturum yaşıyoruz. Böyle bir oturumda savaş açma yetkisini bizden Meclis olarak, hükümete vermemiz isteniyor. Olayları takip ediyoruz, biliyoruz; Irak Kuveyt’i işgal etti, ihlak etti, vilayetler arasına kattı, ondan sonra gazetelerde yazılanlar, televizyonlar hepsini biliyoruz. Bunların herkesin bildiğini de hükümet bilerek kapalı oturum istedi. Yani kapalı oturumda herkesin bilmediği şeyleri söyleyerek bizden bu savaş yetkisini isteyecek, öyle sandık. Ama, ne gördük? Sayın Dışişleri Bakanı neler söyledi? “Yarınları belirleyecek dinamikler var.” Hep öyledir. Yarın belirleyecek dinamik bugün olur, öbür gün de yarını belirler; bu yani bir şey değil.

Bütün olayların ülkemizle ilgisi var, bütün ülkeler burası ile ilgileniyor. Sayın Dışişleri Bakanı, sayın milletvekillerimiz nerede bir savaş çıksa herkes bununla ilgilenir. Dünya barışı, bütün dünya ülkelerinin ortak meselesidir. Bunlarda yeni bir karar almayı gerektirecek bir şey yok.

“Yayılımcı politika gütmeyeceğiz” dediler. Keşke, çünkü biraz sonra o konuya geleceğim. Durum hiç de öyle değil. Hükümetin tezkeresi, hükümetin talimatı aldığı makamın, her gün gazetelere verdiği demeçler baştan aşağı yayılımcı bir emel peşinde olduğunuzu gösteriyor. Bunları bırakıp “yayılımcı emel beslemiyoruz” dediler. Pekala, ama başka ne söylediler? Hiçbir şey söylenmeyecekse, bu kapalı oturumun ne faydası var? Ha, bir faydası var; bu oturumu duymayan vatandaşlarımız “Herhalde orada Dışişleri Bakanı, Hükümet ciddî bir şey söylemiştir; ona dayanarak bu yetkiyi vermişlerdir” diye bir hayale kapılacaklar. (SHP sıralarından alkışlar) Ama, böyle bir şey yok; bunu görüyoruz.

Sayın milletvekilleri, Yüce Meclis bu hale düşmeli miydi? İçinizde hiçbir üzüntü, bir ezilme hissetmiyor musunuz? Ülkemizi savaşa sokma yetkisini biz Hükümete verelim diye bize teklif geliyor, bunun niçin olduğu söylenmiyor, kapalı oturum yapılıyor ve sonunda “Yarını bugün belirler” deniyor. Ben çok üzüntü içindeyim. Gerçekten Büyük Millet Meclisinin en önemli görevini, böyle yapmaya çalıştığını farkeden, sezen, buna şahin olan bir oturumda bulunmak, kolay kolay unutmayacağım bir acı olaydır.

Geçen oturumdan beri hiçbir yeni bilgi verilmemiştir. Büyük Millet Meclisinin tutumunu değiştirmesi için, geçen defa reddettiği, şartsız Silahlı Kuvvetleri gönderme iznini verme meselesi için hiçbir yeni bilgi söylenmemiştir, hiçbir yeni şey olmamıştır. Meclis niçin bu kararını bugün değiştirecektir? Bir tek yenilik var; sadece Sayın Özal, Meclisin ulusal çıkarlarımızı koruma konusunda Silahlı Kuvvetlerimize nasıl bir görev düşüyor; bu konuda geçen oturumda, geçen toplantıda Büyük Millet Meclisinin ortaya koyduğu tavrı beğenmemiştir, kabul etmemiştir. Onun için bu teklif tekrar geliyor.

Şimdi, sayın milletvekillerini göreve çağırıyorum; Silahlı Kuvvetlerimizin kullanılmasında, bir tek kişi, serbest kalmak için, aynı isteğin tekrar Meclise gelmesini Hükümete öneriyor. Bu istek, Sayın Akbulut’un görüşlerine aykırı. Öyle olmasaydı Sayın Akbulut kendisi çıkıp bu isteği burada savunurdu, bunu bile yapmadı; Hükümet bunu bile yapmıyor, Sayın Dışişleri Bakanı, “Yarını, bugün belirler” diye hiçbir yeni anlam taşımayan sözlerle inanmadığı bu isteği dile getiriyor ve Meclisten, daha 12 Ağustos’ta bütün olaylar meydanda iken reddettiği isteği şimdi kabul etmesi isteniyor. Büyük Millet Meclisimizin onurunu, haysiyetini bu kadar yaralayacak bir olay, bu kadar önemli bir konuda karşımıza getirildiğinde elbet bunun etkisi katmerli olur. Elbette bu, hepimizi üzmelidir ve buna karşı bir tepki göstermeliyiz.

Bir kişinin ülkemizi tehlikeli maceralara sürüklemek pahasına kaderimize egemen olmak ihtirasıdır karşımızdaki mesele. (SHP ve DYP sıralarından alkışlar) Ama, unutmayın değerli arkadaşlarım, bu ihtiras, Büyük Millet Meclisinin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz; tek tek milletvekillerimizin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Ülkeyi birtakım hayaller uğruna savaşa sokmanın sorumluluğu, vebali bugün bu izni verecek olan milletvekillerinde kalacaktır. Bunu düşünerek, karşımızdaki isteğin bütün içeriğini serinkanlılıkla incelemeye, ortaya koymaya çalışacağım.

Sayın milletvekilleri, Irak’ın Kuveyt’i işgali, uluslararası hukuku açık ve kaba şekilde ihlâl ettiği için ilk günden başlayarak bu harekete Türkiye karşı çıkmıştır, biz, parti olarak karşı çıktık ve Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyinin Irak’ı bu sakat yoldan döndürmek için kabul ettiği ekonomik yaptırım kararlarını içtenlikle uygulamaya giriştik. Bugüne kadar Irak’la iyi komşuluk ilişkileri içinde ekonomik ilişkilerini yürütmüş olan Türkiye’den, Irak’ın kuzey komşusu olarak ekonomik ambargo kararının yürümesi için en önemli görevi yapan Türkiye’den, bugüne kadar titizlikle yapmış olan Türkiye’den bugün başka ne istenebilir? Biz Irak’ın kuzey sınırında barışı, istikrarı koruyoruz, ambargoyu uyguluyoruz. Bunu yaparken ekonomimiz başka hiçbir ülkenin uğramadığı ölçüde zarara uğruyor. Bütün bunları, Irak’ın neden olduğu uluslararası hukuk ihlâli ortadan kalksın, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi kararları uygulansın diye yapıyoruz, başka bir maksatla yapmıyoruz. Güvenlik Konseyi kararların etkisini göstermesiyle, Irak’ın Kuveyt’ten çekilmesiyle uluslararası hukuk düzeni bir ilerleme sağlayacak; Ortadoğu’da özlenen kalıcı barış için önemli bir adım atmış olacak; bir adım, Ortadoğu’daki anlaşmazlık ve savaş nedenlerinin de ortadan kaldırılması umutları destek bulacak. Ama bütün bunların gerçekleşmesi için bizim kendi Silahlı Kuvvetlerimizi, Ortadoğu’nun bir bölgesine göndermemize, orada jandarmalık, ya da komandoluk yaptırmamıza ya da ülkemize Ortadoğu’dan gelecek tehlikelere karşı sanki biz kendimizi koruyamıyoruz gibi, ülkemize yabancı kuvvetler çağırmamıza ne gerek var.

OSMAN DOĞAN (Şanlıurfa) - Hadiseyi yanlış anlarsanız hiçbir gerek yok.

BAŞKAN - Efendim müdahale etmeyelim.

ERDAL İNÖNÜ (Devamla) - Gereği görmek için Hükümetin gerekçesine bakalım : Hükümetin gerekçesinde, üzerinde durmak istediğim başlıca iki paragraf var. Bu paragraflarla ortaya konan anlayış tamamıyla aldatıcı, hiçbir şekilde kabul edemeyeceğimiz, Türkiye Cumhuriyetinin geleneksel, barışçı ve kararlı dış politikasını bırakıp, maceracı, saldırgan bir dış politikaya ancak eski emperyalist devletlerin izlediklerini andıran bir tehlikeli politikaya geçilmek istendiğini gösteren bu iki paragraf. Gerekçe diye karşımızda bu var.

Bakınız ne diyor, beraber okuyalım : “Süratli ve dinamik bir politika izlenmesine yardımcı olmak üzere, Hükümetin inisiyatif kullanabilecek şekilde teçhizi gerekmektedir. Neymiş o teçhizat; yurt dışına asker göndermek, yurt içine dışarıdan yabancı kuvvetler çağırmak.

“Ülkemize çok yakın ve sıkı ilişkiler içerisinde bulunduğumuz bu bölgede cereyan eden ve dünya barışının ciddî şekilde sarsılmasına yol açan bu olayların etkisi altında kalabileceğimizi düşünmek mümkün değildir” deniyor; doğru. Komşumuzun neden olduğu hukuk ihlâli elbette bizi de etkileyen bir olaylar zinciri başlatmıştır. Nitekim ekonomik ambargoya katıldık ve fazlasıyla zarar gördük. Ama bu durumda süratli ve dinamik bir politika takibi için, Hükümetin, silahlı kuvvetlerimizi yurt dışına göndermek, ya da yabancı silahlı kuvvetleri ülkeye çağırmak yetkisiyle teçhiz edilmesinin şart olduğu, yani savaşa girmemizin şart olduğu nereden çıkıyor? Hiç böyle bir şart yok, hiç böyle bir gerek yok.

Sayın milletvekilleri, İkinci Dünya Savaşında Türkiye’nin, yalnız güney sınırındaki bölgeler değil, dört bir tarafı, doğusu, batısı, kuzeyi, güneyi ateş çemberiyle çevrilmişti; dört bir tarafında, bugün Irak’ın olası bir savaş diye düşündüğümüz gerçek savaş bütün şiddetiyle cereyan ediyordu; ama biz gene de savaşa girmedik. Çünkü böyle bir şart yok; komşumuzda savaş oluyor diye sizin de savaşa girmenizin şartı yok. İkinci Dünya Savaşında ulusal çıkarlarımızı, askerlerimizi yurt dışına göndermeden koruduk. (SHP sıralarından alkışlar)

Ülkemizin yüksek menfaatlerini etkili bir şekilde kollamak, niçin yurt dışına asker göndermeyi gerektiriyor? Bunu bize açıklayacak kimse var mı? Bugüne kadar hiçbir şekilde böyle yapılmadı. Cumhuriyetin politikası böyle değildir. Cumhuriyetin, Atatürk’ün politikasını şimdi böyle yuvarlak laflarla nasıl değiştirmeye cesaret ediyorsunuz? Bundan Türkiye ne kazanacak?

Sayın milletvekilleri, bütün bu sözler, ancak bir saldırgan politika için gerekçe olabilir.

Sayın Başbakana soruyorum : Biz neyin peşindeyiz?

Bakınız, yavaş yavaş düşünelim; güneyimizdeki olası savaş, esas itibariyle Irak ve Amerika Birleşik Devletleri arasında olacaktır. Peki, biz bu savaşa katılmazsak, savaşın sonunda toprak bütünlüğümüz, ulusal çıkarlarımız niçin tehlikeye düşecek? Savaşı Irak’ın kazanacağını ve ondan sonra bize hücum edeceğini mi varsayıyorsunuz? “Böyle bir şey tabiî olmaz, Amerika daha güçlüdür” diyorsanız, o zaman Amerika Birleşik Devletlerinin, yani NATO’daki büyük müttefikimizin bu savaşı kazanması niçin bizim aleyhimize sonuç verecek? Biz savaşa girmesek de Amerika Birleşik Devletlerine karşı, NATO içindeki müttefiklerimize karşı vaziyet alıyor değiliz ki. Tam tersine, Irak’ın kuzey sınırını güvence altına alıyoruz. Çünkü burada yaşıyoruz ve bu açıdan, Irak’ın kuşatılmasına, Körfez’e birer ikişer gemi gönderen öteki NATO ülkelerinin hepsinden daha fazla katkı yapıyoruz.

Biz savaşa girmezsek bağımsızlığımızı, toprak bütünlüğümüzü korumaya devam edeceğimiz açık. Bu konu bu kadar açıkken, bizim, “yüksek menfaatlerimizi korumak için savaşa girmeliyiz” dememiz, sadece, biz bu savaşla topraklarımızı genişletmek istiyoruz anlamına gelir; herkes bunu böyle yorumlar. Ya da, topraklarımızı genişletmek istemiyoruz; ama komşumuzun içişlerinde belirleyici bir rol oynamak istiyoruz anlamına gelir. Başka hangi anlam çıkarabilirsiniz? Bizim ulusal çıkarlarımız, bizim toprak bütünlüğümüzü korumak için savaşa girmemize gerek yok. O halde niçin, “savaş, yüksek menfaatlerimiz için şarttı” diyorsunuz? Niçin, “yüksek menfaatlerimiz için, asker gönderme asker çağırmak şarttır diyorsunuz.

Topraklarımızı genişletmek istemek, komşumuzun içişlerinde belirleyici rol oynamak istemek; bunların her ikisi de saldırgan politika yürütmek demektir. Atatürk’ün, “Yurtta barış cihanda barış” ilkesini tamamen bıraktığımız anlamına gelir. Böyle bir saldırgan politika, bizi güneyimizdeki bütün komşularımıza düşman haline getirir. Yıllardır binbir gayretle kurulmaya başlanan dostluk ilişkilerini paramparça eder.

Amerika Birleşik Devletleri yanında savaşa girmemiz için bugün bize vaat edilen veya ima edilen, dolaylı olarak gösterilen bütün kolaylıklar, bütün avantajlar, hiçbiri uğradığımız zararların milyonda birini karşılamaz.

Sayın milletvekilleri, birkaç gündür görüyorum, en çok başvurulan bir kandırma şekli de şu : Biz bu izni istiyoruz, ama kullanmamız şart değil ki, hiç kullanmayabiliriz, sadece politikamıza dinamizm gelsin diye istiyoruz, onun için korkmadan izin verin diyorlar; ama bir taraftan da iznin ne için istendiği söylenirken, yarın Irak-Amerika Birleşik Devletleri savaşı ABD’nin üstünlüğüyle bittikten sonra, Ortadoğu’da yeni bir düzen kurulacak, bu düzenin kurulmasında, kazançların paylaşılmasında Türkiye’nin de bir pay alması, ancak, sembolik şekilde de olsa, bu savaşa katılırsa ortaya çıkar deniyor. Sözü edilen dinamizm işte bu; paylaşmakta bulunmak için askerlerin savaşta bulunması...

Sayın milletvekilleri, görüyorsunuz, izin kullanılmazsa izni almanın faydası yok. Yani, izin alındıktan sonra pekâlâ kullanılacak. Zaten kullanılacak olmasa, bu yetkiyi almak için bu kadar gayret, Meclisin onurunu bile gözetmeden, Sayın Başbakanın aksi yolundaki demeçlerine hiç aldırmadan, bu kadar baskı hatta bu kadar telaş niye olacak? Elbet bu yetki Meclisten alınırsa kullanılacak ve bizi ulusal çıkarlarımız için bağımsızlığımızı, toprak bütünlüğümüzü, ulusal egemenliğimizi korumak için gerekli olmayan, hiç de hazırlıklı olmadığımız bir savaşa sokacaktır. Niçin bu izni vereceksiniz sayın milletvekilleri? Niçin bu vebal altına gireceksiniz?

Biz SHP olarak hiçbir şekilde bu izni vermeyiz, vermeyeceğiz. Meclisin temel görevleri arasında bulunan savaşa girmeye karar yetkisini başka bir makama devredemeyiz; ama, siz İktidar milletvekilleri, üstelik geçen genel milletvekili seçimlerinde aldığınız oy oranı yüzde 36, genel yerel seçimlerde ise yüzde 21.8 iken, böyleyken bundan ibaretken ve şimdi bütün muhalefet bu savaş isteği karşısında Türkiye’de birleşmişken, tek başınıza ülkeyi böyle bir maceraya atmak sorumluluğunu tarih önünde nasıl taşıyacaksınız? (SHP sıralarından alkışlar)

Sayın milletvekilleri, isterseniz biraz daha yakından bakalım : Biz ilk günden beri Ortadoğu’daki bu yeni olası savaş alanının yanındayız. Irak’ın kuzey sınırındayız. Bizden ne hakla körfeze gemi ya da asker göndermek isteyebilirler. Bir Batı devleti uzak ülkesinden körfeze bir gemi gönderiyor, olası savaş alanının güney sınırına o gemi bazen yaklaşıyor, bazen uzaklaşıyor. Biz ise gece gündüz buradayız. Bütün kuzey sınırını baştan başa tutuyoruz. Ekonomik yaptırımlara biz katılmasak, Güvenlik Konseyi kararları bütün etkisini kaybeder. Üstelik başka hiçbir Batı ya da Doğu ülkesi ekonomik ambargoyu uygulamak için bu kadar sıkıntıya girmemiştir. Güvenlik Konseyi kararlarının uygulanmasında en önemli rolü biz oynuyoruz; ama şimdi bu yetmiyor deniyor. Yani biz en büyük fedakârlığı, en önce yapmaya başladığımız için, şimdi unutuluyoruz. Bizden sonra ambargo uygulamaya başlayanlar, körfeze bir gemi, iki gemi gönderdikleri için bizden daha önemli bir katkı mı yapmış oluyorlar? Bizim katkımızın hâlâ en büyük, en değerli ve en tehlikelisi olduğunu anlatamıyor muyuz? Bizden yeni ve daha tehlikeli bir fedakârlıklar isteniyor; ama görüyorsunuz ki sayın milletvekilleri, konu başkasına yaranmak şeklinde ele alınınca, iş bizim aleyhimize bir yarış haline dönüşüyor.

Sayın Akbulut, “Körfeze gemi ya da asker göndermek son yapacağımızdır” diyor. Daha önce de Sayın Özal, “Biz en önce ambargoyu uyguladık, görevimizi yaptık, barışı sağladık” demişti. Şimdi, ancak gemi göndermekle yarışta kalabileceğimizi söylüyorlar. Yarın daha fazlası gerekecek ve yetki de tümüyle verilmiş olduğu için, Meclisin artık söyleyeceği bir şey kalmamış olduğu için Hükümet onu da çaresiz yapacak, Zaten, o kadar uzun beklemeye de gerek kalmayacak. Çünkü, bakınız sayın milletvekilleri, bir Batı ülkesinin gemisiyle - bugün gemiler dolaşıyor Körfezde - bir Irak gemisi arasında bir çatışma çıksa, bu orada kalır; ne Irak o Batı Avrupa ülkesine asker gönderir, ne de o Batı Avrupa ülkesi gelip de Irak’a çıkarma yapar, asker getirir, orada kalır. Körfez’de, gemide kalır mesele... Ama, bizim Körfez’e göndereceğimiz bir gemiyle ya da bir askerî birlikle - kutsal yerleri korumak için bizim askerî birliklerimize ihtiyaçları varmış - herhangi bir çatışma çıkarsa, ertesi günü Irak’la bizim aramızda kara savaşı başlar. Hükümetin istediği bu mudur? Irak’ın bir an önce cezalandırılmasını, gücün kırılmasını isteyen ABD’deki bazı çevreler, böyle bir gelişmeyi özleyebilirler; ama Türkiye Cumhuriyeti Hükümeti böyle bir gelişmeye niçin olanak sağlayacaktır? Atatürk’ün, girdiği her savaştan muzaffer çıkmayı bilmiş olan o büyük kumandanın sözünü, gelecek kuşaklara öğüdünü hatırlayın; “Ülkenin hayatî çıkarlarını korumak dışında herhangi bir nedenle yapılacak savaş, cinayettir” diyor. (SHP ve DYP sıralarından alkışlar) İşte şimdi, böyle bir cinayeti işleyip işlememeye Yüce Meclisimiz karar verecek. Bütün çıplaklığıyla, ağırlığıyla durum budur sayın milletvekilleri.

Bir de “Şimdi elimize iyi fırsat geçti, bulunmaz fırsat geçti, çünkü bu savaş, uluslararası hukuk düzenini korumak için yapılacak. Biz de bu savaşa katılırsak, herkesten destek görürüz ve savaş sonunda isteklerimizi gerçekleştiririz” deniliyor. Bakınız, ne kadar sakat, ne kadar kandırıcı bir mantık. O isteklerimiz ne ise, bugün eğer gerçekleştiremiyorsak, uluslararası hukuk düzenine uymadığı için gerçekleştiremiyoruz. Şimdi biz “Uluslararası hukuk düzenini koruyacağız” diye yola çıkacağız, herkes bize “Aferin” diyecek ve sonunda bu düzene uymayan isteklerimizi de bize verecekler. Olur mu böyle şey? (SHP sıralarından alkışlar)

Sayın milletvekilleri, hepsi hayal, hepsi hayal... Asıl gerçeğe bakalım, gerçek nedir? Biraz evvel bir arkadaşım söyledi. Daha dün, İtalya, Türk vatandaşlarının İtalya’ya girmesine vize işlemini koymaya başlamış; buyurun!

Sayın milletvekilleri, ABD olsun, NATO içindeki öteki müttefiklerimiz olsun, hepsi önce kendi çıkarlarını düşünürler ve onların ülkelerinin hepsi de Ortadoğu’dan çok uzaktadır. Onların bölgedeki başlıca ilgisi Körfez’in büyük petrol rezervleri üzerinde toplanmıştır. Bu petrol rezervi üzerinde etkili bir denetim; bunu sürdürebilmektir mesele. Bir de ABD için, İsrail’in olası tehlikelerden korunması, temelde duygusal, kültürel; ama çok önemli bir ağırlık taşıyor. Bunu da hiç gözardı etmeyiniz. İşte bu nedenlerle Amerika Birleşik Devletleri, Güvenlik Konseyinin aldığı ekonomik baskı kararlarıyla yetinmek istemiyor, Irak’ın Kuveyt’ten çekilmesini daha çabuk sağlayacak yollar arıyor; bölgedeki bir veya birkaç güçlü ordunun ABD ile birlikte Irak’a karşı savaşmasını kabul ettirirse, böyle bir çabuk çözüm yolu bulmuş olacağını düşünüyor. Bizim üzerimizdeki ısrar, bize yapılan açık-kapalı vaatler hep buradan kaynaklanıyor. Hiç kendinizi aldatmayın.

Peki, bizim bu savaşta hangi önemli ulusal çıkarlarımız var? Bunu kim söyleyecek? Irak’ın Güvenlik Konseyi kararlarına uyarak Kuveyt’ten çekilmesini istiyoruz. Bunun sağlanması bizim çıkarımızadır; ama, işte o kadar. Bu sonuçtan sonra bir daha bölgemizde hiçbir devlet komşusunun toprağını istilaya kalkışamaz, böyle bir maceranın sonunu getiremeyeceğini bilir; işte bu bizim çıkarımızadır; ama, Irak’ın Kuveyt’ten çekilmesi... Güvenlik Konseyi, bugünkü toplu kararlılığını devam ettirince er geç Irak Kuveyt’ten çıkacaktır. Tek başına bütün dünyaya karşı nasıl direnir? Bu sonucun daha önce alınması için savaş yapılması; işte bu bizim için hayatî midir? Bunda bizim hayatî ne çıkarımız var? Niçin Irak’la savaşa gireceğiz? Bizim için önemli olan petrolün kontrolü değil, uluslararası hukuku güvence altına alacak bir sistemin kurulmasıdır. Bu da yavaş ilerleyen bir süreçtir ve savaşla gerçekleşemez; hukuk meselesidir. Dikkatle, sabırla, inatla takip edilerek gerçekleştirilir; savaşla değil.

Sayın milletvekilleri, eğer biz Batı’nın acelesine, baskılarına, aldatıcı vaatlerine kendimizi kaptırıp şimdi savaşa girersek, Batının paralı askerleri durumuna düşeriz. (SHP sıralarından alkışlar)

Bize söylenebilecek şeyleri tahmin ediyorum; söyleyenler de oldu: “komşunuz güçleniyor, sürekli silâhlanıyor, kimyasal silâhları var, yarın nükleer silâhlar yapabilir, üstelik saldırgan bir politikası olduğunu gösterdi, yarın sizin de başınıza iş açar; onun için bugün gelin bu fırsatı kullanalım, birlikte kısa bir savaşla bu işi bitirelim.” Bu sözleri söyleyenlere, bir defa, komşumuzun nasıl bu silâhlara sahip olduğunu sormalıyız. (SHP sıralarından alkışlar) Büyük ölçüde bu silâhları verenlerdir bugün bu silâhlardan kurtulmak için askerimizin yardımını isteyenler. (SHP sıralarından alkışlar) Bundan sonra eğer böyle silâhları vermezlerse, ama gerçekten vermezlerse ve Güvenlik Konseyi kararlarına herkes uyarsa, Irak tek başına bütün dünyaya karşı direnemez ve sorun da öyle çözülür; ama bize bu sözleri söyleyenlerin bizim savaşa katılmamızdan büyük yarar sağlayacakları açıktır; çünkü biz Irak’ın komşusuyuz ve bir defa, hangi nedenle olursa olsun, kavgaya tutuşursak, bu kavgayı kazanmadan bırakmayız, sonuna kadar vuruşuruz ve sonuçta da savaşın bütün yükü üzerimizde kalır.

Belki bizden savaş izni isteyen yetkililerin şöyle bir düşüncesi var: Savaş nasılsa çabucak bitecek, biz pek az bir yerde katılmış olacağız, çok az zayiatla savaşın galipleri arasına gireceğiz ve savaşın sonunda, Ortadoğu’da olsun, Avrupa’da olsun, uzun zamandır özlediğimiz birçok avantaja kavuşacağız. Böyle bir hayalle ülkeyi savaşa sokmak, kumar oynamaktır sayın milletvekilleri; gençlerimizin hayatıyla kumar oynamaktır, bütün vatandaşlarımızın hayatıyla kumar oynamaktır. Bu macera arayışı, bizim cumhuriyetin başından beri yetmiş yıla yakın yürüttüğümüz kalkınma çabalarının sonucunu sıfıra indirir, sayısız gencimizin hayatına mal olduktan başka, bütün hakkımızı da tarifsiz sıkıntılara sokar.

Sayın milletvekilleri, gençlerimizin canını, kanını dış politika malzemesi diye kullanmak siyaset ahlâkına sığmaz. (SHP sıralarından alkışlar) İnsan hayatının değeri hiçbir kredi kolaylığı ile ya da hiçbir siyasal ödünle ölçülemez. Vatanın bütünlüğünü, ülkenin bağımsızlığını korumak gerektiğinde genç yaşlı, kadın erkek hepimiz sonuna kadar savaşırız, o zaman hayatımızı seve seve ortaya koyarız; ama birtakım ekonomik avantajlar sağlamak ya da dış politikada başarılı görünmek için gençlerimizin hayatını koz olarak kullanmayı hiçbir zaman kabul etmeyiz.

Sayın milletvekilleri, bir de bu iznin verilmesini, Kıbrıs Davasının kritik aşamasında o zaman bir olası müdahaleyi öngörerek o zamanki hükümetlerin Meclisten aldığı asker gönderme izinlerine benzetenler de var. Bakıyorum Hükümetin istek yazısında da o zamanki izin yazısına benzer ifadeler kullanılmış; ama bu yalnız yüzeydeki bir benzerlik, işin esası hiç böyle değil, bugünkü durum tamamen farklıdır. O zaman Kıbrıs’ta soydaşlarımızın bir katliamdan kurtarılması için, uluslararası anlaşmaların verdiği garantörlük hakkını kullanarak, amacı, yeri belli bir müdahaleye izin verilmesi sözkonusu idi. Ayrıca başlangıçta böyle bir izni açıkça Meclisten almanın, açıkça almanın caydırıcı bir etki yapacağı da düşünülmüştü. Bu defa hiç böyle bir durum yok. Ne bize yurt dışına asker gönderme, müdahale yapma olanağı veren bir anlaşma var ne de askerlerimizin nereye, ne maksatla gönderileceği, bu harekete neye göre karar verileceği, hiçbiri belli değil.

Ayrıca sayın milletvekilleri, Kıbrıs meselesinde olmayan, daha önce hiç görülmemiş bir şey; yurdumuzda yabancı askerleri bulundurma izni, en geniş şekilde isteniyor. Buna dikkatinizi çekerim. Bu askerler ne kadar olacak, nerede kullanılacak, kimin askeri olacak? Hiç belli değil; ama böyle geniş bir yetkinin Hükümete verilmesi, ülkemizde geniş bir yığınak yapılması, Kuzey Irak’ta bir cephe açılmasının planlandığını elbet akla getirecektir ve böyle bir olanağı önlemek için aleyhimizde yeni tertipler yapılmasına yol açacaktır.

Biz, kendi vatanımızı korumak için yeterli değil miyiz? Ne zamandan beri biz ülkemize yapılacak saldırılara, hele güney komşularımızdan gelecek saldırılara karşı kendimizi korumak için süper güçlerin yardımına muhtaç olduğumuzu söylüyoruz? Nereden çıktı bu? Böyle bir durumumuz var mı Sayın Başbakan? Hükümetten bunu soruyorum. Türkiye Cumhuriyeti bugün o kadar güçsüz bir hale mi gelmiştir? Geçen yılların ANAP iktidarı sonunda Türkiye Cumhuriyeti bugün o kadar güçsüz bir hale mi gelmiştir ki, güneyimizdeki komşularımızın bize saldırısını biz kendi başımıza defedemeyeceğiz, onlara karşı kendimizi korumak için süper güçlerden, başkalarından yardım arıyoruz. Durum böyle midir? (SHP sıralarından alkışlar) Dünyaya, Türkiye’ye bu izlenimi vermeye ne hakkımız vardır? Böyle bir yetki istemenin Türkiye’ye hiçbir faydası yoktur; onur kırıcıdır, tehlike davet edicidir, anlamsızdır, baştan aşağı saçmadır; ama Hükümetin bunu biraz da açıklaması gerekir. (SHP sıralarından alkışlar) Onu da yapacak hükümet görmüyorum.

Sayın milletvekilleri, Hükümetin istediği bu geniş izin fiilen bir savaş ilânı yetkisinin devredilmesi anlamına geliyor. Öte yandan 92 nci maddede, açıkca Türkiye Büyük Millet Meclisine bırakılmış olan yetkileri şimdi olduğu gibi hükümete devretmek istiyor. Böyle işlemler açıkca Anayasaya aykırıdır. Geçen defa da söyledik; Meclis bu temel yetkilerini, temel görevlerini kimseye devredemez; bunu yaparsa Meclis olmaktan çıkar. İzin vermek diye olayı geçici bir karar şeklinde yorumlamak isterseniz, o zaman bu izinde yeri, ülkeyi, zamanı, silâhlı kuvvetlerin türünü, miktarını, hepsini açıkça belirtmelisiniz; öyle belirtmelisiniz ki, Meclis yetkisini vermiş olmamalı, belli bir harekâta izin vermiş olmalı, tıpkı Kıbrıs’ta olduğu gibi. Burada öyle bir şey yok. Burada Meclis kendi yetkisini, kendi görevini, Anayasada olmayan bir şekilde başkasına devrediyor, kendi görevinden sıyrılıyor, âdeta kendisini vesayet altına sokuyor. Bu nasıl harekettir? Meclisimiz bunu yapacak mıdır? Ama bunlar Anayasaya aykırılık, dersiniz ki, Anayasaya aykırılık; biz ona aldırmıyoruz. Zaten şimdiye kadar kaç defa ilân ettik; ne çıkar, ilân edelim. Eğer öyle düşünüyorsanız, o zaman söylüyorum, bu defaki Anayasaya aykırılık, onun ötesinde ulusal çıkarlarımıza kesin olarak aykırı bir durumdur. Biraz evvel anlatmaya çalıştım; her bakımdan bizi tehlikeye atan, geleneksel politikamızı bir tarafa bırakan, dinamik olacağız, cesur olacağız diye bizi maceraya götüren bir politikanın başlangıcıdır.

Sayın milletvekilleri, Birinci Dünya Savaşına nasıl ve ne hayallerle girildiğini -o yaşta değilsiniz ama- lütfen tekrar öğreniniz, tekrar hatırlayınız. Atatürk’ün, bu büyük asker ve önderin kimseden korkmayan, kararlı; ama barışcı, macera aramayan bir politika izlediğini hatırlayın ve niçin böyle bir politika izlediğini düşünün. Atatürk cesur değil miydi? Niçin böyle barişçı, kararlı; ama komşularımıza güven veren, bütün dünyaya barış götüren bir politikayı niçin izlediğini bir düşünün.

Daha yakından bir örnek vermek gerekirse, İkinci Dünya Savaşında küçük ülkeleri savaşa sokmak için savaşın içindeki büyük devletlerin -o zaman “süper güç” denmiyordu; ama “büyük devlet” deniyordu- ne kadar cömertçe küçük devletlere vaatler yaptıklarını, onları savaşa sokmak için neler söylediklerini hatırlayın ve savaşın sonunda nasıl hepsinin unutulduğunu, kimsenin onları hatırlamak istemediğini düşünün. Ömrünüzde bir defa savaş kararı karşınıza gelebileceğini ve bugün, bu durumda olduğunuzu, hayatınızın kararını vereceğinizi düşünün lütfen.

Oylarınızı ülkemizin, ulusumuzun çıkarlarını, vatandaşlarımızın canını korumak için verin, onları kumar masasına sürmeyin.

Yüce Meclise saygılar sunarım. (SHP sıralarından ayakta alkışlar)

BAŞKAN- Teşekkür ederim Sayın İnönü.

Gruplar adına son konuşmayı yapmak üzere Anavatan Partisi Grubu sözcüsü, Başbakan, Anavatan Partisi Genel Başkanı Sayın Yıldırım Akbulut söz istemişlerdir.

Buyurun Sayın Başbakan. (ANAP sıralarından ayakta alkışlar)

ANAP GRUBU ADINA YILDIRIM AKBULUT (ERZİNCAN)- Sayın Başkan, değerli milletvekilleri; biraz evvel sayın grup başkanlarının konu hakkındaki açıklamalarını hep beraber dinledik. Her iki sayın başkan da meseleyi, bir savaş izninin hükümete verilmesi şeklinde kabul ile muhtemel düşüncelerini, gelişmeleri ve bu gelişmeler hakkındaki bilgilerini Yüce Meclise sundular. Biz tezkeremizde savaş hali ilânının Türkiye Büyük Millet Meclisinde olması kaydı ile, Türk Silahlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine, yabancı silahlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına izin verilmesini...

MEHMET DÖNEN (Hatay)- Ne gerek var?

BAŞKAN- Sayın Dönen.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- ... izin verilmesini Yüce Meclisten talep etmekteyiz.

Meseleyi farzlar üzerine, ihtimaller, hayaller üzerine kurarsanız ve o şekilde inşa ederseniz, elbette ki yanlış sonuçlara varırsınız ve tenakuza düşersiniz.

M. ERDOĞAN YETENÇ (Manisa)- Tenakuza siz düştünüz Sayın Başbakan.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Yüce Meclisin değerli üyeleri, bu konu Türkiye’de bir aya yakın zamandan beri münakaşa edilmekte ve hatta bu konuyu görüşmek üzere de Meclisimiz bir olağanüstü toplantı yapmış bulunmaktadır. Biz müteaddit defalar yapmış olduğumuz açıklamalarda, hareket tarzımızın Birleşmiş Milletler kararlarına uygun olduğunu ve bu kararlar çerçevesinde uygulamalar yaptığımızı söyledik ve bunların en mühimi de ambargo kararıydı ve ambargo kararına da derhal uyduk. Yapmış olduğumuz hareketlerde ve uyguladığımız politikalarda -bu kürsüden de söyledim- hiçbir yanlışlık yoktu; Türk kamuoyunda ve dünya kamuoyunda takdir toplamıştı. Hal böyle iken muhalefet, her iki muhalefet birleşmek suretiyle itiraz etti ve olağanüstü bir toplantı yaptık.

Şimdiki konuşmalara bakıyorum. Bizim uygulamalarımızın yanlışlığına dair hiçbirisi en ufak bir itirazda bulunmadı. Şimdi ben soruyorum: Aradan ne geçti?

Meseleyi şuraya getireceğim: Biz, bu politikayı uyguladığımızda, itirazlar yükseliyor. Türkiye battı batıyor, yanlış iş yaptı deniyor. Kamuoyu yönlendirilmeye çalışılıyor.

Bu kürsüden yine soruyorum. Bizim yanlışlığımız nerededir? Yanlışlığımız yoktur. Ya bizim politikamızı kavrayamamak vardır; doğrudur, buna bir diyeceğimiz yok, yahut bizim önümüzü kesme vardır.

YAŞAR YILMAZ (Ankara)- O politikayı kavramak mümkün değil.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- İtiraz etmeyiniz efendim. Biz ambargo kararını aldık itiraz ettiniz, niye erken uyguladınız, niye geç uyguladınız diye. Aldığımız kararlara itiraz ettiniz, fakat şurada hiç kimse aldığımız kararları eleştirmedi; aksini söyleyen yok. Bizim itirazımız burada. (Gürültüler)

Lütfen efendim...

Değerli milletvekilleri bu bir vakıadır. Biz dedik ki, gelin bunu içpolitika meselesi yapmayalım. Bu, memleketin mühim bir meselesidir, beraber olalım, birlikte hareket edelim. Bu tutum neyi gösteriyor. İç politika değildir de, bu tutum nasıl izah ediliyor. Başka izahı yoktur.

Şimdi geliyoruz, almış olduğumuz, almak istediğimiz izin meselesine.

M. TURAN BAYAZIT (İzmir)- Almış olduğumuz doğru.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Tekrar ediyorum: Bu izinde savaş yetkisi yok. Körfeze NATO ülkelerinden Belçika, Kanada, Yunanistan, İtalya, Hollanda, İspanya, Fransa, Danimarka, İngiltere, Amerika Birleşik Devletleri başta olmak üzere gemi gönderdiler.

NATO dışı ülkeler; Avustralya, Mısır, Fas, Suriye, Pakistan, Bangladeş, İsveç...

GÜNEŞ GÜRSELER (Tekirdağ)- Hangisinin Irak’la sınırı var?

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Şimdi Körfezde bulunan bu gemiler veyahut Körfeze gemi gönderenler Saddam’la savaş mı ilân etti? Savaş yapmaya mı gittiler?

M. ERDOĞAN YETENÇ (Manisa)- Niye gittiler?...

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Lütfen efendim... Dinleyelim lütfen. (SHP sıralarından gürültüler) Lütfen itiraz etmeyelim efendim.

BAŞKAN- Sayın Yetenç, istirham ederim... İstirham ederim.

M. ERDOĞAN YETENÇ (Manisa)- Niye gitmişler anlayalım Sayın Başkan.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Şimdi bu ülkeler savaş halinde mi? Evet Yüce Meclise soruyoruz bu ülkeler savaş halinde mi? (DYP, SHP sıralarından gürültüler) Bu ülkeler savaş halinde değil efendim.

Şimdi, Saddam’ın yapmış olduğu haksızlığa ve Saddam’ın yayılmacı politikasına, haksız politikasına, tecavüzkâr politikasına karşı durmadır. Güç göstermedir. Güç gösterme neyi sağlar; güç gösterme illâ sıcak çatışma değildir. Hatta, aksine güç gösterme, güçlü olma sıcak çatışmayı önler. Elbet sıcak çatışmayı önler. Bakınız bizim emelimiz de budur. Sıcak bir çatışma olmadan, barışçı yolla meselenin çözümüdür. Bunu nasıl çözeceğiz; ambargoyu koyduk, siz itiraz ettiniz “Koymasaydınız veyahut geç koysaydınız, pazarlık yapsaydınız” dendi. Biraz evvel de burada ne dendi; dendi ki, “Eğer, Türkiye bir savaşa sokulur, Türk insanının kanı akarsa, bu maddî çıkar, kılçık olur, boğazımıza batar.” Doğrudur. (DYP sıralarından, “Doğru” sesleri) Doğrudur da, geçen toplantıda burada, “Pazarlık yapsaydınız” diyen kimdi? Neyin pazarlığını yapacaktık? (ANAP sıralarından, “Bravo” sesleri, alkışlar) Evet, neyin pazarlığını yapacaktık?

Biz, katiyen bir pazarlık içinde değiliz, pazarlık içinde de olmayız. Biz, Türkiye’nin âli menfaatlarının savunucusuyuz.

İBRAHİM GÜRDAL (Isparta)- O âli menfaatları bize bir anlat. (DYP sıralarından gürültüler)

BAŞKAN- Sayın Gürdal, Sayın Gazioğlu, lütfen...

İBRAHİM GÜRDAL (Isparta)- Sayın Başkan, o âli menfaatları anlayamadık.

BAŞKAN- Efendim, gayet haklı; müsaade buyurun. Zatıâliniz kadar Cumhuriyet Hükümetinin bir Sayın Başbakanı da, bu vatanı, bu milleti düşünsün! İstirham ederim. Yani, bu kadar da heyecanlanmanın manası yok, istirham ederim.

Buyurun Sayın Başbakan.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Efendim olaylar açık. Söylenen sözler de açık. Bakın, biz, söylenen sözler ve düşünceler üzerine politikamızın neler olduğunu anlatmaya çalışıyoruz. Bundan rahatsız olmayınız efendim. Biz, demin söyledim, bir güç oluşturmanın, bu haksız davranış karşısında bir güç oluşturmanın olayın barış yoluyla halledilmesini, kolaylaştıracağını söylüyoruz ve yol da budur. Biz, bunun dışında kalmayız, kalmamalıyız.

EROL AĞAGİL (Ankara)- Yani, asker gönderecek misiniz?

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Bakınız; değerli milletvekilleri, ben, Mayıs ayında Irak’a gittim.

HALİL ORHAN ERGÜDER (İstanbul)- Bunları dinleyelim, bunlar çok önemli.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Saddam’la bir konuşmamız oldu.

HALİL ORHAN ERGÜDER (İstanbul)- Sayın Başbakan, bastıra bastıra bunları söyleyin; bunları dinleyelim.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Saddam aynen bana şöyle söyledi; dedi ki, “NATO işlevini kaybetti.”

ALİ HAYDAR ERDOĞAN (İstanbul)- İngilizce mi konuştunuz? (ANAP sıralarından gürültüler)

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Seni de mazur göreceğiz herhalde, öyle anlaşılıyor, başka çare yok. Bu mazur görülenler çoğalmaya başladı.

Bakınız, “Sizin haliniz ne olacak? NATO işlevini kaybetti, dostunuz Amerika da size yardımcı olmaz. Hem Amerika güçlü bir ülke değildir. Amerika güçlü olsa çevresine söz geçirir. Amerika bize söz geçiremez” dedi.

NECCAR TÜRKCAN (İzmir)- Allah Allah...

BAŞKAN- Sayın Türkcan.... Sayın Türkcan...

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Ve hatırlayacaksınız, İran-Irak Savaşı 8 sene sürdükten sonra henüz barış akdedilmeden, Irak, Arap âlemini de yönlendirmeye çalışarak su meselesini gündeme getirdi.

Bu sözler, hiçbir zaman, bize dostça ifade edilmiş sözler olarak gelmedi.

Saddam, kendi gücüne, Kuveyt’i de işgâl etmek suretiyle elde edeceği zenginliklere dayanarak bölgede bir hâkimiyet kurmak isteyen bir düşünüşe sahip bir insan. Buna itiraz edeniniz varsa etsinler; ama, bu bir aşikâr konudur. Bu, bölgede istikrarı, dengeleri bozucu bir davranıştır ve bir gelişmeyi gösteren harekettir. Dünya bundan rahatsız olur da Türkiye rahatsız olmaz mı? Türkiye rahatsız olmamalı mı?

Burada ifade edilen bir cümleye katılıyorum. “Türkiye, gerekirse Irak’ı baştan sona geçer.” Doğru; ama, biz istiyoruz ki, burnumuz kanamadan geçelim. O, gücü elde etmesin, o güce kavuşmadan geçelim. (ANAP sıralarından alkışlar) Geçer elbette, elbette Türkiye güçlüdür. Saddam’dan korktuğundan değil; ama ben, işte “âli menfaat” derken, bunu da kastediyorum. Kimsenin burnu kanamasın; Saddam, bölgeye korku yayabilecek güce kavuşmasın; gelin bunu barışçı yolla elde edelim, beraber olalım.

Şimdi, biraz evvelki konuşmalara atfen, bütün bu saydığım ülkeler, kendi politikalarında ihtilafa düşmediler; Türkiye hariç. Türkiye, şimdiye kadar uyguladığı politikaların doğruluğunu kanıtlamış olmasına rağmen, muhalefetle bir çekişme içerisindeyiz. Neden: Nedeni belli değil, nedeni yok. Bir muhalefet üyesi kalkıp demedi ki, “Ambargo kararını doğru aldınız, iyi ettiniz, gerekirdi, barışa giden yol buydu; bunu ambargo suretiyle durdurmak daha kolaydır, savaşmayalım. onun için de sizi destekliyoruz” Bunu söyleyen olmadı. Şimdi kalkıp, bizim aldığımız bu kararın isabetli olmadığını söyleyeceksiniz. İnandırıcı olmanız mümkün değildir. İster inanın, ister inanmayın, biz, barış için ve Türk askerinin telef olmaması için ve muhtemel tehlikenin büyümemesi için bu tedbirlere başvuruyor ve bu iznin Yüce Meclisten bize verilmesini istiyoruz.

MEHMET HALİT DAĞLI (Adana)- Söylediklerine inanıyor musun Sayın Başbakan?

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Değerli milletvekilleri, bu işin Anayasaya uygun olmadığı da söylendi ve Kıbrıs meselesi gündeme getirildi. Kıbrıs meselesi geçiştirilmeye çalışıldı. Halbuki Kıbrıs meselesinde üç kere bu karar alınmış, üç kere; yani, bir yanlışlık varsa birinde olur. 1964, 1967, 1974 yıllarında, üç kere, bu konu aynı şekilde gündeme gelmiştir.

ESAT KIRATLIOĞLU (Nevşehir)- Orada uluslararası anlaşma var.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Şimdi oradaki cümleleri aynen aldık. Aynen aldık. Herhangi bir itiraz olmasın diye oradaki cümleleri aynen bizim tezkeremize koyduk; ama yine, bakınız, itirazlar devam etti. Nasıl inandırıcı olacaksınız? Nasıl inanacaksınız?

M. TURAN BAYAZIT (İzmir)- Niyetiniz fâsit.

İRFAN DEMİRALP (Samsun)- Hiç kafanız çalışmıyor.

BAŞKAN- Sayın Demiralp size bir uyarma cezası verdim.

Devam buyurun Sayın Başbakan.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Şimdi bir diğer husus da sayın milletvekilleri; Sayın Demirel “isterdim ki duvarlar dinlemesin, vatandaşımıza da bu işler intikal ettirilsin” dediler. Şimdi 1967 de Sayın Demirel’in teklifi var, aynı konuda. Gizli oturum da yapılmış. Bu iş gizli oturumda konuşulmuş. (ANAP sıralarından alkışlar)

İBRAHİM GÜRDAL (Isparta)- Sayın Başkan, 1967’de televizyon mu var idi, söyle bakalım?

BAŞKAN- Sayın Gürdal müsaade edin de Başbakan konuşsun.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Efendim televizyon mu var idi? Demek ki mesele televizyon. Basın yok mu idi? Yani televizyon yoksa basın yok mu idi? Yani ille televizyona mı konuşacaksınız? Basın var. Gizlilikten sizin kastınız nedir? Basın mıdır, televizyon mudur? Yoksa işin mahiyeti gereği midir? Ne biçim itiraz: İşte hep böyle itirazlarla bir türlü hakikate yanaşmak istememekteler.

Değerli milletvekilleri, sözlerime yine savaş niyetimiz, pay alma niyetimiz olmadığını söylemekle devam ediyorum. Biz hiçbir şeyin payında, paylaşılmasında değiliz. Biz, sınırlarımızı ve güvenliğimizi korumak için politika yapıyoruz, onun için uğraşıyoruz. Hiçbir niyetimiz yoktur. Ancak, sınırlarımızda, komşumuzda yeni bir oluşumun Türkiye’nin aleyhine tecelli etmemesi için biz aktif bir politikayı izlemek durumundayız. (ANAP sıralarından “Bravo” sesleri, alkışlar) Bizi bundan hiç kimse men edemez ve bizi bu yönde hiç kimse tenkit edemez. (SHP, DYP sıralarından gürültüler)

GÜNEŞ GÜRSELER (Tekirdağ) “Irak’ı geçeceğiz” dediniz.

EROL AĞAGİL (Ankara)- Asker gidecek mi, gitmeyecek mi?

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Efendim, lütfen dinleyiniz.

GÜNEŞ GÜRSELER (Tekirdağ)- Irak’ı nasıl geçeceksiniz?

BAŞKAN- Sayın Gürseler... Sayın Gürseler... İtiyat edindiniz efendim... Lütfen... Lütfen efendim... Söz vermiyorum.

GÜNEŞ GÜRSELER (Tekirdağ)- Sayın Başbakan Irak’ı nasıl geçer?

BAŞKAN- Sayın Gürseler, size uyarma cezası veriyorum. Siz bunu rahat kabul ediyorsanız sözüm yok. Sizin zarafetinize bu sataşmaları yakıştırmıyorum, istirham ederim.

Sayın Gönenç, zatıâliniz bugün itiyat edindiniz, lütfen...

Sayın Kurt keza...

Buyurun Sayın Başbakan.

YILDIRIM AKBULUT (Devamla)- Biraz evvel “biz tek başımıza sınırlarımızı koruyamıyor muyuz” diye de, yanılmıyorsam Sayın İnönü bir beyanda bulundular. Efendim, biz tek başımıza sınırlarımızı da koruruz demin söylediğimiz mantıklı. Türkiye güçlüdür, bir endişesi yok; ama, biz ittifaklar içerisinde olmak istiyoruz, NATO ittifakı içerisindeyiz. Siz NATO’ya karşı mısınız Sayın İnönü? (SHP ve DYP sıralarından “Bravo” sesleri, gülüşmeler, alkışlar)

Şimdi biz, NATO ittifakı içindeyiz ve bu olaylardan sonra, hatırlayacaksınız ki NATO toplantısını yaptı ve Türkiye’ye vâki bir saldırı halinde Türkiye’nin güvenliğini koruyacağını tekrar teyiden ifade etti, bu kararı aldı. Biz, şimdi sizin mantığınızı yanlış mı anladık? Hayır bizim NATO’ya ihtiyacımız yok falan mı diyelim ve böyle bir harekette birlikte hareket etme dururken yalnız başımıza mı hareket edelim?

Biraz evvel saydım. Biraz evvel saydığım ülkeler Körfeze gemi gönderdiler ve sadece Batılı ülkeler de değil, Arap ülkeleri, Mısır, Fas, Suriye bu işe müdahil oldu. Irak, denebilir ki, tek başına kaldı ve haksız mütecaviz davranışı karşısında biz tek başına kalan Irak’ın yanında mı yer almalıydık, onun yanında mı yer alalım?.. (SHP ve DYP sıralarından alkışlar)

Değerli milletvekilleri, biz, biraz evvel söylemiş olduğumuz, açıklamış olduğumuz gerekçelere dayandırarak Yüce Meclisten bu iznin Türkiye’nin savunması ve barışa olan katkısı nedeniyle hükümete verilmesini, iznin verilmesini Yüce Meclisten talep ediyor saygılar sunuyoruz efendim. (ANAP ve DYP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ederim Sayın Başbakan.

Sayın milletvekilleri, gruplar adına konuşmalar tamamlanmış bulunmaktadır.

Şahısları adına Ankara Milletvekili Sayın Hazım Kutay.

Buyurun Sayın Kutay. (ANAP sıralarından alkışlar)

M. TURAN BAYAZIT (İzmir) - Kimler söz almış, isimlerini okusanız.

BAŞKAN - Efendim, arz etmiştim, tekrar arz edeyim: Sayın Hazım Kutay, Sayın İsmail Cem, Sayın Kemal Anadol, Sayın İlhami Binici talep ve müracaat ettiler.

Buyurun Sayın Kutay.

HAZIM KUTAY (Ankara) - Sayın Başkan, Türkiye BüyükMilletMeclisinin sayın üyeleri;hepinizi saygı ve hürmetle selamlarım.

Müzakerelerin şu ana kadar geçen süresinde anlaşıldı ki, maksut bir, rivayet muhtelif.

MEHMET ÇAKIROĞLU (Trabzon) - Ne rivayetinden bahsediyorsun? Rivayetle memleket yönetilmez.

HAZIM KUTAY (Devamla) - Değerli arkadaşlarım, müsaade ederseniz bugün bir durum değerlendirmesi yapalım. Bundan 4 ay önce, mayıs ayında, Türkiye Büyük Millet Meclisi Millî Savunma Komisyonu ile müştereken Plan ve Bütçe Komisyonu değerli üyelerine, Genelkurmay Başkanlığında Sayın Genelkurmay Başkanı bir brifing verdi. Hatırlayınız, o dönemde Doğu Berlin utanç duvarı yıkılmış, Doğu Avrupa ülkeleri “Hürriyet, hürriyet” nidalarıyla Batıdan birtakım yardımlar istiyorlar ve NATO’nun gücünün azaldığı, Varşova Paktının yıkıldığı görüşülüyor. Bu arada, Genelkurmay Başkanlığı, komşularımızın silah gücü itibariyle mukayesesini bize açık ve arizamik gösterdi. O gün o toplantıda bulunan arkadaşlarla beraber, ben de şahsen Güney komşularımızın, hatta Yunanistan’ın bizden, silâh ve gereç itibariyle birtakım üstün değerleri haiz olduğunu bilmiyordum. Hele hele Suriye, Irak ve İran’ın, silâh gücü itibariyle, Türkiye Cumhuriyetinden fazla olduğunu bilmiyordum. Herhalde bugün bu gerçeği bilmeyen Türkiye Büyük Millet Meclisi üyesi kalmadı, çünkü bugün hadiseler bunu gösterdi ve bizimle beraber, tabiatıyla, muhalefet partisine mensup değerli komisyon üyelerimiz de burada idi. Bu hayretimizi ifade ettiğimiz gibi, o arkadaşlarım da bu hayretlerini ifade ettiler ve genel kanı, değerli arkadaşlarım, şu idi : Doğu Blokunun yıkılmasından sonra yakın ve uzak dönemde bize bir tehlike, bir taarruz veya bir müdahele bahis konusu olursa Güneydoğudan gelecek ve Güneydoğu komşularımızın da uçak, gemi, tank ve uzun menzilli silahlar itibariyle miktar olarak bizden üstünlüğünü onlar da hayretle müşahade ettiler.

Bu tespitimizden sonra gene Anavatan Partisi Grubundan 5, Sosyaldemokrat Halkçı Parti Grubundan 3, Doğru Yol Partisi grubundan 2 değerli milletvekili arkadaşlarımızla birlikte, Kuzey Atlantik Derneğinin davetlisi olarak NATO’ya ziyarete gittik. Brüksel’deki bu ziyaretimizin bir gününde NATO Genel Sekreteri Sayın Wörner bize bir brifing verdi. Bu brifing bittikten sonra, orada bulunan arkadaşlarımız, Sayın NATO Genel Sekreterine bir çok sualler sordular. Ben de bu meyanda iki sual sordum; Sayın Genel Sekreter, biz 1963’ten uzun senelerden beri Avrupa Ekonomik Topluluğuna girmek için elimizden gelen gayreti gösteriyoruz. Son müracaatımızdan sonra bunun 1993 yılına ertelendiğini esefle müşahade ettik. Siz Almanya Savunma Bakanı iken bir Türk dostu olduğunuzu biliyoruz; bugün de NATO Genel sekreterisiniz; gene Türk dostu olduğunuzu biliyoruz. Bize lütfen yardım edin, bizim Avrupa Ekonomik Topluluğuna girmemize medar olun.” dedik. Sayın Genel Sekreter tabiatıyla bir diplomatik ağızla bize bu konuda bir teminat veremediği gibi, Avrupa Ekonomik Topluluğuna girebilmek için -yanılıyorsam isimleri mahfuz, şahitli, ıspatlıdır, arkadaşlarımın hepsi burada- bize söylediği şey şudur : “Ben, NATO Genel Sekreteri olarak size yardım edemem. Siz -dünyada bu işlerin şekli var, usulu var- lobi oluşturacaksınız- bu lobiler sayesinde Avrupa Ekonomik Topluluğuna girebilirsiniz, ağırlığınızı buraya verin” dediler. Arkadaşlarımızın bütün ısrarına rağmen, “Ancak ben, size şahsen yardım edebilirim. NATO Genel Sekreteri olarak, burası bir savunma topluluğudur, ekonomik topluluk değildir, ben böyle kabul etmiyorum, siz de etmezsiniz” diye geçiştirdiler.

İkinci sualim : “Sayın Genel Sekreter, Doğu Bloku yıkıldı, biz İtalya’dan geliyoruz, İtalya’da duyduğumuza göre, İtalya, Avusturya ve Polonya ile ikili ekonomik anlaşmaya girmiş. Fransa, Macaristan ve Romanya ile girmiş -ve calibi dikkattir değerli arkadaşlarım- Batı Avrupa silahsız, kan akıtmadan ve harp etmeden Doğu Avrupa’yı 232 bin kilometrekare ülkeyi kendi ülkesine katmıştır; Almanya’ya, Batı Almanya’ya. Binaenaleyh şu aşamada sanıyoruz ki, kanaatimiz o idi, Avusturya ve Macaristan müracaat ettiği sürede onları bizden önce alacaksınız.” Görülüyor ki tehlike Doğu Blokunda yok, bu yaklaşımdan sonra. Eğer güney komşularımızdan, -çünkü buradan edindiğimiz istihbaratla bunu NATO Genel Sekreterine sormaya mecburduk- herhangi birinden bize bir tecavüz vaki olursa, NATO, Türkiye’ye yapılan bu tecavüzü NATO’ya yapılmış bir tecavüz addeder mi, etmez mi?” Bütün ısrarlarımıza rağmen, Sayın Genel Sekreter “Evet” veya “Hayır” yönünde bizi tatmin edici bir cevap veremedi; sadece, “Kuzey Atlantik Anlaşmasının 5 inci maddesinde bu husus yer almıştır, Bakanlar Konseyi toplanacaktır, ona göre bir karar verilir, bundan şüpheniz mi var?..” gibi sözlerle geçiştirdi; ama, bize kesin olarak “Güneyden gelecek bir saldırıyı, Türkiye’ye yapılacak bir saldırıyı, NATO, kendisine yapılmış bir tecavüz addedecektir” demedi.

Bugün 5 Eylül, hatta 15 Ağustos tarihine gidelim, o gün ısrarlarımıza rağmen, -üzülerek söylüyorum- NATO Genel Sekreterinin çok kayıtsız kalışına, o davranışına bir Türk parlamenteri olarak üzülmüş ve biraz da kendime kızmıştım. NATO Genel Sekreteri bize o gün o teminatı veremedi ama, bugün lütfen bir tespit yapalım; bugün yalnız NATO Genel Sekreteri Wörner değil, en son NATO Bakanlar Konseyi, NATO’nun en kuvvetli ülkesi Birleşik Amerika Başkanı Bush, İngiltere Başbakanı Thatcher dahil, bütün NATO ülkeleri başbakanları ve başkanları, Türkiye’ye yapılacak bir tecüvüzün NATO’ya yapılacak bir tecavüz olduğunu belirttiler, belgelediler. Bugün öyle bir noktaya geldik ki, -deyin ki propaganda, deyin ki güç, deyin ki ekonomik güç, ne sayarsanız sayın- bu iki aylık sürede eğer bugünkü seviyeye gelmişsek, bence bunun değeri parayla ölçülmez; milyarlarca dolar sarf etseydik bugünkü neticeyi istihsal edemezdik. (ANAP sıralarından “Bravo” sesleri)

BAŞKAN - Sayın Kutay, toparlamanızı rica ediyorum.

HAZIM KUTAY (Devamla) - Sürem bitti mi Sayın Başkan?

BAŞKAN - 1 dakikanız var, efendim.

M. ERDOĞAN YETENÇ (Manisa) - Konuşsun efendim, konuşsun.

BAŞKAN - Sayın Yetenç, müsaade buyurun onu biz takdir edelim.

Buyurun Sayın Kutay.

HAZIM KUTAY (Devamla) - Sayın Milletvekilleri, bir tespit daha yapmak istiyorum. Körfezde olan olayların şu anda Türkiye ekonomisine vereceği zararın 3 ila 4 milyar dolar civarında olacağı belirtiliyor; ama, ya farkındasınız ya değilsiniz; farkındaysanız bunu yüksek sesle söylemiyorsunuz, farkında değilseniz ben söylemek istiyorum : Bizim ülke olarak en büyük ihtiyacımız olan petrolü dövizle alıyorduk ve Türkiye’de istihlak ettiğimiz petrolün ancak onda birini dahilde istihsal edebiliyorduk. Yani, global olarak 20 milyon ton kabul edersek, 2 milyon tonunu Türkiye’de istihsal ediyorduk; ama bugün övünerek şunu söyleyebilirim ki, Türkiye’de istihsal edilen petrol oranı onda bir değil, yedide bire çıkmıştır. Yani, şu anda Türkiye’de daha önce 2 milyon 100 bin ton civarında çıkan petrol 3 milyon 100 bin ton civarındadır. Bu darboğazdan bazı zararlarımız var; ama faydaları da var.

Ben, Türkiye’nin petrol gereksinimini yalnız başına sağlayabilmesini istiyordum; fakat bir değerli büyüğümün o gün bana söylemiş olduğu sözü bugün bir kere daha hatırlıyorum ve size de söylüyorum...

KAMER GENÇ (Tunceli) - Kimdir değerli büyüğün?

BAŞKAN - Sayın Kutay, toparlayın efendim.

HAZIM KUTAY (Devamla) - Herhalde sen değil.

Biz, kendi kendimize sınaî yönden kalkınmamızı tamamlayalım; ama petrole kısa zamanda ulaşmayalım, kendi gücümüze ulaşalım. Bugün adıyaman bölgesinde, Kâhta bölgesine gittik, değerli milletvekili arkadaşlarımızla gördük; geceyarısı, âdeta Amerika’nın ilk petrol istihsali döneminde Teksas’ta olduğu gibi pompalar böyle çalışıyordu ve...

İ. ÖNDER KIRLI (Balıkesir) - Sen Teksas’da var mıydın?

HAZIM KUTAY (Devamla) - Evet, beraber gittik.

BAŞKAN - Sayın Kutay, süreniz dolmuş bulunmaktadır...

HAZIM KUTAY (Devamla) - Ve değerli arkadaşlarım, şu noktada iktidarı ve muhalefetiyle değerli milletvekili arkadaşlarımdan arzu ettiğim bir şey var. Cumhuriyet tarihinde ilk defa bir konuda, bir dış politikada benim hatırlayabildiğim kadarıyla muhalefetle iktidar bu derece ters düşüyor; ama benim gönlüm, bu konuda iktidarıyla ve muhalefetiyle aynı nokta üzerinde durmak, batıya, doğuya, güneye Türkün bir ve birlik beraberlik içinde olduğunu ispat etmek...Muhalefete mensup üye arkadaşlarımdan bunu rica ediyorum.

Bir şeyi daha söylemek istiyorum. Anavatan Partisi Grubuna ve Sayın Hükümete hep soruluyor; “Bu mesuliyeti siz çekecek misiniz?”, Evet, bu kararı Hükümet getiriyorsa, bu mesuliyeti ve onun ağırlığını yüklenecektir; ama dış politikada iktidarı yalnız bırakan ilk muhalefet olmanın sorumluluğunu siz nasıl taşıyacaksınız?

Hepinize saygılar sunarım. (ANAP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ederim Sayın Kutay.

Sayın milletvekilleri, görüşmelerde son konuşmayı şahsı adına İstanbul Milletvekili Sayın İsmail Cem yapacak; buyurun Sayın Cem.

İSMAİL CEM (İstanbul) - Sayın Başkan, sayın milletvekilleri; fevkalade önemli olayların cereyan ettiği, ülkemiz adına ciddi tehlikelerin eşikte gözüktüğü bir zaman kesitinde konuşmaktayız, görüşmekteyiz ve aynı zamanda fevkalade kaypak bir zemindeyiz, çok kaypak bir zemindeyiz. Türkiye’nin hassasiyetlerine hiç değinilmedi, iktidar mensubu sayın milletvekilleri, bakanlar tarafından. Türkiye’nin iç hassasiyetleri ne oluyor? Irak’la bu kadar savaş ihtimali belirdiğinde Türkiye’de ne oluyor?

Sayın Bakanlarımız herhalde izliyor, şu sırada Saddam Hüseyin, çok önemli olduğunu duyurduğu, bugün saat 14.00’den beri dünya radyolarından duyurduğu bir konuşma yapıyor; çok önemli olduğunu ve ilk kez krizin başlangıcından bugüne kadar ilk kez halkın önünde konuşuyor -Daha konuşmayı tabii ben izleyemedim; çünkü, bizim saatimizle 18.00 olarak belirtmişti dünya radyoları- ancak, çok ilginç çağrı şöyle : “Irak halkına konuşacağım, Arap halklarına konuşacağım ve dünya müslümanlarına konuşacağım.”Aynen, çağrısı böyle. Gazetecilerin tahmini -doğru yanlış bilmiyorum, tabii bu saatlerde belli olacak- Saddam Hüseyin’in dünyanın kendisine karşı bir haçlı seferi hazırladığını ve bu haçlı seferine direnmesi için bütün dünya müslümanlarına bir çağrı yapacağı -Bu da basının tahmini- şeklinde. Şunun için bu örneği vermekteyim : Türkiye açısından belki de bilincinde olduğumuzdan çok daha önemli sorunlar, çok daha ciddî, kaypak dengeler karşısındayız ve burada şu halimize de bakmak istiyorum; benden önce konuşan sayın ANAP sözcüsü çok doğru bir şeye işaret etti. Gerçekten biz şu bölünmüş halimizle, katiyen birbiriyle uzlaşmayan görüşlerin hâkim olduğu kamuoyu ile, çok farklı düşünen bir toplumla, bizi savaşa götürebilecek bir adımı atmaktayız. Türkiye’de konsensüs olmayan, üzerinde millî mutabakat bulunmayan bir dış politika anlayışı ile Türkiye’yi Ortadoğu gibi bir maceraya, belki de bir savaşa götürmek; bizim bugün topluma yapabileceğimiz en büyük hatalardan, en büyük kötülüklerden bir tanesidir ve burada açık seçik söylüyorum ve bir polemik konuşması değil elbette benimki ama, belirtmek zorundayım. Sayın Başbakan hep Kıbrıs’tan söz ettiler, Kıbrıs konusundaki ortamdan söz etti Sayın Başbakan, Türkiye bugünün ciddî ortamındayken, Sayın Başbakan bu tezkereyi Meclise getirmeden önce acaba muhalefet lideriyle, Mecliste bulunan diğer muhalefet partisinin sayın lideriyle bir görüşme yapmayı, Türkiye’nin içinde bulunduğu durum hakkında izahat vermeyi, kendilerinden görüş almayı neden hiç düşünmedi? Millî mutabakat böyle mi olur, yoksa Kıbrıs olayındaki gibi, bütün muhalefet liderleriyle tek tek yapılan, topluca yapılan görüşmelerle mi olur? (SHPsıralarından alkışlar)

AYCAN ÇAKIROĞULLARI (Denizli) - Niye Cumhurbaşkanına gitmediler?

ÖMER OKAN ÇAĞLAR (Denizli) - Neden Cumhurbaşkanına gitmediler?

İSMAİL CEM (Devamla) - Sayın milletvekilleri, Türkiye’de, Türkiye’nin politikalarından sorumlu olan Sayın Başbakandır, Türkiye’de Cumhurbaşkanının anayasa gereği sorumluluğu yoktur, bizim gözümüzde sorumlu olan Sayın Başbakandır, sizin gözünüzde kimin sorumlu olduğu sizin konunuzdur sayın arkadaşlarım.

ÖMER OKAN ÇAĞLAR (Denizli) - Devletin başı kim?

İSMAİL CEM (Devamla) - Şimdi, Türkiye’yi bu kadar çürük bir zemin üzerinde, uzlaşma olmayan bir ortamda bir dış müdahaleye götürmenin, Türkiye’ye yabancı asker davet etmenin, Türk askerini yabancı toprağa yollamanın çok büyük tehlikesi vardır; bizden önce yaşadı dünya bunları. İşte, Birinci Dünya Savaşındaki Alman toplumu... İkiye bölünmüş vaziyette. Birinci Dünya Savaşındaki Çarlık Rusyası toplumu, aynen bizim olduğumuz gibi, ikiye bölünmüş vaziyette. Daha sonra Vietnam’a asker yollamış Amerikan toplumu... Bölünmüş bir kamuoyuyla, konsensüs olmadan başlatılan dış politika müdahalesi, bir büyük maceranın ilk adımıdır ve ben birkaç objektif gerçekten bahsetmek istiyorum : Burada hiç konuşulmadı. Irak’da şu anda yaşayan vatandaşlarımız var. Şu anda Irak’da 3500 olarak belirtilen, kimi tahmine göre daha düşük, kimi tahmine göre çok daha fazla vatandaşımız var. Peki, Sayın Başbakan, sayın Hükümet yetkilileri, bu vatandaşlarımızın durumunu düşündünüz mü? Irak’ın daha önce açıkladığı gibi -eğer Irak yaparsa açıkladığını- daha önce Irak diyor ki “Türkiye, kendi askerini yollamak, yabancı asker getirmek gibi bir karar alır ise, ben, Türkiye’nin bu hareketini düşmanca bir hareket olarak nitelerim ve düşmanca hareket eden memleketlerin kategorisinde Türkiye’yi mütalaa ederim. Amerikalının, Fransız’ın, İngiliz’in Irak’taki vatandaşına ne yaptımsa, Türkiye’nin vatandaşına da aynı şeyi yaparım.” Dilerim bu yanlış olsun, dilerim Irak bu düşüncesinden vazgeçmiş olsun; ama Hükümetimizin sayın üyeleri; eğer siz, bu kararı aldıktan sonra yarın, öbür gün, Irak’taki bizim Türk Vatandaşımız vizesini alamaz ise, Irak’taki bizim Türk Vatandaşımız orada mühimmat depolarının, benzin depolarının müdafaası için canlı bir kalkan gibi kullanılır ise bunun hesabını sadece siz değil; ama bu Meclisin üyesi olarak hepimiz bu millete, bu memlekete nasıl veririz bunu hiç düşündünüz mü? (SHP sıralarından alkışlar) Eğer düşünmüşseniz, cevabını işitmek isterim.

Şimdi, bugün ve yarın arasında çok önemli bir fark var. Bugün, şu anda Saddam Hüseyin konuşurken, bilfarz, Hüseyin’in askerleri Suudi Arabistan’a hücum etse, yahut Amerikan uçakları Irak’ı bombalamaya başlasa, biz, Türkiye olarak bu savaşa katılmak zorunda değiliz. Hükümetimiz konuyu getirir, tartışırız, karar veririz; katılırız, katılmayız; ama olaylar bizi kendi irademiz dışında Türkiye olarak bu savaşa katmaz. Ancak, Sayın Başbakanın o konudaki açıklamasını anlayamadım. Biz eğer bu kararı almış isek, yarın, Irak, Suudi Arabistan’a saldırırsa, yahut Amerika Irak’a saldırırsa bizim irademizin dışında olarak, biz o savaşın içindeyiz. Şu oylarımızı bilerek kullanalım ve bunu tesçil ettirelim. Eğer biz o körfeze bir gemi yollamışsak ve Irak saldırısı sonucunda o gemi batacak ise, kendi irademizin dışında olarak biz o savaşın içindeyiz, yahut biz Amerikalıların İncirlik’te Pirinçlik’i bir üs gibi, bir savaş üssü gibi kullanmasına burada izin vermekteysek yabancı askerleri davet ederek, o takdirde, bir savaş halinde Irak elbette o iki üssü vuracaktır ve biz kendi irademiz dışında kendimizi bu savaşın içinde bulacağız.

Umarım bunların hesabını iktidar milletvekilleri çok iyi bir şekilde yapmış olsun.

Sayın milletvekilleri, şunu sormak istiyorum: Bu maceralı yola -hepimiz biliyoruz bunun maceralı bir yol olduğunu- ne için ve kimin için katılmaktayız, bu yola neden girmekteyiz? Esbabı mucibe?.. Sayın Başbakan açıkladı, Sayın Dışişleri Bakanı açıkladı. İtiraf edeyim, büyük bir iyi niyetle, -bir kapalı oturumda muhalefet- iktidar meselesi yapmamamız lazım- ben bu işin gerekçesini henüz görebilmiş değilim. Belki ben iyi anlayamadım; ama, görebilmiş değilim.

Şimdi biz neden asker yollamayı, neden asker getirmeyi düşünmekteyiz? İnsan kendi kafasınca düşünüyor. “Acaba, Türk Silahlı Kuvvetlerinden Türkiye’nin savunmasını güçlendirmek için böyle bir ihtiyaç mı getirildi bizim hükümetimize?” diyorum. Türk Silahlı Kuvvetleri, eğer Türkiye’nin savunmasında... Bu Irak olayı, Irak olayının muhtemel gelişimi, tırmanması, belki Irak’ın saldıracağı yolunda istihbarat, bilemem; ama, Türk Silahlı Kuvvetleri eğer bu savunmada böyle bir ihtiyaç duymuşsa ve bu ihtiyacını Hükümete getirmişse, o zaman bunun bir gerekçesi olur, bunu konuşuruz; fakat, şu ana kadar görülebilen, şu ana kadar kamuoyuna yansıyan, Türk Silahlı Kuvvetlerinin böyle bir ihtiyacı ortaya koymamış bulunduğu.

BAŞKAN - Sayın Cem, sürenizi aşıyorsunuz, toparlamanızı rica ediyorum.

İSMAİL CEM (Devamla) - Bir 4 dakikaya ihtiyacım var Sayın Başkan. (ANAP sıralarından, “Ooo” sesleri) Sayın milletvekilleri, sayın liderlere, sayın ANAP sözcüsüne gösterdiğiniz müsamahayı bana da göstermenizi istirham etmekteyim.

Şimdi düşünüyorum, Anayasamızda bir müessese var, Anayasamızın ilgili maddesi var; o müesseseye sık sık atıfta bulunuluyor ve deniyor ki, “Türkiye’nin güvenliği gibi, Türkiye’nin toprak bütünlüğü gibi konularda ilgili olan, yardımcı olan bir müessese, yani Millî Güvenlik Kurulu var.” Millî Güvenlik Kurulundan Hükümetimize, Anayasa çerçevesinde Millî Güvenlik Kurulunun ilgilendiği konularda bir talep mi oldu, bir ihtiyaç mı belirtildi, bir öneri mi geldi, bunlar mı yapıldı? Bunlar da yok. Peki, o zaman neden asker yollayacağız, niçin askeri vatanımıza alacağız ve niçin Türkiye’yi bir sıcak savaşın... Yani, bunlar, kimsenin kimseyi bu kürsüden mat etmesi için veyahut üstün gözükmesi için söylediği sözler değil. Gerçekten Türkiye, bu karardan sonra, bir sıcak savaşı kendi iradesi dışında bulaşmanın tehlikesi içindedir ve bütün bu değerlendirmeler sonucunda, itiraf edeyim, tek gerekçe söyleme çabasını gösteren Sayın Cumhurbaşkanı oluyor, onun da bir sorumluluğu yok; yani, Sayın Cumhurbaşkanı, “Coğrafyanın değişmesi ciddî bir ihtimaldir, coğrafyanın değişmesi halinde bizim bu işe bulaşmış bulunmamız Türkiye’nin menfaatınadır ve -bu söylenmiyor, ama ima yoluyla kamuoyuna duyuruluyor- işte Kerkük, işte Musul...”

Şimdi bakınız sayın milletvekilleri, bu iş bitirici politika, köşe dönmeci politika; bunun ekonomide uygulamaları var. Siz savunabilirsiniz, bir bölüm arkadaşımız karşı çıkabilir, bu dünyanın sonu demek değildir, elbette görüş ayrılıkları olacak, o politika belki bazı konularda daha faydalı olacak yahut daha zararlı olacak. Ama dış politikada, ama askerin sözkonusu olduğu, savaşın sözkonusu olduğu bir ortamda işbitirici politika, köşe dönücü politika olmaz. Yani dış politikada menfaat için hareket edilmez. Savaş zorunluluk olmadıkça üstlenilmez; ancak bizim şu anda Hükümete vermekte olduğumuz, belki de, izin, Türkiye’yi muhtemel uzak ve çok şüpheli bazı menfaatler için, belki de bazı hayaller için bir ciddî hedef tahtasına dönüştürebilecek, insanlarımızı belki de, istemiyoruz; ama, rehine yapabilecek bir politikadır, bunları çok iyi düşünmenizi diliyorum ve bir noktaya son söz olarak değineceğim sayın milletvekilleri.

Bu konuya eğer kapalı oturum olmasa idi değinmeyecektim, kapalı oturum olduğu için değinmekteyim ve yanlış anlamayacağınıza güvenerek bu sözlerimi, bu konuya değinmek istiyorum.

Burada hepimiz demokrasiyi savunan insanlarız, demokrasi anlayışımızda farklılıklar olabilir. Demokrasi rejimi ancak olağan çaptaki bunalımları çözmeye muktedir bir rejimdir. Dünyanın neresine bakarsanız bakın yahut hangi kitabını okursanız okuyun demokrasi ancak boyutları, çapı kontrol edilebilir bunalımları çözen bir rejimdir. Eğer bir toplumda bunalımın boyutu çok büyük olursa, demokrasinin, o bunalımı çözme gücünü aşacak boyutlarda gelişirse biz ne kadar demokrat olursak olalım, o zaman demokrasi sarsıntıya uğrar ve Türkiye’nin demokrasisi zaten çok kökleşmiş, çok yerleşmiş, çok sağlam bir demokrasi değildir. Benim endişem, eğer savaş çıkmazsa mesele de olmaz, yani bir savaş patlak vermezse, Irak saldırmazsa veyahut Amerika saldırmazsa bir mesele belki çıkmaz, yani ondan o kadar endişeli değilim, ama bir savaşın çıkması halinde ve bu savaşın Türkiye’ye bulaşması halinde, bizim İncirlik’teki, Pirinçlik’teki şimdi davet edilecek yabancı askerlerimizle, Körfez’deki gemilerimizle, belki Suudi Arabistan’daki birliklerimizle bu bunalım Türkiye’ye öylesine bulaşır ki endişe ederim demokrasimizin çapı ve boyutu, bu bunalımın üstesinden gelmeye yetmesin, yetmeyebilir.

Bütün bunları elbette siz de düşündünüz; çünkü bunların öncelikle hesabını siz vereceksiniz ve bunlar tabiî ki burada kalmayacak, tabiî ki bir kapalı oturumda kalmayacak, bu tartışmayı elbette Türkiye’nin her köşesine götüreceğiz; çünkü maalesef konsensüs olmadan bu işe giriştiniz, maalesef bizim Genel Başkanlarımızın, muhalefetteki genel başkanların görüşünü, düşüncesini alıp Meclise bir ortak önerge getirmeyi, belki daha farklısını, ama ortak bir önergeyi getirmeyi hiç dikkate almadınız.

İSMET TAVGAÇ (Bursa) - Konsensüsten siz kaçtınız.

İSMAİL CEM (Devamla) - Dolayısıyla elbette biz yarın vatandaşa gideceğiz, yarın bu işi vatandaşa anlatacağız ve yanlışları, sorumluluğunuzu, hatta ortak sorumluluğumuzu dile getireceğiz.

Umarım bu endişelerim yanlış çıksın, ama gene umarım belki son bir düşünceyle bu karar yeniden dikkate alınsın, yeniden gözden geçirilsin.

Hepinize saygılarımı sunmaktayım. Sağolun efendim. (SHP sıralarından alkışlar)

BAŞKAN - Teşekkür ederim Sayın Cem.

Sayın milletvekilleri, Başbakanlık tezkeresi üzerindeki konuşmalar tamamlanmış bulunmaktadır.

Başbakanlık tezkeresini tekrar okutup, onayınıza sunacağım :

Türkiye Büyük Millet Meclisi Sayın Başkanlığına

Irak’ın Kuveyt’i işgal ve ilhak etmesi sonucu ortaya çıkan Körfez Krizi sebebiyle öncelikle Ortadoğu’da barışın ve istikrarın yeniden tesisini ve ülkemizin muhtemel tehlikelere karşı güvenliğinin idame ettirilmesini sağlamak, kriz süresince ve sonrasında hasıl olabilecek gelişmeler istikametinde Türkiye’nin yüksek menfaatlerini etkili bir şekilde kollamak, hadiselerin seyrine göre ileride telafisi güç bir durumla karşılaşmamaya yönelik süratli ve dinamik bir politika izlenmesine yardımcı olmak üzere lüzum, hudut ve şumulü Hükümetçe takdir ve tayin olunacak şekilde Türk Silâhlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ve yabancı silâhlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına Anayasanın 92 nci maddesi uyarınca izin verilmesine karar ittihazını arz ve teklif ederim.

Yıldırım Akbulut

Başbakan

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, oylamanın açık oylama usulüyle yapılmasına dair iki önerge verilmiş bulunmaktadır. Aynı mahiyette olduğu için önce okutup, sonra birlikte işleme koyacağım.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmekte olan Hükümet tezkeresinin kabulü halinde ülkemizin sonu karanlık bir maceraya girmesi, insanî ve maddî kayıplara uğraması söz konusudur. Böyle bir tarihî karardaki sorumluluğumuzun tescili için hükümet tezkeresinin açık oylamaya sunulmasını ve açık oylamanın ad okunma yöntemiyle yapılmasını Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün 115 ve 119 uncu maddeleri uyarınca öneririz.

Mehmet Can

Adana Milletvekili?.. Burada

A. Sedat Doğan

Adana Milletvekili?.. Burada.

Mahmut Keçeli

Adana Milletvekili Sayın Mahmut Keçeli?.. Yok.

Amasya Milletvekili Sayın Mehmet Tahir Köse?.. Burada.

Amasya Milletvekili Sayın Kâzım Ulusoy?.. Burada.

M. TURAN BAYAZIT (İzmir) - Sayın Başkan, bu konuda yoklama yapılır mı:

BAŞKAN - Efendim, mümzilerden 15 sayın üyenin bulunup bulunmadığını tahkik ediyorum.

M. TURAN BAYAZIT (İzmir) - O zaman, arkadaşımın yerine takabbül ediyorum.

BAŞKAN - Olmayan arkadaşın yerine takabbül ediyorsunuz. Zaten yeter miktarda imza var efendim.

Önergedeki imzaları okutmaya devam ediyorum :

Ankara Milletvekili Erol Ağagil?.. Burada.

Ankara Milletvekili Beşer Baydar?.. Burada

Ankara Milletvekili Ömer Çiftçi?.. Burada.

Ankara Milletvekili Eşref Erdem?.. Yok.

ÖNER MİSKİ (Hatay) - Takabbül ediyorum Sayın Başkan.

BAŞKAN - Öner Miski takabbül ediyor.

Önergedeki imzaları okumaya devam ediyoruz :

Ankara Milletvekili İbrahim Tez?.. Burada.

Ankara Milletvekili Rıza Yılmaz?.. Burada.

Ankara Milletvekili Yaşar Yılmaz?.. Burada.

Antalya Milletvekili Deniz Baykal?.. Burada.

Artvin Milletvekili Ayhan Arifağaoğlu?.. Burada.

Aydın Milletvekili Hilmi Ziya Postacı?.. Burada.

Balıkesir Milletvekili Önder Kırlı?.. Burada.

Bilecik Milletvekili Tayfur Ün?.. Burada

Çorum Milletvekili Rıza Ilıman?.. Burada.

BAŞKAN - 15 üye tamamlandı. Önergedeki geri kalan isimleri okutuyorum :

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, çalışma süremiz dolmak üzeredir. Bu itibarla görüşmekte olduğumuz Başbakanlık tezkeresi ile ilgili çalışmalar tamamlanıncaya kadar, Genel Kurulun çalışma süresinin uzatılmasını teklif ediyorum, oylarınıza sunuyorum :

Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiş ve Başbakanlık tezkeresi ile ilgili çalışmalar tamamlanıncaya kadar süremiz uzatılmıştır.

Diğer önergeyi okutuyorum.

Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanlığına

Görüşülmesi tamamlanan hükümet tezkeresinin, sayın üyelerin yerlerinden “Kabul, ret, çekimser” beyanlarını alarak, ad okunarak açık oylamaya tâbi tutulmasını arz ve teklif ederiz.

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, her iki önerge aynı mahiyettedir ve 15 üyenin...

KEMAL ANADOL (İzmir) - Önergelere katılıyorum ben de Sayın Başkan.

BAŞKAN - Sayın Kemal Anadol, önergeye katıldığını beyan etmiştir.

Sayın Okçuoğlu, Sayın Dikmen, Sayın Kahraman, Sayın Türk, Sayın Eren, Sayın Akyürek, Sayın Alınak, Sayın Ekmen, Sayın Aksoy, Sayın Tekinel, Sayın Kemaloğlu; Erkan Kemaloğlu efendim, Sayın Baştürk, Sayın Sönmez, Sayın Kâmil Ateşoğulları, Sayın Arif Sağ...

ERKAN KEMALOĞLU (Muş) - Sayın Başkan, ben katılmıyorum, el kaldırmadım.

BAŞKAN - Düzeltiyorum.

Sayın milletvekilleri, açık oylamanın şekli hakkında yüksek heyetinizin kararını alacağım. Açık oylamanın adı okunan sayın milletvekillerinin kürsüye konacak oy kutusuna oy pusulasını atması suretiyle yapılmasını oylarınıza sunuyorum : Kabul edenler... Etmeyenler... Kabul edilmemiştir.

Açık oylamanın adı okunan sayın milletvekillerinin ayağa kalkarak, kabul, ret veya çekinser şeklinde oyunu belirtmesi suretiyle yapılmasını oylarınıza sunuyorum : Kabul edenler... etmeyenler... Kabul edilmiştir.

Oylamaya başlıyoruz :

(Oylama yapıldı)

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, daha sonra gelen, oylamaya katılmayan sayın üye var mı? Bulunmadığına göre, oylama işlemi tamamlanmıştır.

(Oyların ayırımına başlandı)

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, açık oylama sonuçlarını arz etmeden önce, görüşmeler esnasında sükûneti ve ahengi ihlal ettiği ve sataşmalarıyla çalışmaları aksattığı gerekçesiyle, Başkanlık olarak sayın Güneş Gürseler’e uyarma cezası verilmişti. İçtüzüğün ilgili maddesi gereğince Sayın Gürseler, yerinden savunmasını yapmak istemiştir. Bu münasebetle, kendisine söz veriyorum.

Buyurun Sayın Gürseler.

GÜNEŞ GÜRSELER (Tekirdağ) - Sayın Başkanım, teşekkür ederim.

Sayın Başkanım, belirttiğiniz şekilde sükûneti bozmak gibi bir kastım yoktu. Sayın Başbakan, konuşmasını bir yerinde noktaladığında, ben bir hususu açıklamasını dilemiştim, o da şuydu : Sayın Başbakanın bu toplantının gizli yapılmasını gerektirecek tek cümlesi, “Biz savaş ilan etmeyeceğiz, kimsenin burnunu kanatmadan Irak’a geçeceğiz” cümlesidir. Ben, savaş ilan etmeden Irak’a nasıl geçileceğini, bunu açıklamasını, konuşmasına ara verdiği bir noktada istemiştim. Kastım budur.

BAŞKAN - Teşekkür ederim Sayın Gürseler.

Sayın milletvekilleri, bu açıklama üzerine, Sayın Gürseler’e Başkanlık olarak verdiğimiz uyarma cezasını kaldırdığımı ifade ediyorum. (Alkışlar)

Sayın milletvekilleri, körfez krizi sebebiyle Türk Silâhlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ve yabancı silâhlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına Anayasanın 92 nci maddesi uyarınca izin verilmesine dair Başbakanlık tezkeresinin açık oylamasının sonuçlarını arz ediyorum:

İştirak ve geçerli oy : 382

Kabul : 246

Ret : 136

Böylece, Başbakanlık tezkeresi Yüce Meclisimizce kabul edilmiş bulunmaktadır.

Devletimize ve milletimize hayırlı ve uğurlu olmasını temenni ediyorum.

II. - KAPALI OTURUM TUTANAK ÖZETİ

BAŞKAN - İçtüzüğümüzün 72 nci maddesine göre, kapalı oturuma ait tutanak özetinin okunması gerekmektedir. Şimdi müsaadenizle kapalı oturumun tutanak özetini okutuyorum :

TÜRKİYE BÜYÜK MİLLET MECLİSİ

TUTANAK ÖZETİ

3 üncü Birleşim

5.9.1990 Çarşamba

İkinci Oturum (Kapalıdır)

Devlet Bakanı Mehmet Keçeciler’in, Körfez Krizi sebebiyle Türk Silâhlı Kuvvetlerinin yabancı ülkelere gönderilmesine ve yabancı silâhlı kuvvetlerin Türkiye’de bulunmasına anayasanın 92 nci maddesi uyarınca izin verilmesine dair Başbakanlık tezkeresi (3/1332) üzerinde yapılacak görüşmelerin İçtüzüğün 71 inci maddesine göre kapalı oturumda yapılmasına ilişkin tezkeresi okundu.

Devlet Bakanı Mehmet Keçeciler kapalı oturum talebine ilişkin tezkeresinin gerekçesini açıkladı, yapılan oylama sonucunda Başbakanlık tezkeresi üzerindeki görüşmelerin kapalı oturumda yapılmasının kabul edildiği bildirildi. Tezkere üzerinde Dışişleri Bakanı Ali Bozer açıklamada bulundu. DYP Grubu Adına Genel Başkan Isparta Milletvekili Süleyman Demirel, SHP Grubu Adına Genel Başkan İzmir Milletvekili Erdal İnönü, ANAP Grubu Adına Genel Başkan Erzincan Milletvekili Yıldırım Akbulut; kişisel olarak da Ankara Milletvekili Hazım Kutay ile İstanbul Milletvekili İsmail Cem bu konuda görüşlerini belirttiler.

Yapılan açık oylama sonucunda Başbakanlık tezkeresinin 136 ret oyuna karşılık 246 oyla kabul edildiği açıklandı.

Saat 19.45’te oturuma son verildi.

BAŞKAN - Sayın milletvekilleri, açık oturuma geçilmesini teklif ediyorum.

KAMER GENÇ (Tunceli) - Efendim, tutanak özetinde hata var, lütfen. Tutanak özetinde kapalı oturuma geçilmesi kabul edildi deniyor. Bizim, SHP olarak gizli oturuma itirazımız vardı. Çoğunlukla kabul edilmemiştir.

BAŞKAN - Kabul edenler... Kabul etmeyenler... Kabul edilmiştir.

Açık oturumun gerekleri, lütfen, Sayın İdare Amirleri tarafından yerine getirilsin.

Kapanma Saati : 19.45